Azərbaycanda ən
hündür boylu
müəllim
Bakıdakı 11 nömrəli Uşaq-Gənclər İdman Məktəbinin müəllimi, əməkdar müəllim, fəxri bədən tərbiyəsi və idman ustası Fikrət Həsənov redaksiyamızın qonağı olub
2013-cü ilin idman yekunlarına həsr olunmuş mərasimdə müxtəlif beynəlxalq yarışlarda fərqlənən, ölkəmizdə idmanın inkişafına töhfə verən bir qrup idmançının və idman xadiminin sırasında basketbol üzrə məşqçi Fikrət Həsənova da yeni mənzilin orderi, habelə Milli Olimpiya Komitəsinin fəxri fərmanı təqdim edilib. Basketbol üzrə fəxri bədən tərbiyəsi və idman ustası, respublikanın əməkdar müəllimi, həm də Azərbaycanın ən ucaboylu sakini Fikrət Həsənov bu günlərdə redaksiyamızın qonağı oldu. Səmimi və maraqlı söhbəti ilə xoş ovqat yaradan qonaqla redaksiyamızın kollektivi xatirə şəkli çəkdirdi. Basketbol üzrə tanınmış məşqçi Fikrət Həsənovla redaksiya əməkdaşlarının söhbətini oxuculara təqdim edirik.
Dördüncü sinifdən sonra
boyum sürətlə uzanmağa başladı
-
Əslən bir tərəfim Bakıdandır, o biri tərəfim
Qərbi Azərbaycandan, Zəngəzur mahalından.
Özüm 1962-ci ilin oktyabr ayının 2-də Bakı şəhərində dünyaya göz
açmışam. 1969-cu ildə 45 nömrəli orta məktəbdə
birinci sinfə getmiş, 1979-cu ildə də həmin məktəbi
bitirmişəm. Elə həmin ildə Azərbaycan Neft-Kimya
İnstitutunun axşam şöbəsinə daxil olmuşam.
Paralel olaraq həm istehsalatda çalışmış, həm
də təhsilimi davam etdirmişəm. Məktəbdə
oxuduğum dövrdə milli
komandada əvvəlcə yeniyetmələrdə məşq
etmiş, sonra gənclərdən ibarət komandaya
keçmişəm.
Mən birinci kursda
oxuyanda o vaxt SSRİ birinciliyində idman ustalarından ibarət bizim cəmi
bir dənə yeganə komandamız vardı-Azərbaycan
Neft-Kimya İnstitutunun komandası. Tələbəlik illərimdə
basketbol üzrə həmin komandanın tərkibində
oynayırdım. Sonra elə oldu ki, idmanda aldığım zədə
ucbatından bir müddət
böyük idmandan ayrılmaq məcburiyyətində
qaldım. Müalicə almaq üçün məni Moskvaya
göndərdilər. Qısa müddət ərzində yaxşılaşsam da, bu, müvəqqəti
oldu. 1982-ci ildə istəməyərəkdən həmin zədə
ucbatından idmandan ayrıldım.
Amma yenə də idman sahəsindəki fəaliyyətimi
dayandırmadım. Belə ki, əvvəlcə ali təhsilim,
ixtisasım üzrə müxtəlif müəssisələrdə,
daha sonra Məişət Kondisionerləri Zavodunda mühəndis- texnoloq işlədim. Orada mühəndislik sahəsində ən
yüksək kateqoriyanı-ali mühəndislik
kateqoriyasını aldım.
2000-ci ilin noyabr
ayının 27-də "Azərbaycanın idman
ustası" adını aldım.
"İdman
ustası" adına layiq görüldükdən sonra mən artıq rəsmi olaraq məşqçi
kimi fəaliyyət göstərməyə başladım.
Hazırda Bakının Yasamal rayonunda yerləşən 11
nömrəli Uşaq-Gənclər İdman Məktəbində
çalışıram.
- Basketbol üzrə
məşqçinin peşə məsuliyyəti?
