Ağdamda nəyim qaldı?
Bir
neçə qonşunun yanaşı yaşadığı
ikinci mərtəbəyə üzümü tutub
özümü çağırıram:
- Əli!
Əli!..
Səsimə, birinci, Qız çıxır. Üzündə
təəccüb və çaşqınlıq var. Deyəsən,
nitqi də quruyub. Qızın dalınca artıq mənə
tanış olan anası və elə onunla da bərabər
qonşu qapıdan
ağırçəkili yaşlı rus qadın
çıxır. Qızın üzündə
xəfif, cəsarət edirəm, sevgi təbəssümü
var. O, dillənmədən bu xuliqanlığın sonrakı
inkişafını izləyir. Qızın anası
maraqla mənə baxıb şişirdilmiş mehribanlıqla
soruşur:
- Kimi
axtarırsan, oğlum?
- Mənim
xalam oğlu burda kirədə qalır, xanım (xala yox!), onu
axtarıram.
- Kirədə
qalan...
Rus arvad aman vermir:
- A mojet
on Miri işşit?
Qızın
anası soruşur:
-Adı
Miridi?
- Xeyr,
xanım, mənə Miri yox, Əli lazımdı, Əmirov
Əli, xalam oğludu.
Qız
heç nə demir, hiss edirəm ki, oyunun tez bitməsini
gözləyir.
- Yox,
oğlum, burda elə kvartirant yoxdu.
Mən səsimin
bir az da qalın çıxmasına
çalışıb ədəblə deyirəm:
- Yəqin
adresi səhv veriblər, xanım, bağışlayın!
Mən həyətdən çıxıram, istəyimi
uğurla yerinə yetirdiyimə görə özümdən
xeyli məmnunam. Həm də hiss elədim ki, qadının, bəlkə
də gələcək qaynanamın, xoşuna gəldim.
Küçə adamlarının arasından keçib
məhlədən bir qədər aralıda, göz tutmayan
yerdə dayanıram. Bilirəm ki, Qız mütləq
çıxacaq.
İlahi,
bu necə böyük xoşbaxtlıqdı! Dəli istəklə
sevdiyin qız canına tər hopmuş asfalt üzərində
leş-leşə söykənib sanki parterdə oturmuş
tamaşaçıların yetik baxışları altında
sənə doğru gəlir! Heç nəyi, heç kimi
vecimə almayıb onun qabağına qaçıram, elə
“parter”in gözü qabağında sərin nazik əlindən
yapışıram. Onu küçənin
ortasında öpməkdən güclə saxlayıram
özümü. İnanmayın, saxlaya
bilmirəm.
Qoqol küçəsi ilə üzü
aşağı düşüb dənizkənarı bulvara tələsirik. Necə xoşbaxt
gündü!
İndi isə qayıdaq geriyə, Dəyirman həyətinə. Buna da kinoda fləş-bək
deyirlər.
lll
Mənim uşaqlıq və yeniyetməlik
çağlarımda qəlbim həmişə kiminsə
sevgisi ilə döyünüb. O da doğrudur ki, sayını
unutduğum sevgilərin ömrü bir-iki aydan çox çəkmirdi,
hər yeni obyekt əvvəlkini tezliklə unutdururdu, bəzən
obyektin heç xəbəri də olmurdu mənim
qısamüddətli sevgimdən, amma Dəyirman həyətində
mənə dəxli olmayan çox böyük və həyatda
ilk dəfə rast gəldiyim dramatik bir sevgi də
yaşanırdı. Bu sevginin dramatikliyi onun həm
də beynəlmiləl olmasında idi.
Ağdamda, az da olsa, azərbaycanlı kişinin erməni qadınla evlənmə praktikası vardı, amma azərbaycanlı qızın erməni oğlana ərə getməsi faktı yox dərəcəsindəydi, hər halda, mən eşitməmişdim. Mən “Əsli - Kərəm”lə, “Bahadır - Sona” ilə artıq tanışdım, hər iki əsərdə də oğlan azərbaycanlı, qız ermənidi. Dəyirman həyətində isə... Nəinki Dəyirman həyətində, bütöv Ağdamda görünməmiş hadisə! İndiki mətbuat dili ilə desək: Şok! Şok!! Şok!!!
