18 nömrəli
Bakı Peşə Liseyində
eksperiment qaydasında yeni
qiymətləndirmə
mexanizmi tətbiq olunub
Ümumtəhsil
pilləsinin dövlət standartları və proqramları, təhsil
islahatları və ilk peşə-ixtisas təhsili
kurikulumu respublikamızın müxtəlif
tədris müəssisələrində tətbiq olunur. 2009-2010-cu tədris ilindən başlayaraq ümumtəhsil pilləsinin
dövlət standartları və proqramları, təhsil
islahatları və ilk peşə-ixtisas təhsili kurikulumu
istiqamətində 18 nömrəli Bakı Peşə Liseyində
də lazım olan bütün
tədbirlər görülmüş, bu gün də bu işlər davam etdirilir.
Ümumtəhsil
pilləsinin dövlət standartları və proqramları,
"Təhsil islahatları və ilk
peşə-ixtisas təhsili" kurikulumunun
liseyin 2 qrupunda - 69
saylı (mühasib,
fərdi kompüter operatoru)
və 73 saylı (satıcı, nəzarətçi kassir) eksperiment qaydada tətbiqi kollektiv
tərəfindən yekdilliklə qəbul olundu. Eləcə də müasir
islahatlar çərçivəsində yeni qiymətləndirmə aparmaq
üçün test
imtahanları keçirməyin zəruri olduğu
müzakirə olundu. Yeni qiymətləndirmə
mexanizmini həyata keçirmək üçün pedaqoji kollektiv lazımi hazırlıq işlərini
başa çatdırmışdır. Həmin qruplarda tədris plan və proqram
materiallarının kurikulum əsasında
tərtib olunması, qiymətləndirmənin hansı üsul və formada həyata
keçiriləcəyi, tələbələrin bilik, bacarıq və vərdişlərinin daimi izlənməsi analitik
qiymətləndirməni həyata keçirmək üçün "Monitorunq"
jurnalının hazırlanması və s.
məsələlər metodiki
komissiyaların iclaslarında müzakirə olunaraq
yekdil fikrə
gəlinmiş, biliyin qiymətləndirməsinin
test üsulu ilə həyata
keçirilməsi haqqında qərar qəbul olunmuşdur.
Qiymətləndirilmənin reallaşdırılması üçün zəruri vəsaitlər
(testlər, tapşırıq variantları)
hazırlanmışdır. Sentyabr
ayından etibarən yeni qiymətləndirmənin
tələblərinə uyğun yeni formada "qiymətləndirmə
jurnalı" tərtib edilmişdir. Hər bir tələbənin 5 meyar üzrə qiymətləndirilməsı
həyata keçirilir və əvvəlki
illərdən fərqli olaraq
ayrı-ayrı fənləri tədris edən müəllimlər
öz fənləri üzrə müxtəlif
qiymətləndirmə meyarları tərtib etmişlər.
Belə ki, qiymətləndirmənin
tələblərinə uyğun olaraq müəllim
hər bir tələbənin "Təqdim
edir", "Fərqləndirir",
"Nəticə çıxarır", "Əməkdaşlıq
edir" və "Ünsiyyət
yaradır" meyarları üzrə qiymətləndirmə
həyata keçirir. Artıq
ilin əvvəlində müəllimlərimiz
diaqnostik qiymətləndirmə yolu ilə liseyə daxil olan tələbələrin bilik
səviyyələrinin yoxlanılmasını həyata keçirmiş, formativ qiymətləndirmə mərhələsi
yekunlaşdırılmış, summativ
qiymətləndirilmə
aparılmışdır. Yəni liseydaxili
qiymətləndirmə prosesi "təhsil
alan hansı səviyyədə idi və hansı səviyyəyə
qalxdı" kimi sualları cavablandırır, inkişaf
dinamikasının monitorinq izlənməsi postulatı əsas kimi ön plana çəkilir.
Beləliklə, müəllimin
fərdi fikrinə əsaslanan biliyə qiymətvermə tələbi
bu gün təhsilalanın
inkişaf nailiyyətinin qiymətləndirilməsi
modeli ilə əvəz olunmuşdur.
Bütün hallarda bu və ya digər bir yeni mexanizmin
həyata keçirilməsindən əvvəl biz, öyrədilənlərin öyrədilməsi
sisteminin tətbiqinə diqqət yetiririk. Yekun qiymətləndirmənin
aparıldığı mərhələlərdə test sualları (qiymətləndirmə
sualları) əslində "Məzmun standartlar"na uyğun olaraq
səviyyələr üzrə hazırlanır. Tədris prosesinin sonunda bütün səviyyələr üzrə
sualların obyektiv bölgüsü
aşağıdakı kimi müəyyənləşdirilir: səviyyə - 1 üzrə suallar
20%, səviyyə - 2 üzrə
suallar 30%, səviyyə - 3 üzrə suallar
30%, səviyyə - 4 üzrə suallar
20% .
