Həmidqızı S.

 

Estrada müğənnisindən muğam ifaçısı olmaz

 

Mənsum İbrahimov: "Bayağı mahnılardan qaçmağın bircə yolu var: düzgün təbliğat və ictimai qınaq"

 

Bu gün sizinlə görüşdürdüyümüz müsahibimizi tanıyanların hamısı eyni sözü deyir: sadə və səmimidir. Elə bu xüsusiyyətinə görə də onu bir insan kimi hər kəs sevir. Söhbət Akademik Milli Dram Teatrının solisti, muğam ustası və səhnəmizin Məcnunu adlandırılan Mənsum İbrahimovdan gedir. - Mənsum müəllim, əvvəlcə yaradıcılığınızdan başlayaq. Hazırda nə işlə məşğulsunuz və hansı yeniliklər var? - Mən gələn həftə İranda möhtəşəm bir konsert verəcəm. Bu həftənin sonu yola düşəcəm. Konsertdə muğamlar səslənəcək və xalq mahnıları hazırlamışam. Hansı ki, o xalq mahnıları hələ gənc ifaçılarımız və muğam ustalarımız tərəfindən o qədər də ifa olunmayıb. Bunlar nadir hallarda oxunan mahnılardır və mən həmin mahnıları üzə çıxartmışam. Konsetdə muğamlara daha çox üstünlük verəcəm. Bilirsiniz ki, İranda da muğamlar sevilir və ifa olunur. Yayda muğamlardan ibərət diskim işıq üzü görəcək. Bundan əvvəlki diskim 2003-cü ildə işıq üzü gördü. Hərdən mənə sual verirlər ki, niyə disk və kasetin gec-gec işıq üzü görür. Amma düşünürəm ki, gündə disk çıxarmaq olmaz. Çalışdığım Opera və Balet Teatrında da işlərim normal gedir. Orada da tamaşalar üzərində işləyirəm. Bir sözlə, həm teatrda, həm də öz yaradıcılığımda işlərimi paralel şəkildə aparmağa çalışıram ki, biri digərindən geri qalmasın. Eyni zamanda pedaqoji fəaliyyətimi davam etdirirəm, çoxlu tələbələrim var, onları yetişdirməklə məşğulam. - Disk və albomlardan söhbət açdınız. Bizim estrada müğənnilərimiz bundan gəlir götürmədiklərini söyləyir. Bəs muğam ifaçıları necə, gəlir götürə bilirmi? - Bəzən söyləyirlər ki, estrada musiqilərinə meyl çox olduğu üçün, yəni onlara hər bir təbəqə qulaq asdığı üçün bu sahədə piratçılıq daha çoxdur. Lakin belə deyil. Janrından asılı olmayaraq piratçılıq hər sahədə var, özü də kifayət qədərdir. Təəssüflər olsun ki, biz də heç bir gəlir götürə bilmirik. Sadəcə, tamaşaçılarımızın xatirinə disk və ya albom çıxarmaq məcburiyyətindəyik. Hər bir mahnını yazdırmaq xeyli pul tələb etdiyindən maddi cəhətdən ziyana düşürük. Yenə də söylədiyim kimi, insanların tələbatını nəzərə alaraq onlara musiqilərimizlə zövq verməyə çalışırıq. - Bütün dünya musiqiləri ilə müqayisədə bizim musiqimiz çox zəngindir. Bəs bu zənginlikdən musiqiçilərimiz yetərincə yararlana bilirmi? - Yararlana bilənlər var və olub. O vaxtkı sənətkarlar arasında Zeynəb Xanlarovanı, Rəşid Behbudovu misal çəkə bilərəm. Yeri gələndə bu gün də var. Amma əfsuslar olsun ki, bu gün belə sənətçilərin sayı azalıb. Sözünüzə qüvvət, Azərbaycan musiqisi kimi rəngarəng və çoxşaxəli musiqi yoxdur. Lakin bu gün bizim bəzi sənətçilər ondan istifadə edə bilmir. Muğamlar üzərində yazılmış yeni musiqiləri və muğamları aranjiman adı altında qərb musiqisinə yönləndirirlər. Artıq bu aranjiman deyil. Aranjiman yeni improvizə deməkdir. Bizim musiqilərdə isə improvizə yoxdur. - Bəs tamaşaçının zövqü sizi qane edir? - Bir neçə il bundan əvvəl vəziyyət çox acınacaqlı idi. Amma indi yavaş-yavaş düzəlir. Bunun isə günahı bizim yüngül musiqi ifa edən müğənnilərimizdədir. Onlar nə ifa edirlər, tamaşaçı da onu qəbul edir. Həmin müğənnilər efirdə söyləyirlər ki, bayağı musiqini tamaşaçılar tələb edir. Bütün kütlənin zövqü təbii ki, yüksək ola bilməz. Bəs musiqiçi nə üçündür? İnsanların zövqünü tərbiyə etmək üçündür. Musiqiçi dinləyicinin səviyyəsinə enməməlidir. Təəssüf ki, bizdə bütün bunları tamaşaçının üzərinə atırlar. Lakin ona seçim imkanı vermirlər. Buna baxmayaraq, bu dəqiqə şou-biznesdə ələnmə gedir və bu mərhələni digər ölkələr kimi biz də keçməliyik. Problemlər zaman keçdikcə özü-özünə həll olunmalıdır. Bəzi adamlar deyir ki, senzura olmalıdır. Amma elə deyil. Sovet dönəmində olduğu kimi, qadağa və yasaqla heç nə həll olunmur. İnkişaf etməkdə olan bir ölkənin qarşısına hansısa sahədə sədd çəkmək düzgün deyil. Bunun bircə çıxış yolu var: düzgün təbliğat və ictimai qınaq. Bir məqamı da vurğulamaq