- Bilirsiniz, biz
professional oyunçularla işləmirik axı, biz məşqçilər valideynə,
uşağa bağlıyıq. Məşqə gedib-gəlmək
baxımından məsafə
artdıqca gediş-gəliş problemi yaranır. Bir uşağı
basketbol üzrə yetirmək üçün ən azı 3
il vaxt lazımdır. Oyun idman növünün də çətinliyi
ondan ibarətdir ki, fərdi idman növlərində - güləşdə,
samboda bu asandı. Bir nəfər
uşaq götürürsən, hazırlayırsan. Yetər
ki, o, qüvvətli olsun, sağlam olsun. Onunla məşğul
olub yetişdirə bilirsən.
Amma bizdə komanda
oyunudur. Komanda oyununda belədir: tutaq ki, beş nəfər
oyunçu, beş barmaq kimidir. Baxın, bu beş
barmağın beşi də bir yerdə olmalıdır ki, bu əl
yumruq ola bilsin. Əgər bu barmağın biri olmasa, tam yumruq
ola bilməyəcək. Deməli, sənin zərbənin də
kəsəri olmayacaq. Bu bir nəfəri də ayrılıqda
hazırlamaq çox çətindir. Gərək onu elə səviyyədə
hazırlayasan ki, o, tələb edilən funksiyanı yerinə
yetirən oyunçu olsun. Buna da illər lazımdır.
Komanda oyun idman növləri
hamısı belə problemlərlə
üzləşir. Yenə şükür Allaha, bazamız
var, yavaş-yavaş köhnə uşaqlar da yenidən gəlib
yığılır, komanda özünə gəlməyə
başlayır. Çünki
artıq yüksək səviyyədə bu komandaya diqqət
ayrıldığını
görürlər. Sağ olsun rəhbərliyimizi, çətin
məqamlarda bizə təkan verdi. Yəni ki, qoymadılar komandamız dağılsın.
2008-ci ildə İrana
apardılar məni - rəsmi dövlət xətti ilə...
İndi komanda üzvləri görür ki, bizə
qayğı var, nazirlik də arxamızda dayanıb, daha ürəklə
məşq edirlər.
Bir neçə ay əvvəl hörmətli Prezidentimiz mənə mənzil verdi. Bu da bir qismət idi ki, cənab Prezident
məni ehtiyacım olan mənzillə
mükafatlandırdı. Mən bunu müəllim əməyinə
verilən yüksək dəyər kimi qiymətləndirirəm. Ondan əvvəl əməkdar məşqçi
adına layiq görüldüm. 2011-ci ildə fəxri bədən
tərbiyəsi və idman ustası, 2012-ci ildə isə əməkdar
müəllim adını aldım.
- Fikrət müəllim,
neçə yaşından sonra boy sarıdan
yaşıdlarınızı qabaqladınız?
- Dördüncü
sinifdən sonra. İbtidai sinifdə oxuyanda uşaqların
içində boydan ən balaca
mən idim. Sırada ən axırda dayanırdım, az qala
"karlik" idim. O vaxtlarıma aid şəkillərim də
var. Dördüncü sinifdə oxuyanda məktəbimizə
Çingiz Vahabov adlı bir məşqçi gəldi. O, əvvəllər
bizim 45 nömrəli məktəbimizdə basketbol üzrə
məşqçi idi. Həmin il yay tətilindən qayıdanda məktəb
yoldaşlarım məni tanımadılar. Çox
güclü inkişaf gedirdi orqanizmimdə, ildə 14 santimetr
boyum artırdı. Yəni bir yandan irsi amil, bir yandan da
basketbol sanki gizli qalmış genlərimin
açılmasına bir təkan oldu. Əvvəl-əvvəl
bu artımı heç kim ciddi qəbul eləmirdi.
Sonradan belə sürətli
artımım başladı mənə və ailəmə əlavə
problemlər yaratmağa. Bu ay alınan pal-paltar, ayaqqabı
artıq gələn ay əynimə olmurdu. Maaşla dolanan
bir ailə üçün hər
ay uşağa başdan-ayağa təzə pal-paltar almaq
görün nə demək idi də...
İnkişafda olan uşağı təmin etmək valideyndən
əlavə vəsait tələb edir. Onun paltarını, yeməyini
verməli, müalicəsini vaxtlı-vaxtında aparmalısan.