“Almaz və Robert” tamaşası
Bəli, Dəyirman həyətində bütün məhləni məşğul edən, həyət arvadlarına müzakirə üçün fövqəladə material verən bir məhəbbət tamaşası yaşanırdı: “Almaz və Robert” tamaşası. İl dəqiq yadımda qalmasa da, bilirəm ki, hadisə altmışıncı illərin lap əvvəllərində baş verirdi.
Məkan əlbəttə, Dəyirman həyətiydi.
Dahi dramaturq bu dünya böyük teatr, insanlar isə bu teatrın aktyorlarıdır deyəndə haqlıymış, amma Oskar Uayld da səhv eləməmişdi, deyəndə ki, hayıf o teatrda rollar çox pis bölünüb. Bəli, böyük dramaturqların dediklərinə uyğun olaraq, Dəyirman həyəti də dramatik bir tamaşanın oynandığı teatra, səhnəyə çevrilmişdi və deyim ki, burda rollar ədalətlə, düzgün bölünmüşdü.
Tamaşanın əsas qəhrəmanları azərbaycanlı qız Almaz, Səfər kişinin birinci arvadından olan qızı, oğlan isə Knariklə Arsenin böyük oğlu Robert idi. Qalan rollar adına-sanına, məhlədəki avtoritetinə, fəallığına görə qonşular arasında ədalətlə bölünmüşdü. Kütləvi səhnələrin iştirakçıları isə əl-ayaq altda qalan, heç nəyi ilə seçilməyən məhlə adamları və uşaqlardı.
Sosial mənşəyə gələndə, Səfər kişi Dəyirman həyətinin ən kasıb, ən imkansız adamı sayılırdı, yəni o da, onun ailəsi də belə düşünür və bu düşüncəyə uyğun yerlərini bilir, həyatı bir təhər yola verirdilər. Səfər kişinin birinci arvadından Mehman adlı bir oğlu, Almaz adında bir qızı, uşaqlığında raxit keçirdiyi aydın görünən çox kifir ikinci arvadından isə, üç-dörd sınıq-salxaq uşağı və əlavə olaraq ikinci arvadın yanınca gətirdiyi Gülər adlı ögey qızı da vardı, bir sözlə, ailənin neçə başdan ibarət olduğunu demək mənə onda da çətindi, nəinki illər sonrası.
Dramaturji dillə ifadə etsək, bu şox mürəkkəb quruluşlu, natamam və dağınıq kompozisiyalı ailə nəylə dolanırdı, demək çətindi. Evdə heç kəs işləmirdi. Deyəsən, bir Səfər kişi pensiyə alırdı. Arvadı Şeyda çox kifir olsa da, ərindən xeyli cavandı, ona görə də elə bir ucdan özünə oxşayan uşaqlar doğurdu.
Robertin ata-anasına gəldikdə isə, nə deyim, erməni kasıb olmur, erməninin ən kasıbı da Knarik kimi hər səhər bir kasa qaymaq və bir təndir çörəyi yeyirdi ki, bu da o illərdə məhlə miqyasında firavanlıq göstəricisi kimi qəbul olunurdu. Arsen, dediyim kimi dəlləkdi, hər gün də cibində diri pulla gəlirdi evə. Qırağa da pul xərcləməzdi, getdiyi yer üç nəfərin bir yerdə işlədiyi dəllək dükanıydı, gəldiyi də ev. Axşam saat ondan tez gəlməzdi evə. Əgər bircə manat özünə xərcləsəydi, hardasa dəllək yoldaşları ilə “stalovoya-zada” getsəydi, elə həmən gecə Knarik onu yüz iyirmi kiloluq əndamı ilə “xışdıyıb boğardı”. Hər halda, Knarikə yaxşı bələd olan Papam belə deyirdi.
