İsmayıl X.

 

Tarixi yaddaş və inam haqqında pritça-film

 

Tarixin gəldiyi qənaət budur ki, xalqlar keçib gəldikləri yola çevrilib baxmaqla özlərini dərk edirlər. Keçmiş xalqm avtobi oqrafiyasıdır. Avtobioqrafiyada xalqın keçmişi yazıla-yazıla gəlir. Onu da peyğəmbərcəsinə deyiblər ki, tarixi unudanların tarixi təkrar olunur. Özü bu tarix həmişə faciəli şəkildə təkrar olunur, Etiraf edək ki, biz Azərbaycan türkləri bu unutqanlığın nəticəsində tariximizi faciəli şəkildə bir neçə dəfə təkrar yaşamalı olmuşuq. Tarixi yaddaşın oyaq qalması, ən azından, səssiz yaşamağın təminatıdır. Yaddaş keçmişdirsə, inam insan üçün gələcəkdir. Ramiz Rövşən Şamil Nəcəfzadənin birgə yazdıqları ssenari əsasında yaxınlarda çəkilişinə başlanacaq "Qala" filminin tamaşaçıya təlqin etdiyi məhz budur: Tarixi yaddaş xalqı ayıq-sayıq, ayaqüstə saxlayır, inam isə gələcəyin stimuludur.Bu əbədi əzəli ideya Qala-istehkam simvolunda verilib. Qala həm düşmənlə üzbəüz döyüşən insanların sığınıb vuruşduğu səngərdir. Qala-simvoludur. Xalqın beyni-qəlbi, ümumən mənəviyyatı Qala kimi alınaz olmalıdır. Ssenari müəllifləri bu qənaətdədirlər ki, yaddaşımız sərvaxt, inamımız öləziməyibsə, biz məğlub edilməyəcəyik. Qələbəmizin mayasında tarixi yaddaşımız sabaha inamımız durur. Elə bu İnamla da yaxın aylarda çəkilişinə başlanılacaq "Qala" filminin ssenari müəllifi rejissoru Şamil Nəcəfzadə ilə həmsöhbət olduq. 1991-ci ildə "Qala" filminin 15 səhifəlik ssenarisini sifariş vermişdik. İlkin variantda olan bu ssenari Xamis Muradovun da xoşuna gəlmişdi. Əslində, həmin sifariş gələcək filmin dramaturji konstruksiyası idi. Həmin 15 səhifəlik ssenaridə dialoqlar yox idi. Ancaq hadisələrin baş verəcəyi obyektlər müəyyənləşdirilmişdi. 1986-88-ci illərdə rejissor İsrafil Səfərov Azərbaycanın tarixi ilə bağlı serial şəklində bir film çəkirdi. Mən həmin filmin rəssamı idim. Film sənədli olsa da, həmin dövrün rekonstruksiyası aktyorlar, kostyumlar var idi. Bu filmin çəkilişi dövründə, demək olar ki, Azərbaycanı qarış-qarış gəzdik. Azərbaycanı gəzib-dolaşmaqda da məqsədimiz tarixi abidələrlə bağlı kadrlar çəkmək idi. Çəkiliş dövründə Azərbaycanın tarixi mədəniyyət abidələrinin baxımsız vəziyyəti, gözdən-könüldən uzaq olması məni çox narahat edirdi. Gördüklərim məndə yeni ssenari yazmaq marağı oyatdı. Araya-ərsəyə gələcək yeni filmdə söhbət tariximizə genetik yaddaşımıza münasibətdən gedir.

2005-ci ildə yeni bir ssenari yazdıq. 2005-ci ildən bəri ssenarinin dörd variantı hazırlanılıb sonuncu variant bədii şura tərəfindən qəbul edilibdir. Film artıq istehsalata buraxılıb. Ötən dekabrın 1-dən rejissor ssenarisi dövrü başlayıb. Rejissor ssenarisi bəyənilib. Yaxın vaxtlarda film hazırlıq dövrünə buraxılacaqdır.

- Filmin əsas ideyası nədir?

- Film pritça janrına daha çox uyğundur. Ssenarinin özəyində duran əhvalat pritçavarıdır. Baş verən hadisənin konkret zamanı yoxdur. Bunu da məqsədli etmişik. Bu hadisə əhvalatlar insan üçün həmişə baş verə bilər. Xalq öz tarixinə biganə münasibət bəsləyəcəksə, başına da təkrar-təkrar müsibətlər gələcəkdir. Tamaşaçı filmdəki dekorasiya məişət əşyaları ilə tanış olduqda görəcək ki, hadisələr ən azı 15-20 il əvvəl baş vermişdir.

- Bəlkə qısa şəkildə filmin süjetindən damşasınız.

- ...Bir sərhəd kəndidir. Sərhədin o biri üzündə soydaşlarımız təxribatlara, fiziki mənəvi terrora məruz qalıblar. Dəhşətli əzab əziyyətlərlə üzbəüz qalmış soydaşlarımızın sərhədin bu üzünə Azərbaycana köçü başlayır. Filmin sonunda vaxtilə bu kənddən həmin kəndə köçmüş bir nəfər qaçqın kimi gəlib çıxır. Filmdə müharibə səhnələri göstərilmədən onun yaratdığı gərginlikləri insanlar, hiss edir, gətirdiyi psixoloji ağrıları yaşayırlar. Sonda belə bir xəbər yayılır ki, düşmən sərhədi keçib, kəndə tərəf hücum edir. Əhalini qırğına verməmək üçün kənd boşaldılır. Camaat yük maşınlarına minib kəndi tərk edir. Kəndin bir neçə sakini kəndi tərk etmir, uca dağlarda yerləşən qədim qalada məskunlaşırlar.Film dramatik xarakterlidir. Ancaq bu dramatizmin içərisində gələcəyə inam hissi olduqca qabarıq verilib. Xalqa tarixin dəyişilməz dəyişdirilməz bir torpaq qanunu təlqin olunur: itirilmiş torpaqlar igid oğulların qüdrəti sayəsində qaytarılır.

- Şamil müəllim, yəqin ki, Qala burada Azərbaycanın - Vətənin simvoludur.

- Elədir. Biz filmin çəkiliş məkanını müəyyən etmişik. Bu məkan Gədəbəy rayonundadır. Qədim qala da oradadır.

Qala - Azərbaycan türkünün mənəviyyatıdır. Qala əsir düşməyib. Qala təslim olmayıb. Heç məğlub da olmayıb. Qala qalib gələcəkdir. Çünki Qala düşmən tərəfindən fəth edilməyib. Ən çıxılmaz şəraitdə belə insanlarda sabaha ümid, gələcəyə sonsuz bir inam olur. Onu da peyğəmbərcəsinə deyiblər ki, insanlar çörəksiz yaşaya bilər, inamsız yox. İnam qurtaran yerdə həyat qurtarır. R.Rövşən Ş.Nəcəfzadənin "Qala"sında xalqın tarixi yaddaşı oyaq, inamı diridir.

 

Mədəniyyət.- 2007.- 23 fevral.- S. 6.