Milli musiqimiz XXI əsrdə yeni dövrünü yaşayır

 

İki cilddən ibarət olan "Muğam ensiklopediyası" muğamla bağlı ətraflı məlumatları özündə cəmləşdirib

 

Milli musiqi sənətimizin inkişaf və təbliği müasir dövrümüzdə mədəniyyət siyasətinin əsas xətlərindən birini təşkil edir. Milli nümunələr tarixin daş yaddaşına hopmuş həqiqətləri aşkara çıxarır, Azərbaycanın tarixi dövrünü əks etdirir. Bu nümunələrin hər birində Azərbaycanın məişəti, adət-ənənəsi, qəhrəmanlıq tarixi, zaman-zaman düşmənə qarşı olan mübarizə əzmi təbiətinə, insanların bir-birinə olan sevgi hissləri, bəşəri dəyərlər öz əksini tapır. Sözsüz ki, bu və ya digər ənənələri özündə yaşadan və müasirliklə klassika arasında bir körpü rolunu oynayan dəyərlərin hər birinin qorunub saxlanılması, təbliği üçün geniş imkanlar yaradılmaqdadır. Musiqi sənətimizin nadir inciləri, eləcə də, YUNESKO-nun dünyanın şah əsərləri sırasına daxil olan muğamları Azərbaycan tarixinin möhtəşəmliyini və qədimliyini əks etdirən sənət əsəridir.