Deməli, sosial statusuna görə Səfərin ailəsi ilə Knarikin ailəsi hardasa tən gəlsələr də, maddi cəhətdən xeyli fərqli idilər. Onu da deyim ki, qonşuların bir çoxu kimi, Knarik də Səfərin həmişə ehtiyac içində çapalayan yarımac ailəsinə əl yetirirdi, artıq qalan yeməklə, köhnəlmiş nimdaş pal-paltarla. Bu işdə Səfərgilə Baqrat kişinin ailəsi, xüsusilə arvadı Arusyak, Yurikin anası daha çox yardımçı olurdu. Səfər də onların kişi əli tələb edən xırda-para məişət işlərinin qulpundan yapışır, bir növ, yaxşılıqların əvəzini çıxırdı.
Almaz gözəl olmasa da, yapışıqlı, qarabuğdayı, bir qədər kəskin və əsəbi sifət cizgiləri olan iti xarakterli, iti dilli, xeyli cəsarətli, deyim ki, mərd və qürurlu qızdı. On üç-on dörd yaşımda o qız haqqında mənim təəssüratım beləydi. Səfərin ailəsində dişəvurulası yeganə adamdı. O vaxtlar Almazın on səkkiz yaşı ancaq olardı.
İkinci qəhrəmanımız Robert də pis deyildi: ortaboylu, qarayanız , tökmə bədənli oğlandı. Yaşıla çalan və həmişə harasa axan işıqlı ala gözləri sifətindəki əgər-əskikləri malalayırdı. Robertin ən yaxşı cəhəti onun xasiyyətində idi: çox istiqanlı, ürəyiyumşaq, böyük-kiçik yeri bilən cavandı. Di gəl, avaranın biriydi, heç bir faydalı işlə məşğul olmurdu. Mən bilən, məktəbi də yarımçıq qoymuşdu. Səhərlər saat onda-on birdə yuxudan durur, o vaxt Knarik qaymaq-çörəyini yeyib qurtarmış, Arsen də Allah bilir, neçənci başı qırxmış olurdu, əl-üzünü yumamış artırmada bir siqaret çəkir, sonra bəlkə bir stəkan şirin çay içib yollanırdı Ağdamın bulvar deyilən mədəniyyət və istirahət parkına, özü kimi beş-altı avara ilə laqqırtı vurub xırda qumar oynamağa. Saat üçdə-dörddə də gəlirdi nahara. Sonra başını qoyub yatır, axşama yaxın həyətin kişiləri işdən qayıdıb gələndə, o da günorta yuxusundan durub həyət adamları ilə lağlağıya başlayırdı. Bax, belə lağlağılı axşamların birində də onun Almazla məhəbbət macərası başlamışdı.
Əvvəl heç kəs buna fikir vermirdi. Oğlanla qız
hamının gözünün qabağında - həyətin
ortasında, qırağında, sonra lap
künc-bucağında yanaşı oturub söhbət eləyir,
deyib-gülür, zarafatlaşırlar... Bir dəfə
onların zarafatlarına mən də şahid olmuşdum.
Robert qıza ermənicə dalbadal mən səni
sevirəm deyirdi.
- Almaz,
yes kes sirumem.
Qız ya deyilənin mənasını bilmirdi, ya da
özünü o yerə qoymurdu. Bəlkə də o
sözü oğlanın dilindən təkrar-təkrar
eşitmək istəyirdi.
- Başa
düşmürsən?
- Niyə
başa düşmürəm? - Oğlanı çiynindən
itələyir. - Qanmaz özünsən!
- Bəs
onda niyə cavab vermirsən?
- Eeey... Əl çək də!
- Yes kes
sirumem.
-Mən
ermənicə başa düşmürəm, adam
dilində de!
- Sağ
ol! Erməni dili adam dili deyil?
- Bilmirəm!
Siz danışanda elə qır-bır düşür ki!
- Sən
bir qulaq as: yes kes sirumem! Bu heç
qır-bırdı?
Mən məktəbdə
fransız dili keçirdim, ona görə də Robertin
dediyinin fransız dilinə oxşadığını dedim.
- Yox bir,
alman dili! Mən təmiz ermənicə deyirəm: Almaz, yes kes
sirumem!
Artırmada
oturub tum çırtlayan Knarik Robertə təpinir:
- Robik!
Robert anasını vecinə almır.
-
Eşidirsən, Almaz, yes kes sirumem!
Knarik bu dəfə
çəmkirir:
- Robik,
tsenit kıtre!
