Müslüm Maqomayev. Gəncə  epizodları

 

BÖYÜK MUSİQİÇİ SADƏ İNSANLARIN XATİRƏLƏRİNDƏ

 

O, 20-ci əsrin bir neçə onilliyi ərzində Avrasiya materikinin böyük bir hissəsində yasayan insanların zövqünü formalaşdıran şəxsiyyətlərdən  olub. Dünyanın dörd bir guşəsində əsl sənəti duyanlar da bu böyük azərbaycanlını tanıyıb və seviblər. Vətənimizin istənilən şəhər və kəndində adı böyük ehtiram və fəxrlə çəkilən   Müslüm Maqomayevin xatirəsinə Gəncədə xüsusi rəğbət hissləri olduğunu desək, yanılmarıq. Gəncəlilərin yaddaşında Müslüm həm də dahi Nizaminin  ekran obrazını yaradan sənətkar kimi yer tutub. 1982-ci ildə “Nizami” filminin burada aylarla davam edən çəkilişləri dövründə Müslüm xeyli müddət əsl gəncəli olubmuş. Hətta ona burda gəncəlisayağı, sevgi ilə  “Müslümlə” deyən dostları da olub. (Bilməyənlərə bildirək ki, “lə” sözünü köhnə gəncəlilər  qardaş hesab edilən dostlara müraciətdə  çox işlədirlər və  bu,  “lələ” sözünün yerli bir  variantıdır).

İstər filmin çəkilişi dövründə, istər də Müslümün ondan qabaq və sonralarda Gəncəyə gəlişi zamanı yaxın dostluq münasibətində olduğu adamlardan biri mərhum Hacı Həmzəyev  olub. Köklü gəncəli Mirhəmzəlilər nəslinin nümayəndəsi olan Hacı müəllim ixtisasca diş həkimi idi. O, həmçinin Gəncənin adət-ənənələrini, tarixini, bu şəhərin sənət aləmini mükəmməl bilən köhnə gəncəli kimi Müslümün  ən yaxın məsləkdaş və həmsöhbəti olub. Böyük musiqiçi və onun xanımı Tamara Sinyavskaya Hacı müəllimin ailəsinin ən istəkli qonaqları idilər. Dostlar həm də səfalı Gəncə diyarında qarış-qarış gəzmədikləri yer qoymayıblar. Rəhmətlik Hacı müəllimin evindən  götürdüyümüz fotolar həmin səmimi anları əbədiyyətə həkk ediblər.

Amma Gəncədə Müslümün əziz obrazı yalnız fotoşəkillərdən deyil, burada onunla ünsiyyətdə olmuş sənət adamlarının  yaratdıqları tablolardan da boylanır. Gəncənin köhnə Zərrabi məhəlləsində yaşayan sənətkar, hazırda Gəncə Dövlət Dram Teatrının baş rəssamı  Vahab Cəfərov da o vaxt özü kimi gənc dostlarıyla  Müslüm Maqomayevin qədim Sərdar bağında yerləşən Yaşıl Teatrdakı konsertindən əvvəl ona yaxınlaşaraq salamlaşdıqlarını və bu adi salamlaşmanın sənət haqda bir saatı keçən  çox dəyərli söhbətlə nəticələndiyini xatırlayır.

“Onun mülahizələri elə bil, mənim üçün bir manifest oldu. Orijinallıq yüksək estetik meyarların hər növ sənətin başlıca şərti olduğunu vurğulayan Maqomayevin yalnız nitqi deyil, sifətinin cizgilərinin hərəkəti, gözlərinin işığının deyərdim ki, səsinin ritmilə dəyişməsi özü bir enerji mənbəyi idi” –deyən V. Cəfərov  vurğulayır ki, məhz həmin söhbət onu hansısa rəsm işləyərkən orijinal olmayan varsa, onu qəti rədd etmək prinsipinə sadiq qalmağa sövq edib.

“Müslümün sənətinin gücü onda idi ki, burada hər şey – ənənələr orijinallıq, klassizm müasir energetika, hüzur dinamika, bəşərilik millilik vəhdətdə idi. Mən   çəkdiyim bu tabloda böyük səntkarımızı bu aurada təsvir etmək cəhdi göstərmişəm”-deyə, Vahab söhbətini tamamlayır.

Gəncənin daha bir qədim, Dördyol məhəlləsindəki, yaşı yüzü keçmiş bir evdə isə Müslümə həsr olunmuş  daha böyük ölçülü, insan boyundan da hündür olan rəsm əsəri asılıb. Rəsmi  mərhum sənətkarımız, Xalq artisti Mobil Əhmədov çəkib. O, vokal səhnə ustası olmaqla yanaşı, həm təhsilli rəssam olub axı. Əsərin tarixçəsi haqda Mobil müəllimin qardaşı, lap bu yaxınlarda Allahın rəhmətinə qovuşan Bəşir Əhmədov vaxtilə Müslüm Maqomayevin vəfatı ilə bağlı bu sətirlərin müəllifinin hazırladığı televiziya oçerkində bunları söyləmişdi:

“Müslüm Maqomayevin Gəncədə həmişə dostları olub. O, yay aylarında tez-tez Göygölə gələrdi. Qardaşımla da ora çox gediblər.Böyük musiqiçi Müslüm Maqomayevin yaxşı rəssamlığı vardı. Mobillə bir-birinə dostluq şarjları da çəkib internetlə göndərərdilər. Mobil bir gün Gəncədə olarkən Müslümün böyük portretini işləmək qərarına gəldi. Əsərin ideyası belədir: Müslüm 20-ci əsrin sülh uğrunda mübarizləri arasında. Burada Yer kürəsinin ekvatorunda zəmanənin ən tanınmış sülh carçıları – Pablo Pikasso, Çarli Çaplin, Cəvahirləl Nehru, Pablo Neruda, Viktor Xara,  Mstislav Rostropoviç, Roma Papası görünürlər. Öndə isə sağ qolunu  yuxarı qaldırmış Müslüm “Buhenvald harayı” oxuyur...”

Doğrudan da Müslümün obrazı daha çox elə əlini “müslümsayağı” yuxarıda əbədi saxlayaraq yüksək mədəniyyətə ideallara çağırış simvolu kimi yadımızda qaldı. Milyonların sevimlisi 2008-ci ilin bir payız günü “Anamın  anasısan” deyə vəsf etdiyi doğma Azərbaycanına döndü. Əbədiyyətə Vətəndə qovuşmaq üçün.

 

 

Zakir MURAD

 

525-ci qəzet.- 2012.- 18 avqust.- S.18.