Geyimlərim əsasən
xarici ölkələrdən gətirilir
- Bəs
problemi indi necə yoluna qoyursunuz?
- Mənim ölçülərimə
uyğun hazır paltar yoxdur. Geydiyim hər bir
köynək, ayaqqabı Amerikadan sifarişlə gətirilir.
Kostyumlarımın materialını özüm
seçib alır, burada dərziyə verib tikdirirəm. 1994-cü ildə Dubaya getmişdim. Köynək tikdirmək üçün oradan xeyli
material alıb gətirdim. Hər dəfə Çexiyadan 300 cüt
corab gətirdirəm, bir ilə
demək olar ki, çatmır. Ayaqqabımın
ölçüsü 53-dur, köynəyi, kostyumu 60
ölçülü geyinirəm. Yaxşı
dostlarım var, geyim problemimi həll etməkdə hər zaman
mənə kömək edirlər. Xaricdə
xüsusi sayt var, o saytda böyük ölçülü
paltarları necə əldə etmək barədə məlumatlar
yerləşdirilib.
Özüm o qədər də geyim həvəskarı
deyiləm. Əynimdə rahat və səliqəli
olsun, bəsimdir.
- Deyirlər,
25 yaşdan sonra boy artımı dayanır...
- O fikirlə mən razı deyiləm. Artıq əlli yaşı yola salmışam. Özüm son illər hiss edirəm ki, daha boy
artımım dayanıb. Kimin neçə yaşa qədər boyunun
artması və ya ümumiyyətlə, artmaması Allahın
işidir. Bu barədə nəyi isə
israrla desəm, bu Yaradanın işinə qarışmaq kimi
çıxar.
- Əgər
ildə 14 santimetr
boyunuz artırdısa, bəs bu artımı necə
durdurdunuz?
- Açığını deyim ki,
artımı ləngitməkdən ötrü hətta bir vaxt mənim əlimə
ağır "ştanq"lar da
verdilər. Amma nəticədə bel fəqərələrimdə
ağır zədə-yırtıq yarandı. Mən Moskvada xəstəxanada müalicə olundum.
Biz uşaqları götürüb
hazırlayırıq, amma tezliklə oyuna buraxmırıq. Çünki, hər hansı bir uşağı
idmana hazırlamaq, onu yetirmək əslində zərgər
işidir. Uşaqla o qədər incə,
ehtiyatlı işləməlisən ki, zəhmətin boşa
getməsin.
- Hündürboylu
olmağın hərəkət-dayaq nöqtələrinin
normal fəaliyyətinə maneçiliyi varmı?
- Şübhəsiz. Hündürboylu uşaqları hazırlamaq çox
məsuliyyətli və mürəkkəb bir işdir. Belə uşaqların oynaqları tam
açılıb bükülə bilmədiyindən tələb
olunan funksiyanı da tam yerinə yetirə bilmir. İndi mənim yanıma məşq etdiyim
uşaqlarım gəlir. Mən onları tələsmədən
yarışlara hazırlayıram. Bir dəfə
orta məktəblərin birindən hündürboylu
uşaqlardan bir şagird seçib hazırlamışdım.
Birdən-birə bu uşaq daha məşqə
gəlmədi. Ev ünvanlarını da dəyişdilər.
Çox sonralar eşitdim ki, uşağı aparıb cüdoya
yazdırıblar. Həmin idmanla məşğul
olmaq isə uşağın bel fəqərəsində travma
yaradıb.
O yetirməm müdafiədə dayananda 5 nəfəri əvəz edə
bilirdi. O, bizim komandada oynayanda rəqib komanda ilə
dörd
görüşümüz oldu, onun üçündə
biz həmin uşağın hesabına qalib gəldik. Son məqamda
elə bir yetirməmin əlimdən alınmasına görə
çox stress keçirdim.
- Azərbaycanda
ən ucaboylu insansınız. Sizcə, məşğul
olduğunuz idman növünün boyunuzun artmasında rolu
olubmu?