Bax, onda
Almaz bir az acıq, bir az hikkə, bir az da
şıltaqlıqla:
- Sən
qələt eliyirsən! - deyir.
- Mən
qələt eliyirəm? - Robert qızın qolundan
yapışır. - Mən deyirəm yes kes sirumem, sən də...
- Mən
səni sevmirəm!
Bundan
sonra bir xeyli dartışma, itələşmə, sözləşmə,
gülüşmə... Knarikin təpinməsi,
qonşuların atmacaları...
Oğlanla
qızın bu münasibəti bütün yay ərzində
yavaş-yavaş lazımi formanı alır, zarafatlar, atmacalar
ciddiləşir, flirt dövrü bitir, təbii hisslər
üzərində cücərən məhəbbət məntiqi
məcraya can atır. Gənclər hiss edirlər ki, hər
bir münasibətin, konkret desək, məhəbbətin
kulminasiya nöqtəsi var və onlar məhz o nöqtəyə,
zirvəyə yaxınlaşıblar. Hamının
gözü qabağında baş verən itələşmə
və qaçdı-tutdular dövrü bitib. Nəsə ciddi bir şey olmalıdır.
Dəyirman
həyəti də cana
yığılmışdı, artıq bu həngaməyə
dözə bilmirdi. Məsələ öz-özünə
yetişmişdi, hadisələr partlamaq səviyyəsində
idi. Kulminasiya, budu ha, özünü yetirib, saspens də
bir tərəfdən!
Şərhlər, müzakirələr, qınaqlar və
əlbəttə ki, tənələr, özü də hər
iki cəbhədən, amma milli məsələyə hələ
açıq-açığına toxunan yoxdu. Gizlində isə siyasi rəng
qatılaşır, azərbaycanlılar Almazı
, onun biqeyrət qardaşını və atasını
qınayır, ermənilər də Roberti.
Valoda
görə Knarikdən həmişə yanıqlı olan
Surayya gözdən iraq yerdə
yanaşı oturub qayğılı-qayğılı söhbətləşən
sevgililəri Arusyaka göstərib qoşa əli ilə Knarik
tərəfə qaramat çevirir:
- Qa ye! - yəni “Kül başına!”
Arusyak da
başını bulayıb ermənicə nəsə deyir.
Bu xırda mükalimənin şahidi Nənəm
olmuşdu. Maraq arvadı götürər,
Arusyak tərəfə işarə ilə Surayyadan soruşar
ki, “Az, o harsın nə deyirdi heylə hirsdi-hirsdi, Surayya?”
Surayya, təbii ki, “harsın” sözündən
pərt olar və acıqla Nənəmə deyər ki, “Mən
nə bilim, axçi, bilmək istəyirsən, özünnən
soruş.”
- Az, mən
onun adın bilirəm ki, soruşum da? Sarımsaxdı-nədi
ölmüşün adı?!
-
Sarımsax! Yox bir soğan!
- Az, bə
nədi?
- Arusyak!
- Az, o
adı desəm ağzım əyilər mənim.
- Əyilər,
demə də, soruşma da!
Burda Surayya dodağının
altında bir “De get!” deyir, sonra da fırr eləyib keçir
içəri, evinə. Nənəm də onun dalınca
qoşa ovcu ilə yaxşı bir qaramat çevirir:
- Aleyy!
Qareer aybını örtsün! Kopaqqızı ala-qara it kimi nətəər
çəmkirdisə, söz soruşmağıma da peşman
oldum! - Nənəm rəngini çoxdan dəyişmiş ağ xallı qara kəlağayısının
bir ucu ilə ağzının qıraqlarını silir. -
Qancığın qarnınnan çıxanın
fırıldamağına bax! Gətirdi saldı məni erməninin-gürcünün
arasına, ayırdı elimnən-obamnan! Kimin haqqı nəydi yanımdan
Zinyət mama, nətəərsən demiyif keçeydi, şəlliyərdim
dədəsini-nənəsini dalına! İndi
budu, bir erməni harsını qabağımda fırr eliyir.
Bu giley, təbii
ki, Papamın qarasınaydı...
