Həmidqızı S.

 

Kinonun müvəffəqiyyəti Oskar"la ölçülməməlidir

 

Hər dəfə sizləri tanınmış sənət adamları ilə görüşdürürük. Bu dəfə isə sizə fərqli bir sənət sahibini təqdim edəcəyik. Belə ki, qəzetimizin budəfəki qonağı kinoşünas Ayaz Salayevdir. Suallarımızı səmimi şəkildə cavablandıran kinoşünas öz fikirlərini bizimlə bölüşdü. Lakin onunla söhbətimiz fərqli şəkildə baş tutdu. Yəni bu dəfə biz sizləri və bizləri narahat edən filmin və kinonun problemlərindən söhbət açdıq. - Ayaz müəllim, işləriniz necədir, yaradıcılığınızda nə kimi yeniliklər var? - Yaradıcılığım davam edir, işlər gedir. Yeni film üzərində işləyirəm və bu filmin artıq ssenarisi hazırdır. Sadəcə olaraq imkan olmur ki, həmin filmin çəkilişlərini həyata keçirim. Planlaşdırmışdım ki, filmi bu il çəkim. Yəqin ki, ilin sonuna qədər mənim bu istəyim baş tutar. Bilirsiniz, bu gün sponsorlar film və kino sahəsinə pul ayırmırlar. Nədənsə burada xarici ölkələrdə olduğu kimi incəsənətin bu sahəsinə sponsorlar pul ayırmaqda maraqlı deyillər. Amma mənim hazırladığım bu ssenari çox maraqlıdır, film çəkilsə, inanıram ki, həm maraqlı olacaq, həm də bu günün tələblərinə uyğun gələn film olacaq. - Belə çıxır ki, maddi imkan olmaması üzündən film çəkilmir? - Bəli, hələ ki, həm maddi imkan yoxdur, həm də vaxt yoxdur. Bilirsiniz ki, mən Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində də dərs deyirəm. Kino ilə bağlı digər işlərim də olur. Ona görə də bu filmin çəkilişləri ilə məşğul olmaq üçün gərək bütün işlərimi bir kənara qoyub sırf bu işlə məşğul olum. Filmin çəkilişi üçün sponsor axtarmaq lazımdır. Ona görə də bu işlərlə məşğul olmaq üçün xeyli vaxt tələb olunur. - Dünyanın nüfuzlu "Oskar" mükafatına bir çox filmlər layiq görülüb. Hətta bu sıralarda Qazaxıstanı xüsusi vurğulamaq istərdik. Çünki ölkənin iki filmi, "Monqol" və "Köçəri" filmləri həmin mükafata layiq görülüb. Amma Azərbaycan filmi nədənsə indiyə qədər bu iştiraka nail ola bilməyib. Bunun səbəbi nədir? - Ümumiyyətlə, "Azərbaycan kinosu" və "Oskar" mövzusuna münasibətim ikilidir. Ona görə ki, bu haqda mətbuat son vaxtlar çox yazır, mövzuya tez-tez toxunur. Çox müsbət haldır. Yeri gəlmişkən münasibət təkcə kinoya aid deyil. İctimaiyyət həm də ədəbiyyatdan, yazıçılardan sanki tələb edir ki, "Nobel" mükafatı almaq üçün cəhd göstərsin. Hər iki sahədə ən prestijli mükafatların alınması tələb olunur. Bu tələbat bayaq dediyim kimi, təkcə medianın tələbi deyil, ictimaiyyət bunu arzu edir. Müstəqilliyini əldə edən bir ölkənin mədəniyyətinin dünya kontekstinə qovuşması üçün təbii ki, bu lazımlıdır. Amma ikinci tərəfdən kinonun müvəffəqiyyətini "Oskar"la ölçmək də düzgün deyil. Çünki biz "Oskar" mükafatının tarixinə, eyni zamanda "Nobel" mükafatının tarixinə nəzər salsaq görərik ki, artıq qaliblər unudulub. Təkcə "Oskar"dan danışsaq filmlərin səksən faizi demək olar ki, unudulub. Heç mən özüm kinoşünas olaraq o filmləri bilmirəm. Çox məşhur filmlər mükafata layiq görülür, amma kinonun şah əsərləri sayılmır. Çünki vaxtilə belə bir söz-söhbət gəzirdi ki, gizli qüvvələr var ki, müxtəlif beynəlxalq konfranslar, festivallar təşkil etməklə bununla dünyada mədəniyyətin gedişatını əlinə almaq, idarə etmək istəyirlər. Bu baxımdan, mənim ona münasibətim mənfidir. Çünki hər şeyi "Oskar"la ölçmək olmaz. "Oskar" bir lotereyadır. O ki qaldı Azərbaycan kinosuna, bizim üçün həqiqətən bu vacib məsələdir. Ona görə ki, bu gün dünyada silah mübarizələri, savaşları rol oynamır. Hamıya da məlumdur ki, bu gün istər-istəməz informasiya savaşları daha böyük rol oynayır və Azərbaycana düşmən olan ölkə dünyada öz maraqlarını rahatlıqla sürdürə bilir. Bu şəraitdə bizə beynəlxalq şəraitdə mükafat lazımdır. Həqiqətən də bu, ölkəmiz və bizim nüfuzumuz üçün də vacibdir. Çünki ölkəmiz haqqında təsəvvürlər çox fərqlidir. Elə bu yaxınlarda Azərbaycan haqqında yazılan bir məqaləni oxudum. Adama elə gəlir ki, haradasa, ucqar bir