Şagirdlərdə
mütaliəyə maraq yaratmaq
üçün məktəb kitabxanaları nə edə
bilər?
Şagirdlərdə mütaliə mədəniyyətinin yaradılması müəllimlərin, məktəb kitabxanasının birgə işidir. Lakin burada kitabxana daha geniş imkanlara malikdir.
Son illər təhsil sahəsində aparılan islahatlar çərçivəsində məktəb kitabxanalarının inkişafı üçün də xeyli işlər görülmüşdür. Məktəb kitabxanalarının maddi-texniki bazası yenilənmiş, dərslik və kitab fondu zənginləşdirilmişdir. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin latın qrafikası ilə kitabların kütləvi nəşri haqqında sərəncamlarına müvafiq olaraq vaxtilə kiril qrafikası ilə buraxılmış bütün kitablar, o cümlədən Azərbaycan ədiblərinin, dünya klassiklərinin əsərləri latın qrafikalı Azərbaycan əlifbası ilə çap olunaraq məktəblərə verilmişdir.
Məktəb
kitabxanaları, eyni zamanda
yeni ensiklopediya,
lüğət və digər məlumat-soraq kitabları ilə
zənginləşdirilmişdir.
Mənim işlədiyim 151 nömrəli tam
orta məktəbin kitabxanası da bütün bu əsərlərlə tam
təchiz olunmuşdur. Təhsilə, məktəbə, ədəbiyyatımıza,
böyüməkdə olan nəslin tərbiyəsinə
göstərdiyi bu diqqət və
qayğıya görə biz möhtərəm
Prezidentimizə minnətdarlığımızı bildiririk.
Lakin məktəblərin zəruri dərslik
və kitablarla təchiz olunması işin bir tərəfidir.
Digər mühüm bir
tərəfi isə məktəblilərdə həmin
kitabları oxumağa həvəs yaratmaq, onlarda mütaliə
mədəniyyəti formalaşdırmaqdır. Məktəbdə
bu işi müəllimlər
və kitabxana (daha konkret desək kitabxanaçılar) görməlidirlər.
Müəllimlər,
ilk növbədə, (istər dərsdə,
istərsə də dərsdənkənar tədbirlərdə)
şagirdlərə mütaliənin insan
həyatındakı rolu və əhəmiyyətini
çatdırmalı, onlarda mütaliəyə
uşaqlıqdan həvəs yaratmalıdırlar. Əgər uşaqda hələ kiçik
yaşlardan mütaliəyə həvəs yaradılsa, bu həvəs ömrü
boyu onu müşayiət
edər. Bu məqsədlə mütaliənin faydası,
insanı mənən zənginləşdirən, dünyagörüşünü genişləndirən,
ümumi səviyyəsini yüksəldən
bir vasitə olması barədə
söhbətlər aparmaq, mütaliəsi
geniş olan
tanınmış insanların həyatından misallar gətirmək və s.
kimi yollardan istifadə
etmək olar. Ədəbiyyat müəllimləri
orta məktəb kursunda
tədris olunan bütün Azərbaycan ədiblərinin əsərlərinin
şagirdlər tərəfindən oxunmasına nail olmalıdır. Burada konkret resept yoxdur. Hər müəllim bunu
özünəməxsus yolla ("Kim çox kitab oxuyub" mövzusunda müsabiqə, hər il yay tətili
tapşırıqları kimi və s.) edə bilər.
Müəllimlərin
bu istiqamətdə görə biləcəkləri
digər bir iş
şagirdləri necə gəldi mütaliəyə deyil - sistemli, oxuduqdan sonra əsəri bir neçə yöndən dərindən təhlil
edə biləcək bir səviyyədə
mütaliəyə alışdırmaq ola
bilər. Necə gəldi,
səthi mütaliə ilə oxunmuş əsər
çox tezliklə uşağın
yadından çıxır. Amma ikinci yolla oxunmuş
əsər uzun müddət yadda qalır və oradakı həyat
situasiyalarından yeri gələndə özü də bəhrələnə bilir.
Kitabxanaların
şagirdlərin mütaliəsində rolu
daha böyükdür.
Çox təəssüf ki,
bu gün məktəblilərin
mütaliədən uzaq düşməsində
onların gunahı çoxdur. Bir çox məktəb kitabxanalarının işi ancaq daxil olan kitabları qeydiyyata almaq, kartoteka düzəltmək, kitab
almaq üçün
gəlmiş şagirdi yola
salmaqdan və s. ibarətdir.