- Mənim idmana marağım əslində başqa
şeydən yaranıb. O vaxt Şaumyan adına idman məktəbində
Aleksandr Kondratyev isimli bir
məşqçi işləyirdi. Onun qardaşı Montində qonşumuz
idi. Bir dəfə küçədə
rastlaşdıq. O, mənim ucaboylu olmağıma diqqət
yetirdi. Ona qədər boyuma görə məni idmanın
avarçəkmə, boks, çəkic
tullama və s. növləri üzrə bir çox komandalara
dəvət etmişdilər. Sonra baxdılar ki, sümüklərim
nazikdir, incədi, dedilər, sümüklərin qırıla
bilər, sənin fiziki vəziyyətin daha çox oyun idmanı
növlərinə yarayır.
Onsuz da mən beş il bədən tərbiyəsi
dərslərindən də azad edilmişdim ki, sümüklərimi
qoruyum.
Əslində,
mənim boy artımım idmana görə
olmayıb, əksinə, mən boyuma görə idmana gəlmişəm.
Ucaboy olmağım bizdə irsi xarakter
daşıyır. Deyilənə görə, mənim
babam da çox ucaboylu kişi olub. Doğrudur, mən onu görməmişəm.
Deyirlər, babam ata minəndə ayaqları yerlə
sürünürmüş... Mən də
boy-buxunda ona çəkmişəm. Bir dəfə
Masallıya getmişdim. İstədim ata
minəm. Mümkün olmadı. Ayaqlarım yerdə qaldı. At
yanımda dayananda it boyda görünürdü.
Boyumun
uzunluğu 2.20 metr,
çəkim 125 kiloqramdır
- Yerli
idmançılar arasında sizdən hündür boylu kimisə
tanıyırsınızmı?
- Yox, yalan deyə bilmərəm, məlumatım yoxdur. Neçə illər bundan əvvəl boyumu
ölçəndə 2.20 yazmışdılar, indi neçədir,
dəqiq bilmirəm. Amma çəkimin 125
kq olduğunu bilirəm. Yəni tibbi
nöqteyi-nəzərdən götürsək, boyumla çəkim
mütənasibdir. Bir də ki, boy göstəricisi
əsas deyil. Əsas odur özünü
idarə edə biləsən. Söhbət
boyun hündür olmasından getmir, söhbət ondan gedir ki,
sən cəmiyyətə nə qədər yararlısan.
Mən milli komandada yeniyetmələrdə də, gənclərdə də,
kütləvi oyunlar komandasında da oynamışam. SSRİ dövründə Ukrayna məni çox təkidlə
dəvət etmişdi. 1978-ci ildə biz
getdik Belqrada. Əvvəlcə bizim
komandanı ciddi qəbul etmirdilər. Amma elə
müqavimət göstərdik ki, onları uduzmağa məcbur etdik. Azərbaycanla
eyni qrupa Moskva, Leninqrad, Ukrayna və Türkmənistan
düşmüşdü. Axırda
bütün komandamızı, ilk növbədə də məni
dəvət etdilər öz yığmalarına. Təsəvvür
edin ki, onlar bütün ali məktəblərinin
qapısını açmışdılar üzümə. Deyirdilər ki, seçim sənindir. Mənə - o vaxtkı yeniyetmə bir uşağa 300
rubl maaş, ev, maşın vəd
vermişdilər. Ukraynada bütün ilin on iki
ayı boyunca xarici ölkələrə səfərlər vardı.
Deyirdilər,
burada ali məktəbi bitirəndən sonra səni istədiyin işlə də
təmin edəcəyik. Dedim, axı mən
öz dilimizdə oxuyuram. Dedilər, onun da
fikrini etmə, bizə əsas sənin oyunun lazımdır.
O vaxt bütün uşaqlar getdi, bircə məndən
başqa. Həm evdən buraxmadılar, həm də özüm getmək
istəmədim. Bizim damarlarımızda təmiz azərbaycanlı
qanı axır. Bizdə torpağa, vətənə
bağlılıq güclüdü. Böyüklərimiz
öyrəşib ki, övladı gözünün
qabağında olsun. Mənə nə qədər
yüksək səviyyəli təkliflər gəldisə də,
mən onların heç birini vətənə dəyişmədim.
Bizdə torpaq
anlayışı, milli
psixologiya başqa cürdür.