kənddən yazı yazılıb. Bu baxımdan təbii ki, çox lazımdır. İndi yeni nəsil gəlməlidir, püxtələşməlidir. Köhnə nəsil axı sözünü deyib gedib. -Sovet İttifaqı dövründə Qazaxıstan filmlərin keyfiyyətinə, istehsalına görə Azərbaycandan geri qalırdı. Hər iki dövlət müstəqilliyə eyni vaxtda qovuşub. Amma bu gün Qazaxıstan filmlərinin sorağı uzaqlardan gəlir. - Mən sizinlə bu mənada razı deyiləm. Əgər Qırğızıstanı misal götürsək, orada Solomu Şakeyev adlı bir rejissor vardı, o artıq dünyasını dəyişib. Bax, onun çəkdiyi filmlərin səviyyəsində bizdə heç vaxt film olmayıb. İndi bir az gələcəyə baxmalıyıq. Bu istiqamətdə kinonun inkişafı gedir. İndi Mədəniyyət və Turizm Nazirliyində çox düzgün bir kurs götürülüb. Son üç ili götürsək, bu yolla hər şey cərəyan etsə, yaxşı olacaq. İran filmi hələ "Oskar" almayıb, amma otuz ildir ki, artıq dirçəliş var, orada güclü bir inkişaf gedir. Mən heç kimə bəraət qazandırmaq istəmirəm, amma film çəkənlər sözlərini deyib. İndi yeni bir nəslin dövrüdür. Ona da imkan verilib. Burada bir az səbr etmək lazımdır. Onu da deyim ki, indiyə qədər "Oskar" nə qazandırırsa, siyasətə qazandırır, mədəniyyətə yox. - Rüstəm İbrahimbəyovun kino məktəbi öz sözünü deyənə qədər, zaman kəsiyində özünü ictimaiyyətə öyrəşdirən kommersiya filmləri sonradan maneçilik törətməyəcək ki? -Bu çox ciddi mövzudur və tam hüququnuz var ki, mövzu kimi icimaiyyətin, bütövlükdə cəmiyyətin diqqətinə çatdırasınız. Cəmiyyətin belə bir tələbatı var. Türkiyə serialları çox şeyi məhv edir. Kinonun təbliğatı çox zəifdir. Kino tamlığı ilə milləti əks etdirən vasitədir. Necə ki, Gürcüstanda "Əsgər atası"na baxan, Polşada "Kül və almaz" filminə baxan tamaşaçı "bu mənəm" deyirdisə, yeni şəraitdə bir ümid var ki, Azərbaycanda da bu belə olacaq. Amma hər halda vəziyyət o qədər də pis deyil. İnanın ki, kommersiya yox, sənət əsəri yaransa, o zaman geniş auditoriya onu çox yaxşı qəbul edəcək. - Kino sənətində indiki vəziyyətdə cəmiyyətin mənəvi tələbatı hansı mövzularadır? - Mürəkkəb sualdır. Çünki bir neçə aydır ki, mən heç nəyi izləmirəm. Amma mənə elə gəlir ki, həmişə olduğu kimi ziddiyyətlər çoxdur. Sözün düzü, bu suala cavab vermək çətindir. Müxtəlif şoulardan tutmuş yüksək sənətə qədər hər şey. Yox , mənə çətindir bu suala cavab vermək. Bu sual ayrıca bir müsahibənin mövzusudur. Gərək bu suala cavab vermək üçün ayrıca hazırlaşım, oturub yaxşı-yaxşı düşünüm. Məsuliyyətsiz cavab verməklə bu sualın üstündən ötmək düzgün deyil, çünki bir-iki cümlə ilə bu sualı cavablandıra bilmərəm. -Son vaxtlar nazirlik tərəfindən çəkilən filmlərin də əksəriyyəti tarixi mövzulardır. Nədənsə real mövzularda filmlər çəkməyə çox da əhəmiyyət verilmir. - Mən həmişə bunun əksinə olmuşam. Düz 83-cü ildən bu haqda danışıram və 25 ildir ki, bu haqda müsahibə verirəm. Çünki kinonun tarixinə nəzər salsaq, görərik ki, şah əsərlərin əksəriyyəti 99,9 faizi orijinal ssenarilər ətrafında çəkilib. Tarixi filmlər arasında bir neçə əsər var. Ədəbi əsərlərin ekranlaşdırılması arasında da bir-ikisi mövcuddur. Uğurlu filmlərin hamısı orijinal ssenarilərdir. Çox zaman bizdə kinonu sənət növü kimi qavramayan, dərk etməyən, amma kinoda işləyən adamlar klassik ədəbiyyata xidmət edərək kinonu xidmətçiyə çevirirlər. Kino təbliğat vasitəsi deyil, kino sənət növüdür. Bu baxımdan kinonu ədəbiyyatın, tarixin ayağına atmaq mənə elə gəlir ki, son dərəcə lazımsızdır. - Bəlkə cəmiyyətin bugünkü rəngini, simasını əks etdirən normal ssenarilər yoxdur, ona görə tarixə, ədəbiyyata müraciət edirlər. - Yox, razı deyiləm. Çünki onlardan biri də mənəm. - Bəzən də yaxşı filmlərin olmamasını güclü kinoprodakşnların, prodüser mərkəzlərinin olmaması ilə də əlaqələndirirlər. - Artıq o sahədə islahatlar aparılır. Mən bunu tam səmimiyyətimlə etiraf edirəm. Doğrudan da Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi kinonu inkişaf etdirmək üçün işlər görür.

 

Üç nöqtə.- 2008.- 19 aprel.- S. 15.