Bir şənin dava

 

Azərbaycan nət tarixin bir nəsli təmsil edən korifey simalar istedad olaraq bu şənin davamçına çevrilirlər. Bu genetik xarakter daşısa da, onun arxasında olan böyük sevgi alovu özünü büru verir. Professional nətkar olaraq yetişmək qeyri-adi ifa tərzi yolu ilə Azərbaycan musiqisini nət təmsil etmək, sözsüz ki, daxildən lən istedadla yanaşı, əmək zəhmət tisin ortağa çıxır. Bu gün Azərbaycan tarixin yetişmiş neçə-neçə nətkar dünyanın izi düşdük hər birimiz xarət hissi baş qalrır ki, xalqın be sayseç övladla olmuş özündən sonra yeni bir nəsli yetişdir qadir olduqla sübuta yetirmişlər. nət tariximiz dəlbəyli, Muradova, Qamova, Əfəndiyev onlarla be soyadla mövcuddur ki, onların nəslinin yetişdirdiyi simalar Azərbaycan niyyət intini inkişafında böyük rol oynamışlar.

Dünən belə bir nəsli təmsil edən sənətkarlardan olan maestro Niyazinin doğum günü idi. Hacıbəyovlar nəslinin tarixi bir şəkildə təmsil edən maestro Niyazi dünya şöhrəti qazanan musiqi xadimi olaraq dünya ölkələrində sərhədləri aşıb, Azərbaycan milli nümunələrini professionallıqla təqdim etmiş öz əməyinin nəticəsindən zövq almışdır. Professioanl musiqi sənətinin banisi hesab edilən Üzeyir Hacıbəyov nəslindən olan maestro Niyazi bu ocağın yetişdirdiyi ifaçılar sırasında özünəməxsus yer qazanmışdır. O, bəstəkar, dirijor, ifaçı kimi sərhədləri aşıb, tərcüməyə ehtiyacı olmayan bir sənət növünü dünya xalqlarına təqdim etmişdir. Maestro Niyazi, həqiqətən , Azərbaycan musiqisinin inkişafında xüsusi xadimləri olan sənətkarlar sırasındadır. Hər il ənənəvi olaraq onun adını daşıyan vaxtilə yaşadığı ev-muzeyinə açıq qapı günü elan edilir. Bu gün bu ənənənin davamı olaraq Niyazinin ev-muzeyində açıq qapı günü təşkil olunmuşdur. Azərbaycan professional musiqi sənətinin ən nadir nümunələrinin ifaçısı yaradıcısı olan maestro Niyazinin ev-muzeyi onun şəxsi əşyaları yaradıcılıq qalereyası ilə zəngindir. Burada bəstəkarın vaxtilə yazıb-yaratdığı əsərlərin əlyazmaları, nota köçürdüyü musiqi nümunələri, şəxsi əşyaları ilə yanaşı, onun müxtəlif illərdə dünyanın ən tanınmış musiqiçiləri ilə olan fotoşəkilləri görüşlərini əks etdirən materiallar da daxildir. Bu muzey maestro Niyazinin bütövlükdə fəaliyyətini əks etdirən müəssisə kimi fəaliyyət göstərərək, neçə-neçə Niyazi sənətinə vurğun olan, eləcə , onun sənət yolundan bəhrələnən insanlar üçün bir yaradıcılıq məktəbinə çevrilib. Muzey fəaliyyətə başladığı gündən məhz bir amala xidmət edib. Bu da Niyazi irsinin təbliğ tədqiqi istiqamətinə yönəlmişdir. Sözsüz ki, Niyazi ev-muzeyinə təkcə onun doğum xatirə günü ilə əlaqədar deyil, ilin müxtəlif vaxtlarında buraya baş çəkir, maestronun ruhunu bu otaqların ad-havasından duyurlar. Burada yaradılmış ab-hava maestro haqqında qonaqlara çox şeyləri deyir. Hətta dünyanın müxtəlif ölkələrindən Azərbaycana qonaq gələn şəxlər belə Niyazinin ev-muzeyinə baş çəkməkdən məmnunluq duyurlar. Üzeyir Hacıbəyov, Zülfüqar Hacıbəyov, Niyazi-Tağızadə-Hacıbəyov, Soltan Hacıbəyov, Çingiz Hacıbəyov bir nəsli təmsil edən musiqiçilərdir. Sözsüz ki, onları birləşdirən musiqi sənətinə olan məhəbbət olmuşdur. Lakin hər birinin özünəməxsus yaradıcılıq yolu qayəsi müxtəlif janrlara üz tutmalarına səbəb olmuşdur. Bu nəsildə dirijor kimi fəaliyyət göstərən Niyazi Hacıbəyov dirijorluq sənətinin ən yüksək zirvəsinə qədər yüksələ bilmiş, novatorçuluğu ilə dünya klassikasında öz möhrünü vurmuşdur. Onun şaxəli məzmunlu sənət yolunda Azərbaycan tarixinə iz salan