Ən
çox sevdiyim nəqliyyat
"London
taksiləri"dir, çünki
bu
maşınların içərisi geniş olur
- Fiziki
görkəm sarıdan sizi başqalarından fərqləndirən
özəl cəhətlər?
- Hündürboyluları adi insanlardan fərqləndirən
əsas cəhət odur ki, biz hamı kimi deyilik. Nə mənada? Hamı ehtiyacı olan
istənilən bir şeyi - bu
istər geyim olsun, istər çarpayı olsun, istər nəqliyyat
olsun - əldə etmək üçün bizim kimi çətinlik çəkmir. Pulunu əlinə
alıb üz tutur istənilən satış mərkəzinə,
ürəyi istəyəni, ehtiyacı olanı alıb
qayıdır evinə. Biz isə məcburuq hər şeyi
çətinliklə, üstəlik də od bahasına əldə
etməyə. Məsələn, bir cüt ayaqqabını
idmançı həmkarlarımın vasitəsi ilə
Amerikadan gətirtməkdən
ötrü yol haqqı
üçün bizim pulla ən
azı 60-70 manat əlavə xərcim
çıxır. Bizdə 48-dən böyük ayaqqabı qəlibi
yoxdur. Əsas qəlibdir. Qəlib olsa, tikdirmək asandır.
Yaxud da özüm
üçün stul, stol, kreslo və ya yataq dəsti
alıramsa, mən mütləq bir mebel sexi ilə müqavilə
bağlamalı, öz ölçülərimə uyğun
mebel sifariş verməliyəm. Bu da normalda sərf olunan puldan iki dəfə
çox vəsait deməkdir. Başqa çətinliklərimiz
də var. Məsələn, mən şəxsi minik avtomobillərinə,
taksilərə yerləşmirəm, narahat oluram, ona görə
də xoşlamıram. Qardaşımın
maşını var, inanın ki, o maşına bir və ya
iki dəfə oturmuşam və ya oturmamışam. İctimai nəqliyyat növlərindən ancaq
metrodan istifadə edə bilirəm, bir də böyük
avtobuslardan. Əgər maksimum vaxta qənaət
ehtiyacım olursa, onda bu "London taksiləri" deyilən
avtomobillərdən istifadə edirəm. Onların
xarici görkəmi yığcam olsa da, içərisi
genişdir. Yerdə qalan bütün nəqliyyat
növlərində narahat oluram, uzaq məsafəyə gedə
bilmirəm.
Hərdən düşünürəm ki, ucaboylu
insanlar üçün kaş bizdə də müəyyən imtiyazlar
olaydı. Məsələn, vergi ödənişlərində,
enerji və ya yanacaq sərfiyyatında, dava-dərmana olan
ehtiyacımızın ödənilməsində...
- Fikrət
müəllim, ailə-uşaq varmı?
- Xeyr. Ailəli
deyiləm. Amma elə bu məqamdaca onu da
deməyi vacib bilirəm ki, tək olsam da, tənha deyiləm.
Çoxlu dostlarım var, qardaşım, onun
övladları, ailəsi var, məni darıxmağa qoymurlar.
Mən sadə bir insanam, müəlliməm. İnsani münasibətlər ən
dəyərli münasibətlərdir. Hərdən xəstə
vaxtlarım olanda, canım ağrıyanda bədbinləşirəm,
fikirləşirəm ki, tək adamam da... Haçan psixoloji gərginliyim
olsa, dostlarım başımın üstünü alır:
"Fikir eləmə, deyirlər, biz buradayıq, sənin
yanında...". Onlar mənim
üçün bir dayaqdır. İnsan mənəvi
ruhlanır, bayaq dediyim kimi, mən həyatda tək olsam da, tənha
deyiləm. Həmişə harada olsalar, zəng
vururlar, axtarırlar, dəstək olurlar mənə
dostlarım, doğmalarım. Deyirlər: "Nə
olur-olsun, Fikrət, biz səni tək qoymarıq".
- Əvvəldən bir qardaşınız olub?
- Bəli, elə bircə qardaşım
var, ailəlidir. Onun öz işi var, mənim
öz işim. Ev alana kimi elə həmişə
onlarla birlikdə olmuşam. 2008-ci ildə atam
dünyasını dəyişəndə dedim ki, daha mən
batdım. Amma həyat doğrudan da davam edir. O dönəmdə mənim xətrimi
istəyənlər sanki məni qəbirdən dartıb
çıxartdılar.