istəyirəm ki, baş vermiş boşluğu pis və ya yaxşı nə isə doldurmalı idi. Bir müddət bu sahədə boşluq yarandı və ona görə də bayağı musiqilər meydana gəldi. Artıq belə musiqilər sıradan çıxmaq üzrədir. Çünki inkişafa doğru gedirik. Məsələn, ötənilki muğam müsabiqəsi ilə builki muğam müsabiqəsi arasında insanların fikri, professional musiqiyə marağı xeyli artıb. Tamaşaçı bilir ki, professional musiqi hansıdır, bayağı musiqi hansıdır. Hətta rusdilli tamaşaçılar belə muğam musiqilərini həvəslə dinləyir. Eyni zamanda gənclər arasında muğama qulaq asanların sayı çoxalıb. - Mənsum müəllim, hazırda bizdə belə bir təəssürat yaranıb ki, müğənnilik ən asan və gəlirli sənətdir. - Təəssüf edirəm ki, onlar doğrudan da belə bir fikirdədilər. Amma bu sənətin məsuliyyətini dərk etmirlər. Belələrindən elə bizim sənət aləmində də var. Ən çox da bu bəla estrada sahəsindədir. Oxumaqlarına heç fikir vermirlər. Ancaq ekranlara çıxıb özlərindən danışırlar. Gözəl olmaq da lazımdır. Amma tamaşaçıya müğənninin birinci növbədə səsi və ifası maraqlıdır. - Mənsum müəllim, bu gün ölkəmizdə konsert verən yerli müğənnilər də kifayət qədərdir, kənardan gələn sənətçilər də. Çox vaxt tamaşaçılarımızın türk və ya digər ölkələrin müğənnilərinin konsertinə böyük axını bizimkiləri qıcıqlandırır. Amma bir məqamı yaddan çıxarırlar ki, digər ölkələrin sənətçiləri canlı oxuyur, amma sən fonoqram oxuyursan. Fonoqramın toylara da yol açması xüsusi olaraq acınacaqlı haldır. - Razıyam. Onların bu qıcığı əsassızdır. Günahı özlərində axtarmalıdırlar. Əgər tamaşaçı konsertdə müğənninin canlı ifasını eşitməyəcəksə, onu diskdən də dinləyə bilər. Bayaq söylədiyim kimi, bunları yalnız özləri maraqlandırır ki, tamaşaçı məni canlı görsün. Toylarda fonoqrama gəlincə isə, bu, bizim çox ağırlı yerimizdir. Siz elə bilirsiniz ki, o "ifalardan" toy sahibləri razıdır? Əsla! Sadəcə uşaqlarının sözü ilə həmin müğənniləri çağırırlar, ad olsun ki, filankəns gəldi toyda oxudu. Amma həmin müğənninin ifasına heç qulaq asan yoxdur. Bu şəraiti onlara ya ada, ya da nəyəsə görə tamaşaçılarımız yaradır. Canlı ifanı hər kəs sevir. - Səhnədə 100-ə qədər Məcnun yaratmısınız. Məcnun olana qədər deyəsən çox əziyyət çəkmisiniz... - Əlbəttə ki, biz o vaxt çox əziyyət çəkirdik. İndiki gənclər üçün imkanlar genişdir, radiolar, televiziyalar, qəzetlər və s. Yəni tanınmaq üçün əlverişli şərait var. Amma biz daşlı-kəsəkli yollardan keçmişik, hətta yolumuzda o qədər maneələr olub. İndi mən həm dərs dediyim konservatoriyada, həm də teatrda gənclərə kömək etməyə çalışıram. Onların əlindən tutub cığır açıram. Bizim vaxtımızda böyük sənətkarların bizə qarşı qısqanclığı vardı. - Hansı sənətkarlar idi onlar? - Yox, onların adlarını söyləmək etikadan kənar olardı. Amma Allah onlara rəhmət eləsin, eyni zamanda bağışlasın. - Qeyd etdiniz ki, xalq mahnılarını qərb boğazları ilə ifa edirlər, adını da "aranjiman" qoyurlar. Bəs muğamla estradanın sintezinə necə baxırsınız? - Muğama müxtəlif yanaşmalar var. Məsələn, Vaqif Mustafazadə cazla muğamı sintez edib, amma səviyyəli şəkildə. İndikilərin isə əksəriyyəti özfəaliyyət səviyyəsindədir. - Estrada ifaçılarının muğam oxumasına necə baxırsınız? Çünki muğam ifaçılarından fərqli olaraq, estrada müğənniləri müxtəlif janrlara müraciət edir. Sizcə, bu, normaldır? - Mənim buna münasibətim normaldır. Hansı janrda oxumasından asılı olmayaraq, sənətçinin muğamı bilməsi müsbət haldır. Ən azından ifa etdiyi mahnının hansı muğam üzərində yazıldığını bilir. Amma estrada müğənniləri nə qədər muğam ifa etsə də, onlardan muğam ifaçısı çıxmaz. - Mənsum müəllim, kitab oxumaqla aranız necədir? - Çox yaxşıdır. Evimdə böyük bir kitabxanam var. Ora 3 mindən çox kitab toplamışam. Onların içərisində Azərbaycan əsərləri ilə yanaşı, dünya əsərləri də var. Hər birini oxumuşam. Düşünürəm ki, sənətçi, ümumiyyətlə, ictimaiyyət arasında olan insan mütaliə ilə daim məşğul olmalıdır. Çünki o, hər an, hər dəqiqə xalqla ünsiyyətdə olur. Ona görə də onun intellektual səviyyəsi yüksək olmalıdır.

Üç nöqtə.- 2008.- 24 may.- S. 15.