neçə-neçə əsərlər dayanır. Bu əsərlərin hər birində klassiklik, möhtəşəmlik özünü göstərir. Beynəlxalq müsabiqələr lareatı, Stalin mükafatı laureatı, Azərbaycan Dövlət mükafatı laureatı, C.Nero mükafatı laureatı olan Niyazi öz parlaq istedadını 1938-ci ildə Moskvada Azərbaycan incəsənəti günlərində göstərməyə qadir olmuşdur. Belə ki, Üzeyir Hacıbəyovun "Koroğlu" operasının tamaşaya qoyulmasına qərar verildiyi zaman bəstəkar təsadüfən xəstələnmiş bu səfərə gedə bilməmişdir. Belə bir məsuliyyətli bir gənc dirijor 28 yaşlı Niyaziyə həvalə olunmuşdur. Bu məsuliyyətli işin öhdəsindən uğurla gələn Niyazi çox keçmir ki, Üzeyir Hacıbəyovun digər bəstəkarların əsərlərinə dirijorluq etməyə başlayır. O, Üzeyir Hacıbəyovun "Arşın mal alan", Müslüm Maqomayevin "Nərgiz" digər belə əsərlərə dirijorluq etməklə tamaşaların uğurla keçməsinə nail olmuşdur. Maestro Niyazinin ev-muzeyində bu afişalar, sənətkarla bağlı yazılmış sətirlər onu müxtəlif konsert salonlarındakı çıxışlarını əks etdirən fotolar Niyazi sənətinin işıqlanmasına kömək edir. Beynəlxalq mükafatlar laureatı olan maestro "Xosrov Şirin", "Çitra" baletlərinin, simfoniyalarının, mahnılarının, 25-dək kinofilmə yazılmış musiqilərin müəllifi kimi zamanın axtarışlarında özünün potensialını üzə çıxarıb, biri digərindən tamamilə fərqi məzmun ideyada olan nümunələri sənət tarixinə əbədi olaraq həkk edir. Tanınmış musiqi xadimləri hər zaman Niyazi irsini yüksək qiymətləndirərək, bədii cəhətlərin mükəmməlliyini, estetik dəyərlərə malik olduğunu qeyd etmişlər. Qara Qarayev, Fikrət Əmirov kimi sənətkarların onun haqqında yazdığı monoqrafiyalarda bu ya digər fikirlər qabarıq şəkildə təsvir edilir. Eyni zamanda, S.Rixter, L.Oborin, S.Rostropoviç, N.Rixlen kimi musiqiçilərin ona olan səmimi münasibəti Niyazi şəxsiyyəti sənəti ilə əlaqəlidir. Əgər maestrodan bu dəyərləri kəsb etməsəydilər, o zaman böyük sənətkarların onunla yaxın münasibəti, sənət mühakimələri baş tutmaz, Niyazinin fəaliyyəti ilə bağlı çox dəyərli fikirlərin müəllifinə çevrilə bilməzdilər. Qeyd edim ki, Niyazi həm böyük sənətkarların əsərlərinə dirijorluq etmişdir. Belə ki, o, Qara Qarayevin üçüncü skripka konsertindən başqa, demək olar ki, bütün əsərlərinə Niyazi dirijorluq etmişdir. Hətta Qara Qarayevin "Leyli Məcnun" simfonik poemasının dirijoru Niyazi olmuşdur. Niyazinin ev-muzeyində yer almış Qara Qarayevin fotoşəklinin arxasında yazılmış bu sözlər diqqətdən yayınmır. "Mənim "Yeddi gözəl"imi yenidən qaytarmaq dostum qardaşıma nəsib olmuşdur". Maestro "Şur", "Kürd ovşarı" simfonik muğamlarının mahir dirijoru kimi öz vəzifəsini layiqincə yerinə yetirmişdir. Bu əsərlərin müəllifi olan Fikrət Əmirov onun sənətini yüksək qiymətləndirmişdir. Niyazinin əsərlərində qəhrəmanlıq, yüksək humanizm hissi, məhəbbət kimi dəyərlər öz yerini almış layiqli bir şəkildə dinləyicilərinə təqdim olunmuşdur. Uzun illər musiqi sənətində fədakarlıq göstərib, sənətdə yer qazanmış maestro əsərlərinin bir qismi nota köçürülməmiş halda şəxsi arxivində saxlanılmış, lakin zaman yetişdikcə əsərləri onun irsini tədqiq edən şəxslər tərəfindən üzə çıxarılaraq musiqiçilərə təqdim olunmuşdur. Bu gün Niyazi irsi tam olaraq bizə təqdim olunmayıb. Onun hələ neçə-neçə arxivlərdə saxlanılan əlyazmaları var ki, vaxtsa həmin əsərlər nota köçürüləcəkdir. Bu gün Niyazinin ev-muzeyinə gələn hər kəs Niyazi irsi ilə tanış olmaqla yanaşı, onun musiqisindən parçaları da dinləyə bildilər.
   

Səs.- 2008.- 21 avqust.- S. 12.