Qaliboğlu E.

Qədim musiqilər və musiqi alətləri bərpa olunur

Orta əsr üç Azərbaycan bəstəkarının əsərləri ifa ediləcək

Qədim Musiqi Alətləri ansamblı hazırda yeni layihələr üzərində çalışır. Bu barədə "Xalq Cəbhəsi"nə ansamblın bədii rəhbəri Məcnun Kərimov bildirib: "Bir sıra dövlət tədbirlərində iştirak etmişik. Ansambl həmişəki ardıcıllıqla yaşayır, fəaliyyət göstərir. Hazırda SOROS Fondu ilə bir layihənin gerçəkləşdirilməsi üzərində çalışırıq. 15-17-ci yüzillərdə Türkiyədə yaşamış Azərbaycan bəstəkarlarının əsərlərinin not yazılarını əldə etmişik. Bu əsərlərin tapılıb üzə çıxarılmasında musiqi tədqiqatçısı Sürəyya Ağayevanın xüsusi rolu var. Sürəyya xanım bu əsərləri Türkiyənin arxivlərindən tapıb. O, həmçinin Əbdülqadir Marağayi irsinin tədqiqatçısıdır".

Tapılan əsərlərin Azərbaycanın mənəvi mədəniyət, musiqi tarixinin zəngin ənənəsinin öyrənilməsində, daha ciddi qənaətlərə gəlinməsində əhəmiyyəti böyükdür: "Adətən 16-18-ci yüzillərdə, yəni Marağayidən sonra ta Mir Möhsün Həvvaba kimi musiqi sahəsində ciddi yaradıcılıq nümunəsi ortaya qoyan sənətkarlarımızın mövcudluğu barədə əlimizdə ciddi, tutarlı faktlar yox idi. Bizə elə gəlirdi ki, 16-18-ci yüzillərdə bu sarıdan boşluq olub. Əldə edilən nümunələr əsasında təxmin etmək olur ki, sözügedən dövrdə

nəinki boşluq olmayıb, əksinə, istedadlı musiqiçilərimiz olub, amma onlar daha çox siyasi proseslərlə bağlı Azərbaycan hüdudlarından kənarda, saraylarda yaşayıb, fəaliyyət göstəriblər".

Ansamblın repertuarına daxil edilən orta yüzil milli musiqi soraqlarının müəllifləri Həsəncan, Murad ağa və Heydərcandır: "3 bəstəkarın əsərləri artıq əlimizdədir.

Təxmin etmək olur ki, bu əsərlər ötən yüzildə, bəlkə ondan qabaq nota köçürülüb. O çağa kimi isə əsərlər qədim səs yazıları ilə gəlib çatıb". M.Kərimov bu musiqi nümunələrinin Marağağayinin musiqilərindən fərqli olduğunu deyir: "Amma Marağayi daha mükəmməldir, qəlizliyi ilə diqqəti cəlb edir".

Yeni əldə edilən qədim milli musiqi soraqlarımız təkcə ruh sarıdan deyil, həm də adlar sarıdan özümüzəməxsusluğu ilə aydınca sezilir: "Əsərlər "Arazbarı", "Şahnazsayağı", "Varsağı" adlanır. Bunların həm mahnısı, həm də sözləri var.

Hər halda bu musiqilər xalqımızın yaradıcılıq sarıdan tükənməzliyinə sübutdur".

Bu nümunələrin sayının azlığına gəlincə, M.Kərimov o dövrdə indiki kimi musiqi əsərlərinin qoruyuculuğunun olmamasının əsas gətirir: "Əsərlər saray mühitində qorunub saxlanıb. Bu sənətkarlar istedadlı, şöhrətli olublar ki, saraylara gedib çıxa biliblər".

Ansambl İstanbulda keçiriləcək "İslam ölkələrinin mədəniyyət həftəsi"nə hazırlaşır. Azərbaycanı yeganə olaraq Qədim Musiqi Alətləri ansamblı təmsil edəcək: "Tacikistan prezidenti İmaməli Rəhmon şəxsən özü ansamblı ölkəsinə dəvət edib. 2005-ci ildə bu ölkədə olmuşuq. Ölkəmizdə səfərdə olarkən onun gəlişilə düzənlənən konsert proqramında iştirak edirdik. Bizimlə görüşdü, dedi, sizi tanıdım. Ansamblınızın ifasında tez-tez konsert proqramlarını efirə verirlər. Oraya ötən il Musiqi Alətləri muzeyinə kömək məqsədilə getmişəm. Mədəniyət naziri ilə görüşdüm. Tacikistanda da qədim musiqi alətlərini sayğıyla qoruyurlar, amma orada bu sahədə bizdəki qədər ardıcıl inkişaf yoxdur. Ümumiyyətlə, xalqımızın musiqi mədiəniyyəti çox zəngindir. Orta əsrlərdə Azərbaycanda 60-dan çox musiqi alətindən istifadə olunub. İ.Rəhmon bizimlə söhbətində qədim musiqi alətlərindən bərbədin adını çəkdi. Dedim elə konsertimizdə səsləndirilən uda bənzər alət bərbəd idi. Tacikistanda ən iri konsert kompleksi Barbədin adını daşıyır. Barbəd Sasanilər dövründə saray musiqiçisi olub, tarixi şəxsiyyətdir".

Hazırda M.Kərimov nüshə alətinin bərpası üzərində işi başa çatdırmaq üzrədir: "Bu alət kanon alətinə oxşayır, geniş diapazonludur, 108 simi var. Bu aləti S.Urməvi icad edib.

Çox mürəkkəb quruluşlu alətdir, 3-4 ildir alətin bərpası üzərində iş gedir".

Xalq cəbhəsi.-2007.-13 sentyabr.-S.14.