Bəli,
Dəyirman həyətində bütün məhləni məşğul
edən, həyət arvadlarına müzakirə
üçün fövqəladə material verən bir məhəbbət
tamaşası yaşanırdı: “Almaz və Robert”
tamaşası. İl dəqiq yadımda qalmasa
da, bilirəm ki, hadisə altmışıncı illərin
lap əvvəllərində baş verirdi.
Məkan əlbəttə, Dəyirman həyətiydi.
Dahi dramaturq bu dünya böyük teatr, insanlar isə bu
teatrın aktyorlarıdır deyəndə
haqlıymış, amma Oskar Uayld da səhv eləməmişdi,
deyəndə ki, hayıf o teatrda rollar çox pis
bölünüb. Bəli, böyük dramaturqların dediklərinə
uyğun olaraq, Dəyirman həyəti də dramatik bir
tamaşanın oynandığı teatra, səhnəyə
çevrilmişdi və deyim ki, burda rollar ədalətlə,
düzgün bölünmüşdü.
Tamaşanın əsas qəhrəmanları azərbaycanlı
qız Almaz, Səfər kişinin birinci arvadından olan
qızı, oğlan isə Knariklə Arsenin böyük
oğlu Robert idi. Qalan rollar adına-sanına, məhlədəki
avtoritetinə, fəallığına görə qonşular arasında
ədalətlə bölünmüşdü. Kütləvi
səhnələrin iştirakçıları isə əl-ayaq
altda qalan, heç nəyi ilə seçilməyən məhlə
adamları və uşaqlardı.
Sosial mənşəyə
gələndə, Səfər kişi Dəyirman
həyətinin ən kasıb, ən imkansız adamı
sayılırdı, yəni o da, onun ailəsi də belə
düşünür və bu düşüncəyə
uyğun yerlərini bilir, həyatı bir təhər yola
verirdilər. Səfər kişinin birinci arvadından Mehman
adlı bir oğlu, Almaz adında bir qızı,
uşaqlığında raxit keçirdiyi aydın
görünən çox kifir ikinci arvadından isə,
üç-dörd sınıq-salxaq uşağı və əlavə
olaraq ikinci arvadın yanınca gətirdiyi Gülər
adlı ögey qızı da vardı, bir sözlə, ailənin
neçə başdan ibarət olduğunu demək mənə
onda da çətindi, nəinki illər sonrası.
Dramaturji dillə ifadə etsək, bu şox mürəkkəb
quruluşlu, natamam və dağınıq kompozisiyalı ailə
nəylə dolanırdı, demək çətindi. Evdə
heç kəs işləmirdi. Deyəsən, bir Səfər
kişi pensiyə alırdı. Arvadı Şeyda çox
kifir olsa da, ərindən xeyli cavandı, ona görə də
elə bir ucdan özünə oxşayan uşaqlar doğurdu.
Robertin ata-anasına gəldikdə isə, nə deyim, erməni kasıb olmur, erməninin ən kasıbı da Knarik kimi hər səhər bir kasa qaymaq və bir təndir çörəyi yeyirdi ki, bu da o illərdə məhlə miqyasında firavanlıq göstəricisi kimi qəbul olunurdu. Arsen, dediyim kimi dəlləkdi, hər gün də cibində diri pulla gəlirdi evə. Qırağa da pul xərcləməzdi, getdiyi yer üç nəfərin bir yerdə işlədiyi dəllək dükanıydı, gəldiyi də ev. Axşam saat ondan tez gəlməzdi evə. Əgər bircə manat özünə xərcləsəydi, hardasa dəllək yoldaşları ilə “stalovoya-zada” getsəydi, elə həmən gecə Knarik onu yüz iyirmi kiloluq əndamı ilə “xışdıyıb boğardı”. Hər halda, Knarikə yaxşı bələd olan Papam belə deyirdi.