Eramızdan əvvəl Şumer dövrünə təsadüf edilən muğam sənəti çoxəsirlik yol keçərək günümüzə qədər yol keçmiş və musiqinin müxtəlif janrlarından meydana gələn əsərlərin, demək olar ki, hər biri məhz bu abidədən bəhrələnmişdir. Opera və baletlərimiz, eləcə də, mahnılar, rəqslər muğam elementlərini özündə yaşadan musiqi əsərləridir. Hər əsrin zaman kəsiyində muğam sənətinə olan diqqət və qayğı olmuş, musiqiçilər tərəfindən şifahi şəkildə, sonralar isə notlara köçürülərək xalqa təqdim edilmişdir. Bu gün muğam sənətinin dövlət tərəfindən olan diqqət və qayğı tamamilə başqa bir forma almışdır. Heydər Əliyev Fondunun Prezidenti, YUNESKO və İSESKO-nun xoşməramlı səfiri, millət vəkili Mehriban xanım Əliyeva milli musiqimiz ilə bağlı hazırladığı layihələr əsasında Azərbaycan muğamının inkişaf və təbliğini məqsəd olaraq qarşıya qoymuşdur. "Muğam ensiklopediyası"nın hazırlanması, Muğam Mərkəzinin inşası, Azərbaycan xanəndələri albom və diskinin buraxılması, muğam müsabiqələrinin keçirilməsi, eləcə də, muğam ifaçılarının konsertlərinin Dövlət Filarmoniyasının təşkili bu layihələr içərisində həyata keçirilməkdədir. Azərbaycan xanəndəlik məktəbinin görkəmli nümayəndələri olan Cabbar Qaryağdıoğlunun, Xan Şuşinskinin, Seyid Şuşinski, Keçəçi Ələsgər, İslam Abdullayev, Bülbülcan kimi sənətkarların yaradıcılıq irsinin bir yerə toplanılması və geniş bir şəkildə təbliği istiqamətində gördüyü işlər artıq öz bəhrəsini verməkdədir. Bildiyimiz kimi, bu istiqamətdə muğam müsabiqələrinin keçirilməsi, Azərbaycan gənclərinin milli musiqimizə olan maraq hissini daha da artırmış və gələcək xanəndələr nəslinin yetişməsinə yol açmışdır. Bu müsabiqələrin həyata keçirilməsi nəticəsində çox böyük istedadlı gənclər meydana çıxmış, Azərbaycan milli musiqisini ölkə daxilində, eləcə də, dünyada yüksək bir səviyyədə təbliğ edirlər. Heydər Əliyev Fondunun təşəbbüsü ilə keçirilən bu layihələr öz nəticəsini bir də onu göstərir ki, bunların əsasında milli dəyərlərimizə böyük bir diqqət və məhəbbət artaraq musiqiyə meyil göstərən gənclər xalq sənət nümunələrini əxz etməyə çalışırlar. Son qısa bir dövr ərzində milli musiqi sənətimizdə baş verən bu oyanış muğam sənətinin dünyada daha da geniş bir şəkildə tanınmasına gətirib çıxarıb. Dünyanın ən möhtəşəm konsert salonlarında Azərbaycan musiqi gecələrinin təşkili, muğam konsertləri, Azərbaycan opera sənətinin təməlini qoymuş "Leyli və Məcnun" operasının Fransa kimi bir mədəni tarixə malik olan dövlətdə nümayiş etdirilməsi, bu kimi uğurlar milli musiqimizin təbliği və inkişafı deməkdir. Mehriban xanım Əliyevanın milli musiqimizə olan diqqət və qayğısı nəticəsində əldə olunmuş bu nailiyyətlər göz qabağındadır. Bu yaxınlarda Heydər Əliyev Fondunun təşəbbüsü ilə Azərbaycan muğamına həsr olunmuş "Muğam ensiklopediyası"nın işıq üzü görməsi də yuxarıdakı qeyd etdiyimiz layihənin davamıdır. İki cilddən ibarət olan bu ensiklopediya həm muğamla bağlı ətraflı məlumatları özündə cəmləşdirir, həm də Azərbaycan muğamlarını müxtəlif xanəndələrin ifasında təqdim edir. Kitabın redaksiya heyətinin sədri və baş redaktoru Mehriban xanım Əliyevadır. "Muğam ensiklopediyası" çap nəşrində böyük həcmdə informasiya, 1300-ə yaxın məqalə - muğam sənətilə bağlı terminlərin şərhi, muğam ifaçılarının, bəstəkarların yaradıcılığı haqqında məlumatlar, antik dövrdən müasir dövrə kimi dünyanın böyük alimləri və onların musiqiyə, muğama həsr olunmuş elmi əsərlərinə dair bilgilər, Azərbaycanın və xarici ölkələrin mədəniyyət xadimlərinin muğam haqqında fikirləri, bir sıra təşkilatlara - musiqi təhsili ocaqları, arxivlər, muzeylər, fondlar, musiqi kollektivləri ilə bağlı məlumat öz əksini tapmışdır. Ensiklopediyadakı məqalələr - xarici dildə söz və terminlər daxil olmaqla, əlifba sırası ilə düzülmüşdür. Ensiklopediyanın tərtibində Azərbaycan Milli Ensiklopediyasından, Əfrasiyab Bədəlbəylinin "İzahlı-monoqrafik musiqi lüğəti"ndən, "Üzeyir Hacıbəyov ensiklopediyası"ndan, "Böyük Musiqi Ensiklopediyası"ndan, A.Doljanskinin "Musiqi lüğəti"ndən və s. ensiklopedik nəşrlərdən, elmi tədqiqatlardan, şəxsi arxivlərdən istifadə olunmuşdur. Ensiklopediyanın sonunda ədəbiyyat siyahısı (biblioqrafiya və notoqrafiya) verilir, bu siyahıya Azərbaycan və xarici müəlliflərin tədqiqatları, şifahi ənənəli musiqi nümunələrinin not nəşrləri daxildir. "Muğam ensiklopediyası" layihəsi çərçivəsində "Azərbaycan xanəndələri" adlı səsyazılarının kolleksiya nəşri həyata keçirilmişdir. Azərbaycanın görkəmli muğam ustadlarının Azərbaycan Dövlət Səsyazmaları Arxivinin, Azərbaycan Respublikası Dövlət