Bunların
nəticəsi olaraq 2011-2012-ci tədris
ilində 69 saylı (mühasib, fərdi kompüter
operatoru) və 73 saylı (satıcı, nəzarətçi
kassir) eksperiment qruplarda dərslərin
planlaşdırılması ənənəvi təhsil
proqramından fərqli olaraq müasir kurikulumla həyata
keçirilməyə başlamış, məzmunun yeniləşdirilməsi, ümumi təlim nəticələri nəzərə
alınaraq yeni təlim strategiyalarının
tətbiqinə, inteqrativ təlimə geniş yer verməyə,
yeni qiymətləndirmə mexanizmi tətbiq edilməyə
başlanmışdır. Hər iki qrupda summativ qiymətləndirmə
üçün test
tapşırıqları hazırlanmış və həyata
keçirilmişdir. Qiymətləndirmənin
yeni mexanizminin tətbiqi
tələbələrin bilik və
bacarığının yüksələn xətlə inkişaf etdiyini göstərdi.
Tədris ilinin sonunda
aparılan analizin nəticəsi göstərdi
ki, hər iki qrupda mənimsəmənin səviyyəsi digər
qruplara nisbətən yüksəkdir.
18
nömrəli Bakı Peşə Liseyinin pedaqoji kollektivi peşə
təhsili sistemində aparılan islahatlarda
daha aktiv iştirak etmək,
Nazirlər Kabineti və Təhsil Nazirliyi tərəfindən müəyyənləşdirilmiş
strateji istiqamətlər üzrə fəaliyyəti
düzgün tənzimləmək, müasir tələblər baxımından həyata keçirilməsi zəruri
hesab edilən fəaliyyətin keyfiyyətini
artırmaq məqsədilə 2012-2013-cü tədris ilini "Məzmun təminatı ili" elan etmişdir.
Lisey rəhbərliyi "Məzmun təminatı ili"nin müvəffəqiyyətlə
həyata keçirilməsi üçün
əsas strateji istiqamətlərin təsnifatını
hazırlamış və pedaqoji kollektiv tədris ilində məzmun təminatını
bu təsnifata uyğun
olaraq həyata keçirmişdir.
İrəli sürülmüş müddəalara diqqət
yetirdikdə məsuliyyətlə demək olar
ki, müddəalar tamamilə yerinə yetirilmişdir. Liseydə məzmun
təminatı ilinin elan
olunması tədris prosesində məzmunun yeniləşdirilməsinə
diqqəti xeyli artırmış oldu. 2011-2012-ci tədris ilində əldə olunmuş nəticəni nəzərə alaraq liseyin pedaqoji kollektivi 2012-2013-cü tədris ilində I kurs 83 nömrəli (avtomobillərin təmiri
üzrə çilingər) və 88 nömrəli (kompüter operatoru) qruplarda da biliyin qiymətləndirilməsinin
yeni mexanizminin tətbiq
olunması haqqında qərar qəbul etdi.
Beləliklə, liseyin 4 qrupunda
yeni qiymətləndirmə metodu tətbiq olunmağa
başladı.
Yeni qiymətləndirmə mexanizminin tətbiq
olunduğu qruplarda dərslər
yeni üsulla - interaktiv təlim metodundan
istifadə etməklə aparılır. İnteraktiv
təlim metodu tələbənin passivliyinin aradan
qaldırılmasında (qiymətləndirmə test üsulu ilə həyata
keçirilmişdir), təfəkkürün
inkişafına, yaradıcılığın
formalaşmasına şərait yaradır. İndi
artıq tələbələrimiz təlim
materiallarını mənimsəməklə yanaşı
ümumiləşdirmə aparmağı, nəticə
çıxarmağı bacarırlar. Summativ qiymətləndirmə
əsasən test üsulu
ilə həyata keçirilmişdir, eyni zamanda təsadüfi bal toplamanın qarşısını almaq üçün
müəllimlər tədris ilinin II
yarım ilində tapşırıqların yerinə yetirilməsində
bilet, konkret sual tapşırıqlarından da istifadə etmişlər.