Deməli, sosial statusuna görə Səfərin ailəsi ilə Knarikin ailəsi hardasa tən gəlsələr də, maddi cəhətdən xeyli fərqli idilər. Onu da deyim ki, qonşuların bir çoxu kimi, Knarik də Səfərin həmişə ehtiyac içində çapalayan yarımac ailəsinə əl yetirirdi, artıq qalan yeməklə, köhnəlmiş nimdaş pal-paltarla. Bu işdə Səfərgilə Baqrat kişinin ailəsi, xüsusilə arvadı Arusyak, Yurikin anası daha çox yardımçı olurdu. Səfər də onların kişi əli tələb edən xırda-para məişət işlərinin qulpundan yapışır, bir növ, yaxşılıqların əvəzini çıxırdı.
Almaz gözəl olmasa da, yapışıqlı, qarabuğdayı, bir qədər kəskin və əsəbi sifət cizgiləri olan iti xarakterli, iti dilli, xeyli cəsarətli, deyim ki, mərd və qürurlu qızdı. On üç-on dörd yaşımda o qız haqqında mənim təəssüratım beləydi. Səfərin ailəsində dişəvurulası yeganə adamdı. O vaxtlar Almazın on səkkiz yaşı ancaq olardı.
İkinci qəhrəmanımız Robert də pis deyildi: ortaboylu, qarayanız , tökmə bədənli oğlandı. Yaşıla çalan və həmişə harasa axan işıqlı ala gözləri sifətindəki əgər-əskikləri malalayırdı. Robertin ən yaxşı cəhəti onun xasiyyətində idi: çox istiqanlı, ürəyiyumşaq, böyük-kiçik yeri bilən cavandı. Di gəl, avaranın biriydi, heç bir faydalı işlə məşğul olmurdu. Mən bilən, məktəbi də yarımçıq qoymuşdu. Səhərlər saat onda-on birdə yuxudan durur, o vaxt Knarik qaymaq-çörəyini yeyib qurtarmış, Arsen də Allah bilir, neçənci başı qırxmış olurdu, əl-üzünü yumamış artırmada bir siqaret çəkir, sonra bəlkə bir stəkan şirin çay içib yollanırdı Ağdamın bulvar deyilən mədəniyyət və istirahət parkına, özü kimi beş-altı avara ilə laqqırtı vurub xırda qumar oynamağa. Saat üçdə-dörddə də gəlirdi nahara. Sonra başını qoyub yatır, axşama yaxın həyətin kişiləri işdən qayıdıb gələndə, o da günorta yuxusundan durub həyət adamları ilə lağlağıya başlayırdı. Bax, belə lağlağılı axşamların birində də onun Almazla məhəbbət macərası başlamışdı.
Əvvəl heç kəs buna fikir vermirdi. Oğlanla qız
hamının gözünün qabağında - həyətin
ortasında, qırağında, sonra lap
künc-bucağında yanaşı oturub söhbət eləyir,
deyib-gülür, zarafatlaşırlar... Bir dəfə
onların zarafatlarına mən də şahid olmuşdum.
Robert qıza ermənicə dalbadal mən səni
sevirəm deyirdi.
- Almaz,
yes kes sirumem.
Qız ya deyilənin mənasını bilmirdi, ya da
özünü o yerə qoymurdu. Bəlkə də o
sözü oğlanın dilindən təkrar-təkrar
eşitmək istəyirdi.
- Başa
düşmürsən?
- Niyə
başa düşmürəm? - Oğlanı çiynindən
itələyir. - Qanmaz özünsən!
- Bəs
onda niyə cavab vermirsən?
- Eeey... Əl çək də!
- Yes kes
sirumem.
-Mən
ermənicə başa düşmürəm, adam
dilində de!
- Sağ
ol! Erməni dili adam dili deyil?
- Bilmirəm!
Siz danışanda elə qır-bır düşür ki!
- Sən
bir qulaq as: yes kes sirumem! Bu heç
qır-bırdı?
Mən məktəbdə
fransız dili keçirdim, ona görə də Robertin
dediyinin fransız dilinə oxşadığını dedim.
- Yox bir,
alman dili! Mən təmiz ermənicə deyirəm: Almaz, yes kes
sirumem!
Artırmada
oturub tum çırtlayan Knarik Robertə təpinir:
- Robik!
Robert anasını vecinə almır.
-
Eşidirsən, Almaz, yes kes sirumem!
Knarik bu dəfə
çəmkirir:
- Robik,
tsenit kıtre!