Televiziya və Radio Verilişləri Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin Fondunda, Azərbaycan Dövlət Musiqi Mədəniyyəti Muzeyinin, Üzeyir Hacıbəyovun ev-muzeyinin fondlarında, şəxsi arxivlərdə (Bəhram Mansurovun, Firudin Şuşinskinin və başqalarının arxivlərində) saxlanılan səsləri ilə bağlı unikal fonomaterialların rəqəmsal formatda qorunması üçün, onlar müasir texniki vasitələrin köməyi ilə bərpa olunmuş, səsdaşıyıcıların bütün növlərində səs informasiyası yığılmışdır. "Muğam ensiklopediyası"nın "Azərbaycan xanəndələri" səs kolleksiyası 6 albomdan: "Qarabağ xanəndələri", "Muğam dəstgahları", "Gənc xanəndələr", "Ustad xanəndələr" (kişi və qadın xanəndələr) adlı 5 CD albom və "Muğam ensiklopediyası" elektron multimedia DVD nəşrindən ibarətdir. "Qarabağ xanəndələri" albomu Qarabağ muğam ifaçılığı məktəbinə mənsub görkəmli Azərbaycan xanəndələrinin səsyazılarını əhatə edir. 4 CD diskdən (MP3 formatında) ibarət topluya XX əsrin əvvəllərində fəaliyyət göstərən xanəndələrin qrammofon vallarında qorunub saxlanılan ifaları ilə yanaşı, bu məktəbin ənənələrini davam etdirən orta və gənc nəsil xanəndələrinin ifasında muğamlar, təsnif və xalq mahnıları daxil edilmişdir. "Muğam dəstgahları" albomuna daxil olan 4 CD diskdə (MP3 formatında) Azərbaycan şifahi ənənəli professional musiqi xəzinəsinin inciləri olan bütün muğam dəstgahları, kiçik muğamlar, zərbi-muğamlar, şikəstələr və onların rəngarəng ifaçılıq variantları toplanmışdır. Görkəmli ustad xanəndələrin və müxtəlif xalq çalğı alətləri ansambllarının ifasında verilən bu səsyazıları muğam sənətinin zəngin aləmini təcəssüm etdirir. "Gənc xanəndələr" albomu 4 CD diskdən (MP3 formatında) ibarətdir. Burada Heydər Əliyev Fondu tərəfindən keçirilən muğam- televiziya müsabiqələrinin 2005 və 2007-ci illər laureatlarının ifasında Azərbaycan muğam dəstgahları, kiçik muğamlar və zərbi- muğamlar toplanmışdır. Muğam ansamblının müşayiəti ilə gənc xanəndələrin səsyazıları ustad xanəndələrin ənənələrinin davam etdirildiyini, muğam sənətinin müasir dövrdə inkişafını əks etdirir. "Ustad xanəndələr" albomu kişi və qadın xanəndələr adlı iki hissədən ibarətdir. "Ustad xanəndələr" albomunun kişi xanəndələr adlı hissəsinə 4 CD disk (MP3 formatında) daxildir. Azərbaycan muğam sənətinin inkişafında mühüm əhəmiyyəti olan Qarabağ, Bakı, Şirvan və respublikanın digər bölgələrinin ifaçılıq məktəblərinin müxtəlif nəsillərinə mənsub kişi xanəndələrin yaradıcılığını əks etdirən səsyazılarında muğam dəstgahları, kiçik muğamlar, zərbi-muğamlar, şikəstələrlə yanaşı, təsniflər və xalq mahnıları öz əksini tapmışdır. "Ustad xanəndələr" albomunun qadın xanəndələr adlı hissəsi də 4 CD diskdən (MP3 formatında) ibarətdir. Burada, ilk dəfə olaraq, Azərbaycan muğam sənətinin inkişafında mühüm rol oynayan qadın xanəndələrin yaradıcılığını əks etdirən səsyazıları toplanmışdır. Onların ifasında xüsusi məlahətlə səslənən muğam dəstgahları, kiçik muğamlar, zərbi-muğamlar, şikəstələrlə yanaşı, təsniflər və xalq mahnıları zəngin muğam irsinin gözəl və rəngarəng nümunələridir. Ümumilikdə, bu albomlara daxil olan 20 CD disk (MP3 formatda) XX əsrin əvvəllərindən başlayaraq XXI əsrin əvvəllərinə kimi bir əsrlik dövrün səsyazılarını özündə cəmləşdirir. Burada Azərbaycan muğam sənətinin inkişafında böyük xidmətləri olan görkəmli xanəndələrin, respublikanın müxtəlif bölgələrinə aid muğam ifaçılıq məktəblərinin nümayəndələrinin - ustadların və gənc xanəndələrin ifasında muğam dəstgahları, kiçik muğamlar, zərbi muğamlar, şikəstələr, təsniflər və xalq mahnıları öz əksini tapmışdır. "Muğam ensiklopediyası" elektron multimedia DVD nəşri isə şifahi ənənəli professional musiqiyə dair geniş bilgilər verən maraqlı mənbədir. Elektron nəşrin əsas xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, buradakı hər bir terminin izahı çoxtəbəqəli olub, digər səhifələrlə əlaqələnir, həmçinin, həmin sözü daha ətraflı şəkildə izah etmək üçün foto, audio, video materiallardan, musiqişünasların səslənən mühazirələrindən, not nümunələrindən istifadə olunur, təqdim olunan şərhlər canlandırılır. "Muğam ensiklopediyası" layihəsinin işıq üzü görməsi dünya musiqi xəzinəsini zənginləşdirəcək mədəni hadisə kimi böyük əhəmiyyətə malikdir. Bu layihə "Bəşər mədəniyyətinin şah əsərləri"ndən biri olan Azərbaycan muğamını dünyanın bütün muğamsevərlərinə çatdıraraq, muğamı öyrənmək, bu sənətin dərin sirlərini əxz etmək istəyən hər bir kəs üçün böyük və ecazkar bir dünya, möhtəşəm muğam dünyası haqqında təsəvvür yaradır.

 

Səs.- 2008.- 27 noyabr.- S. 12.