Əslində kitabxanaçıların ən böyük
vəzifəsi şagirdləri kitabxanaya cəlb
etmək, fonddakı bütün ədəbiyyatın
onlar tərəfindən
oxunmasına nail olmaqdır. Bu məqsədlə aşağıdakı yollardan istifadə faydalı nəticə verər:
* Yeni
kitabların təbliği. Kitabxanaçılar məktəb
kitabxanasına daxil olan
bütün yeni kitablar, onların həsr olunduğu
sahə, qısa məzmunu haqqında məktəblilərə
məlumat verməlidir. Bu məqsədlə məktəb, sinif
yığıncaqlarının imkanlarından, yeni kitabları növbə ilə 1-2 gün ərzində siniflərdə nümayiş etdirməkdən, məktəbin
foyesində daim yeniləşdirilən
"Yeni kitablar"
guşəsi təşkil etməkdən və s. istifadə edilə bilər.
* Siniflər
arasında "Kitabxana günü"
təşkil etmək. Bu zaman
ay ərzində ayın hər bir günü bir və ya iki sinif üçün
"Kitabxana günü"
elan olunur. Sinif rəhbərləri ilə irəlicədən
razılaşdırılmış bu tədbir
çərçivəsində müəyyən sinfin uşaqları həmin gün
kitabxanaya gəlir, buradakı kitablarla tanış olur,
onların təmrində iştirak edirlər
və s.
* Yazıçı və
şairlərlə, elmi-kütləvi kitabların müəllifləri
ilə görüşlər. Belə görüşlər
şagirdləri daha çox
cəlb edir və görüşü
keçiriləcək ədibin əsərlərini mütaliəyə
sövq edir. Görüş haqqında məlumat onun keçirildiyi vaxtdan xeyli əvvəl elan olunmalıdır ki,
şagirdlərin görüşü
keçiriləcək müəllifin əsərləri ilə
tanış olmağa vaxtı
çatsın.
* Mütaliə
müsabiqələri. Belə müsabiqələri "1 həftədə,
1 ayda, 1 ildə kim çox kitab oxuyub" mövzularında, eləcə də
"Filan yazıçının kim neçə əsərini oxuyub"
adı altında keçirmək olar.
Müsabiqə qaliblərinə onların arzu
etdikləri, lakin əldə edə bilmədikləri
kitabları tapıb hədiyyə etmək olar.
* Oxuduğun
əsərlər haqqında qənaətlərini
yoldaşlarınla paylaş. Bu, mütaliəyə həvəs yaratmaqda mühüm rola malikdir. Bunun üçün oxunmuş əsərlərin canlı və internet saytları vasitəsi ilə müzakirəsini
təşkil etmək olar. Müzakirələrdə
şagirdlər oxuduqları əsərlər, onların məziyyətləri,
xoşlarına daha çox
gələn yerləri haqqında danışa, öz qənaətlərini həmyaşıdları
ilə paylaşa bilərlər. Bakıdakı 276 nömrəli məktəbin
şagirdlərinin birinin bu
sahədəki təşəbbüsü çox
faydalıdır. İnternetdə özünün
mütaliə saytını açmış həmin şagird oxuduğu əsərlər
haqqında fikirlərini orada paylaşmaqla xeyli həmyaşıdında
mütaliəyə maraq yarada
bilmişdir.
Ümumiyyətlə,
şagirdlərdə mütaliəyə maraq
yaratmağın yolları çoxdur. Hər bir məktəbin
kitabxanaçısı onlardan
yaradıcı şəkildə istifadə etsə, bu yolları öz
yaradıcılığı nümunələri ilə zənginləşdirsə
məktəblilərin mütaliəsinin zəif olmasına
görə keçirdiyimiz narahatlıq aradan qalxar və
böyüməkdə olan nəsil böyük tərbiyə vasitəsi
sayılan kitabdan ayrı düşməz.
Solmaz SÜLEYMANOVA,
Bakıdakı 151 nömrəli tam orta məktəbin
Azərbaycan dili və ədəbiyyat müəllimi, əməkdar müəllim
Azərbaycan müəllimi.- 2014.- 31 yanvar.- S.10.