Bax, onda
Almaz bir az acıq, bir az hikkə, bir az da
şıltaqlıqla:
- Sən
qələt eliyirsən! - deyir.
- Mən
qələt eliyirəm? - Robert qızın qolundan
yapışır. - Mən deyirəm yes kes sirumem, sən də...
- Mən
səni sevmirəm!
Bundan
sonra bir xeyli dartışma, itələşmə, sözləşmə,
gülüşmə... Knarikin təpinməsi,
qonşuların atmacaları...
Oğlanla
qızın bu münasibəti bütün yay ərzində
yavaş-yavaş lazımi formanı alır, zarafatlar, atmacalar
ciddiləşir, flirt dövrü bitir, təbii hisslər
üzərində cücərən məhəbbət məntiqi
məcraya can atır. Gənclər hiss edirlər ki, hər
bir münasibətin, konkret desək, məhəbbətin
kulminasiya nöqtəsi var və onlar məhz o nöqtəyə,
zirvəyə yaxınlaşıblar. Hamının
gözü qabağında baş verən itələşmə
və qaçdı-tutdular dövrü bitib. Nəsə ciddi bir şey olmalıdır.
Dəyirman
həyəti də cana
yığılmışdı, artıq bu həngaməyə
dözə bilmirdi. Məsələ öz-özünə
yetişmişdi, hadisələr partlamaq səviyyəsində
idi. Kulminasiya, budu ha, özünü yetirib, saspens də
bir tərəfdən!
Şərhlər, müzakirələr, qınaqlar və
əlbəttə ki, tənələr, özü də hər
iki cəbhədən, amma milli məsələyə hələ
açıq-açığına toxunan yoxdu. Gizlində isə siyasi rəng
qatılaşır, azərbaycanlılar Almazı
, onun biqeyrət qardaşını və atasını
qınayır, ermənilər də Roberti.
Valoda
görə Knarikdən həmişə yanıqlı olan
Surayya gözdən iraq yerdə
yanaşı oturub qayğılı-qayğılı söhbətləşən
sevgililəri Arusyaka göstərib qoşa əli ilə Knarik
tərəfə qaramat çevirir:
- Qa ye! - yəni “Kül başına!”
Arusyak da başını bulayıb ermənicə nəsə deyir. Bu xırda mükalimənin şahidi Nənəm olmuşdu. Maraq arvadı götürər, Arusyak tərəfə işarə ilə Surayyadan soruşar ki, “Az, o harsın nə deyirdi heylə hirsdi-hirsdi, Surayya?” Surayya, təbii ki, “harsın” sözündən pərt olar və acıqla Nənəmə deyər ki, “Mən nə bilim, axçi, bilmək istəyirsən, özünnən soruş.”
- Az, mən
onun adın bilirəm ki, soruşum da? Sarımsaxdı-nədi
ölmüşün adı?!
-
Sarımsax! Yox bir soğan!
- Az, bə
nədi?
- Arusyak!
- Az, o
adı desəm ağzım əyilər mənim.
- Əyilər,
demə də, soruşma da!
Burda
Surayya dodağının altında bir “De get!” deyir, sonra da
fırr eləyib keçir içəri, evinə. Nənəm
də onun dalınca qoşa ovcu ilə yaxşı bir qaramat
çevirir:
- Aleyy! Qareer aybını örtsün! Kopaqqızı ala-qara it kimi nətəər çəmkirdisə, söz soruşmağıma da peşman oldum! - Nənəm rəngini çoxdan dəyişmiş ağ xallı qara kəlağayısının bir ucu ilə ağzının qıraqlarını silir. - Qancığın qarnınnan çıxanın fırıldamağına bax! Gətirdi saldı məni erməninin-gürcünün arasına, ayırdı elimnən-obamnan! Kimin haqqı nəydi yanımdan Zinyət mama, nətəərsən demiyif keçeydi, şəlliyərdim dədəsini-nənəsini dalına! İndi budu, bir erməni harsını qabağımda fırr eliyir.
Bu giley, təbii ki, Papamın
qarasınaydı...
Əli
Əmirli
525-ci qəzet.- 2016.- 27 fevral.- S.23