"Məzmun
təminatı ili" elan
olunması nəticəsində pedaqoji kollektivin fəallığı tədris
prosesində özünü göstərməyə
başladı. İlk növbədə
müəllimlərin dərsə münasibəti və bununla yanaşı dərs planlarında dəyişiklik,
interaktiv təlim metodunun
tətbiq edilməsi, tədrisin nəticəyönümlü istiqamətdə
aparılmasına şərait
yaratdı. 2012-2013-cü tədris ilinin sonunda eksperiment (I kurs - 83, 88
saylı) və II - kurs 69 və 73
saylı) qruplarda tələbələrinin
illik qiymətləndirilməsi yoxlama test imtahanları nəticəsində müəyyənləşdirilmişdir
ki, bu da
məzmunun yeniləşdirilməsi
istiqamətində aparılan işin
nəticəsi kimi qiymətləndirilə
bilər. Beləliklə, 2012-2013-cü tədris ilinin sonunda aparılan analizin nəticəsi
göstərdi ki, hər 4 qrupda
mənimsəmənin səviyyəsi digər qruplara
nisbətən yüksəkdir. Son nəticələr göstərdi ki, bu prosesin
liseydə həyata keçirilməsi mənimsəmə səviyyəsinin
yüksəlməsinə birbaşa
müsbət təsir göstərir. Müəllimlər də
bu prosesi həm bəyənir,
həm də qeyd edirlər ki, tələbələrin dərslərə
məsuliyyəti xeyli artıb. Ardıcıl şəkildə həyata keçirilən
metodiki işlər nəticəsində
metodkomissiyanın üzvləri hazırda nəinki eksperiment tədris qruplarında yeni qiymətləndirmə mexanizminin
tətbiqinə, həm də həmin tədris
qruplarında tədrisin kurikulumla həyata
keçirilməsinə nail olmuşlar. Bu istiqamətdə
əsas yeri interaktiv təlim
metodunun tədrisə tətbiqi tutur. Kurikulum modelinin tətbiq olunduğu
qruplarda tədrisin keyfiyyəti digər
qruplardakından daha üstün
olduğundan
bu qruplarda tələbələrin
mənimsəmə səviyyəsi də yüksəkdir. Tədris
ilinin I yarımilinin nəticələri də bizə bu
qənaətə gəlməyə əsas verir.
Tədris ilinin I
yarımilinin ümumi
nəticələrində, eləcə də I yarımilin sonunda keçirilən "Böyük
summativ "qiymətləndirmənin nəticələrinə
görə kurikulum tətbiq olunan tədris qruplarında nəticələr
daha yüksək olmuşdur,
deməli tədrisin keyfiyyəti və təhsilalanların
mənimsəmə səviyyəsi müsbət qiymətləndirilə
bilər.
Bütün bunlar, yəni əldə
olunan
müsbət nəticələr imkan
verdi ki, 2013-2014-cü
tədris ilində liseyin 2 yeni
qrupunda da ümumtəhsil pilləsinin dövlət
standartları və proqramları, "Təhsil islahatları
və ilk peşə-ixtisas təhsili"
kurikulumu eksperiment qaydada tətbiq olunsun. Pedaqoji şuranın 16.09.2013-cü il tarixli iclasının qərarına
əsasən I kurs 100 saylı (aşpaz) və 102 saylı (kompüter
operatoru) qruplarında kurikulumun
tətbiqi mütəşəkkilliklə qəbul olundu. Beləliklə, liseyin
6 qrupunda dərslər
müasir kurikulum
islahatları əsasında aparıldı.
Gözlənilən müsbət nəticələr özünü büruzə verdi. Məsələn: "Böyük summativ"
qiymətləndirmənin nəticələrinə görə
69 saylı qrupda "4" və
"5" qiymət alanlar 41%, 73 saylı qrupda 64%, 83 saylı qrupda
50%, 88 saylı qrupda 40%, 100 saylı qrupda 45%, 102 saylı qrupda 53% olmuşdur. Bu nəticələr fənlər ənənəvi
metodla tədris olunan
qrupların göstəricilərindən daha
yüksəkdir.
Liseydə
buraxılış qruplarında bir növ hazırlığın səviyyəsini
bilmək məqsədilə fevral ayında mərkəzləşdirilmiş
imtahan - özünüqiymətləndirmə
həyata keçirilməsi nəzərdə tutulmuşdur.
8 ümumtəhsil fənləri
üzrə həm Azərbaycan, həm də rus
dilində imtahan
testləri
hazırlanmışdır. 2014-cü il fevral ayının 24-də 2013-2014-cü tədris
ilinin buraxılış (III kurs - 66, 67, 68, 69, 70, 71, 72 və 73 saylı qruplar) qruplarında 8 ümumtəhsil fənni üzrə yoxlama
test imtahanları keçirilmişdir.
Yüksək nəticələr
yenə də kurikulumun tətbiq olunduğu 73 saylı qrupda
olmuşdur. Bu qrupda
"4" və "5"qiymət
alanlar 56% təşkil etmişdir.
1 nəfər tələbə istisna olmaqla qrupun bütün təhsilalanları müsbət qiymət
almışdır. Belə nəticə çıxır ki, 18 nömrəli Bakı Peşə Liseyində
eksperiment qaydada həyata keçirilən yeni qiymətləndirmə mexanizmi baş tutdu və pedaqoji kollektiv
qarşıya qoyulan məqsədə nail oldu.
Beləliklə,
biz müəllimlər kurikuluma
istinad etməklə təhsilə
ayrı-ayrı fənlərin öyrədilməsi kimi deyil, XXI əsrin tələb
etdiyi həyati bacarıqların inkişaf etdirilməsi prosesi
kimi baxmalı, təhsilalanları həyat boyu
öyrənməyə
hazırlamalıyıq.
Kərim QULİYEV,
18 nömrəli Bakı Peşə
Liseyinin
dərs hissə müdiri
Azərbaycan
müəllimi.- 2014.- 20 iyun.- S.8.