Qardaşımın iki övladının hər ikisi ali məktəbi bitirib. Onlar da
ailə qurmalı idi. Bir yandan mən də onlarla bir evdə
qalmağa məcburdum...qardaşımın qızı xüsusi istedadlı
uşaqlar qrupunda təhsil alıb, oğlu isə şahmat
üzrə beynəlxalq usta normasını yerinə yetirir. Yəni mən evdən çıxmalı idim ki, o
uşaqlar ailə qura bilsinlər. Belə bir məqamda cənab
Prezidentin mənə ev verməsi,
qayğı göstərməsi mənim yetirmələrimi də
çox ruhlandırdı.
- Yetirmələriniz
barədə...
- Yetirmələrimdən Azərbaycan
çempionatında Xanlar, kişilər arasında
üçüncü yerə layiq görülüb.
Yetirməm, Şəbnəm tibb
universitetinin tələbəsi idi - universiadada üç dəfə
qalib olub, pul mükafatlarına layiq görülüb.
-
İdmançıları zədəsiz təsəvvür etmək
olmur...
- Zədə diz oynaqlarımdadır, bir də bel fəqərəmdə...
İndi müalicə üsulları da dəyişib.
Qığırdaq əmələgətirən
dərmanlar vururlar ki, oynaqlarımın hərəkətliliyini
təmin etmək mümkün olsun. Bu zədələr
ən çox ştanqqaldırma ilə məşğul
olanda yaranan zədələrimdir. Əvvəllər
hər gün düz 8 saat məşq saatımız idi.
O vaxt SSRİ məkanında ən hündür oyunçu cəmi
üç nəfər idik. Tkaçenko,
Samoylev və mən.
- Qalib gəlməkdə
əsas həlledici amil?
- Qalib gəlmək üçün boy həlledici
faktor deyil, əsas hərəkətlilikdir, koordinasiya məsələsidir-demək
sözdə asandır. O boyda bədəni dəqiq idarə
etməli, topu da sərrast atmalısan. Sənə
qarşı oynayan rəqibin də müqavimət göstərir axı?! O da sənin çəkidə və ya səndən
ağır çəkidə olan insandır. Hündür
adamları basketbola hazırlamaq daha çətindir, nəinki
balacaboylularla məşq etmək,
onları hardasa
üç ilə hazırlamaq mümkündür.
Çəkim
125 kiloqramdan
artıq
olanda xəstələnirəm
- İstirahət etməyə vaxt tapırsınız?
- Boyuma görə mənim üçün ən rahat
hərəkət piyada gəzməkdir. Piyada gəzəndə
sanki dincəlirəm. Normal qidalanıram, bədənimin
tələb etdiyi qədər ərzaq qəbul edirəm.
Mən arıq adam deyiləm. Amma eyni zamanda da heç vaxt artıq çəki
problemim olmayıb. Əgər çəkim 125 kq-dan
artıq olarsa, o saat xəstələnirəm, əhvalım dəyişir,
özümü pis hiss edirəm, iştahım da kəsilir,
heç nə yeyə bilmirəm. Bu mənim təbiətimdir.
- Ətraf mühit və siz?
- Ən çox məni yoran cəhət
tanımadığım adamların yaxınlaşıb mənimlə
şəkil çəkdirmək istəmələridir. Əvvəllər belələri daha çox idi.
İndi yəqin ki, gözləri öyrəşib.
- Fikrət
müəllim, sizin redaksiyamıza gəlişiniz bir tarixdir.
- Siz də sağ olun ki, dəvət edirsiniz, bizləri
unutmursunuz, idmançılara diqqət göstərirsiniz. Ən böyük arzum mənə
göstərilən bu boyda qayğının müqabilində
hazırladığım yeniyetmələri Avropa
çempionatına çıxara bilmək, Azərbaycan
basketbolunun qızıl fondunu yaratmaqdır.
Söhbəti qələmə aldı:
Ellada UMUDLU
Azərbaycan müəllimi.- 2014.- 18 aprel.- S.7.