Əslim nəslim

 

ƏDİL ƏLİYEVİN YENİ KİTABI VƏFATINDAN SONRA İŞIQ ÜZÜ GÖRDÜ

 

Bu günlərdə nasir, şair tərcüməçi Ədil ƏliyevinƏslim nəslimkitabı çapdan çıxıb. Kitabın girişində müəllifin özü haqqında yazdığı avtobioqrafiya yer alıb. Ədil Əliyev 1928- ci ildə Səlyan şəhərində qulluqçu ailəsində anadan olub. Yaşadığı dövr onun həyatında silinməz izlər buraxıb. 1934- ildə əmisi Sibirə sürgün edilir, atası sosial mənşəyinə görə ömrünün sonuna kimi hökümət tərəfindən təqib olunur, böyük qardaşı müharibənin ilk illərində itgin düşür. Ötən əsrin 30- cu illərində Azərbaycanın siyasi həyatında baş verən hadisələr Ədil Əliyevi əlinə qələm alıb yazmağa sövq edir: “Təbii ki, Sovet dövründə real hadisələrə əsaslanaraq yazdığım hekayələr siyasi nöqteyi- nəzərdən işıq üzü görə bilməzdi. Amma məndəki bu yaradıcılıq yanğısı hər halda özünə bir nəfəslik aça bildi”. Yaradıcılıq aləminə hələ məktəb illərindən- səkkizinci sinifdən yol aldığını bildirən Ədil Əliyev erkən şeirlərinin müharibənin qızğın illərində itərək işıq üzünə çıxa bilmədiyini təəssüflə qeyd edib. Xarici dillər institutunu fransız dili üzrə bitirən nasir, fransız poeziyasının müxtəlif dövrlərini əhatə edən şeir nümunələrini doğma dilimizə tərcüməsiylə məşğul olub. Hərbi xidmətini başa vurduqdan sonra tərcüməçi olaraq xarici ölkələrə ezam edilərək, Konqoda, Əlcəzairdə, CARda, Benində mədəniyyət mərkəzlərinin direktoru vəzifəsində çalışıb. “Zahirən həyatım uğurlu maraqlı alınmışdı. Sevimli işim, tərcümələrim, füsunkar Afrika, 60- illərdə mənə ilham verən, Parislə ilk təmaslarımı yaradan ezamiyyətlər... Amma harda olsam belə müharibənin, o dəhşətli aclığın təəssüratları məni bir an belə tərk etmədi”. 82 il ömür sürən Ədil Əliyev özünün qeyd etdiyi kimi yazdığı bir çox əsərlərini bütünlüklə çap etdirə bilməyib.

Əslim nəslimtoplusuna müəllifinQardaş qatilipovesti, “Türk şəhidlərisənədli povesti, “Əslim Nəslimxatirə povesti daxil edilib. Qardaş qatilipovestində iki qardaşın faciəvi taleyindən, vəzifəsini itirmək təhlükəsi ilə qarşı-qarşıya qalan Əjdər onun həyat yoldaşı Eleanoranın cəbhədən qaçan Ziyafəti hökumətə təhvil verərək onun güllələnməsinə bais olmalarından bəhs olunur. Ədil Əliyev bu əsəri yaşadığı zaman çərçivəsində görüb, eşitdiyi real hadisələr əsasında qələmə alıb. Bir vaxt vəzifə eşqinə mənliyini, insanlığını satan, qardaşını qurban verən Əjdər bacısının vaxtsız vəfatına səbəb olur Əsərdə bu hadisələri nəql edən Əziz müəllim vaxtında Əjdərin yaxın dostu olub, onun bacısı Zərnişana ürəyində məhəbbət bəsləyib. Ancaq Əjdər bir sinifdə oxuyub, eyni parta arxasında oturduğu neçə illik dostuna da xəyanət edir. Əzizin ona etibar edib dediklərindən sui istifadə edərək atasının həbs edilməsində yaxından iştirak edənlərdən biri olur. Əsərin sonunda yüzlərlə adamın həyatına qəsd etmiş kommunistin özü canla- başla xidmət etdiyi Sovet hökumətinin qurbanına çevrilir. Əjdər ona verilən dəbdəbəli evdən çıxarılıb vəzifədən azad edilir. Ömrünü yatağa məhkum bir səfil kimi başa vurur.

Türk Şəhidlərisənədli povesti 1918- ci ildə Azərbaycan Demokratik Respublikasının çağrışı ilə Azərbaycan xalqının harayına gəlmiş burda erməni daşnaq qoşunuyla döyüşdə həlak olmuş, Neftçalanın Bankə qəsəbəsində şəhid olan türk əsgərlərinin xatirəsinə həsr edilib. Müəllif povestdə 1919- cu ildə o ərazilərdə yüzbaşı olan babası Hacı Qəhrəman oğlu Ədilin türk şəhidləri ilə bağlı olan hadisələrin iştirakçısı olduğunu, türk taburunun əməliyyatlarında fəallıq göstərdiyini yeddi türk şəhidinə məzar daşı qoydurduğunu qeyd edib. Ədil Əliyev Türk əsgərlərinin Bankə qəsəbəsində şəhid olmasının Türkiyənin Bakıdakı Böyük Elçiliyinə 84 ildən sonra məlum olduğu, təxminən bir əsrə yaxın müddətdə bu hadisə barədə məlumatın olmadığının səbəbləri haqqında dəyərli faktları da qeyd edir.

Əslim nəslimxatirə povestində nasir adından da məlum olduğu kimi nəslindən, doğulub böyüdüyü evdən yaşadığı xatirələrindən bəhs edir.

Kitabda həmçinin müəllifinDəniz düşüncələri”, “Mən dənizin əksiyəm”, “Tələsmə ürəyim”, “Köhnə piano”, “Muğam”, “Soruşmayın yaşımı”, “Rasimşeirləri, fransız şairlərindən Antuan Vənsan AmonunYarpaq”, Şarl BodlerinAlbatros”, Viktor HüqonunVaqiə”, “Balaca üsyançı”, JanBatist Puconunİnsan və dəniz Pol Verlenin şeirlərinin fransızcadan tərcüməsi öz əksini tapıb.   

 

 

Günel MUSAYEVA  

             

525-ci qəzet.- 2010.- 16 fevral.- S.7.