Uzaq olduğu qədər də yaxın Bolqarıstan

 

"Məmnunam ki, dialoqun, həmçinin mədəniyyətlərarası mübadilələr sahəsində əlaqələrin genişləndirilməsi üçün iradə və istək vardır. Bolqarıstan öz regionunda, Azərbaycan isə öz regionunda mədəniyyətlərarası dialoq sahəsində vacib rol, hətta deyərdim ki, lider rolu oynayır."

 

 

Georqi Pırvanov,

Bolqarıstan Prezidenti

 

Bu günlərdə Bolqarıstan Prezidenti Georqi Pırvanovun respublikamıza rəsmi səfəri bu ölkəyə marağı bir qədər də artırdı. Ümumiyyətlə, hər iki ölkə arasında illərdir formalaşan münasibətlər daim inkişaf etməkdə, yenilənməkdədir. Avropanın bir hissəsi olan Bolqarıstan Respublikası (bolqarca: Republika Bclqariə) xeyli vaxtdır Avropa İttifaqı və Şimali Atlantika Müqaviləsi Təşkilatının (NATO) üzvüdür. O, beş ölkə ilə - şimaldan Rumıniya, qərbdən SerbiyaMakedoniya, cənubdan Yunanıstan və Türkiyə ilə həmsərhəddir.

Bolqar xalqı zəhmətsevərliyi ilə ad çıxarıb və hətta bir rəvayətə görə, Tanrı dünyadakı torpaqları bölüşdürəndə bolqarlardan savayı bütün xalqlar onun yanında olublar. Bolqarlar isə bu vaxt torpaqda çalışıb axşamacan zəmilərdə toxum səpdikləri üçün həmin bölgədə iştirak etməyiblər. Tanrı isə bolqarların bu zəhmətkeşliyini görüb onlara "cənnət"i - indi Bolqarıstan adlanan ərazini hədiyyə edib. Bolqarlar bu "cənnət" diyarı məmnuniyyətlə qəbul edərək onun daha da gözəlləşməsinə, abadlığına və firavanlığına, insanlarının azadlığına və xoşbəxtliyinə çalışıblar.

Bolqarıstan Respublikası uzun illər sosialist birliyinin bir üzvü olsa da, öz milli xüsusiyyətlərini, adət-ənənələrini qoruyub saxlamağa çalışıb və demək olar ki, buna nail olub.

Bolqarıstanda yerli idarəetmələr bölgə və şəhər tipli qəsəbələr - districtlər və bələdiyyələrdir. 1991-ci ildə salınan şəhər tipli qəsəbələr hələ qurulma mərhələsini başa çatdırmayıb. Hazırda Bolqarıstanda 9 bölgə və 255 bələdiyyə var. Bolqarıstanın əhalisi 31 dekabr 2009-cu ilə olan məlumata əsasən, 7.563.710 nəfər və ərazisi 111.000 km-dir.

Bolqarıstan Respublikasının paytaxtı Sofiya şəhəridir. Ölkənin rəsmi dili bolqar dilidir. İdarəetmə formasına görə Bolqarıstan parlamentli respublikadır.

Ölkədə yüz illər boyu məskunlaşan əsas etnik qruplar bolqarlar, türklər, qaraçılar pomaklardır. Pul vahidi levdir.

Bolqarlar slavyan xalqları qrupuna daxil olsalar da, qanlarında adlarında böyük türk tayfalarından birinin adını yaşadırlar. Əsrlər boyu türk dövlətlərinin tərkibində olduqlarını da bura əlavə etsək, mənzərə daha da aydınlaşar. Tədqiqatçılar bulqarları (bolqar, balkar s.) Şimali Qafqaz çöllərində hunlardan əvvəl yaşamış türkdilli tayfa hesab edirlər. Onların bir hissəsi məhz Şimali Qafqazdan indiki Ermənistan ərazisinə gəlib məskunlaşmışdır. Orda "Bulqar dağı" adlı toponim indi mövcuddur.

Bulqar tayfasının adı "Dədə Qorqud" eposunda da çəkilir. Erkən orta əsrlərə aid mənbələrdə bulqarların kazan, çakar, kol (kul), kuvyar basil adlı tayfalardan ibarət olması göstərilir. Ermənistanda Qazan adlı qala XII əsrdən məlumdur orada keçən əsrdə Qazançı adlı azərbaycanlı kəndləri vardı (bir Qazançı kəndinin adı 1946-cı ildə dəyişdirilərək Meqreşen adlandırılmışdır).

Bulqarların çakar tayfasının adı Çaxırlı azərbaycanlı kəndinin adında öz əksini tapmışdır. Çaxırlı adlı kəndlər Azərbaycanda da vardır onların, əslində, Çakarlıdan təhrif olunması çoxdan məlumdur.

Hunguların yıxılmasından sonra, hunların qərbə köç etməsi səbəbindən bolqarlar şimala üz tutdular. V əsrdə şərqdən gələn Sabir türkləri ilə qarşılaşıb bir az da şimala qərbə çəkildilər, Avropa hunlarının bir parçası oldular. Avropa hunları ilə ogur türklərinin qarışmasıyla "bolqar" adıyla xatırlanan türk birliyini meydana gətirdilər. Bolqar - "bulanmaq", "qarışmaq" mənasını verməkdədir. Hunlardan sonra Sabirlərin Göytürklərin hakimiyyətinə girdilər.

Böyük bolqar xanlığı 630-cu ildə Kubrat xan tərəfindən quruldu. VII əsrin ilk yarısında Xan Kubrat Qara dənizin şimalında dağınıq yaşayan Kutrigurlar, Utiqurlar, Sabirlər Onogurlar kimi türk soylarını bundan başqa 7 slavyan qövmünü ilk böyük bolqar dövlətinin tərkibində birləşdirmişdir. Beləliklə, "bolqar" adında yeni bir boy əmələ gəlmişdir. Ancaq qurulan dövlət uzun ömürlü olmadı. VII əsrin ikinci yarısında, Kubrat xanın 665-ci ildə ölümündən sonra digər bir türk xalqı - xəzərlər bu dövləti məğlub etdilər.

Xəzərlərin hakimiyyəti altında yaşamağa razı qalan bolqarlara "Quru bolqarlar" deyilir. Xalqın ən əhəmiyyətli hissələrindən bir qismi şimala köç edib İdil bolqarları dövlətini qurdular, şimala köç edən İdil bolqarlarına " bolqarlar" da deyirlər. bolqarlardan bugünkü cuvaşlar meydana gəlmişdir. Xan Asparuhun tabeçiliyi altında cənub-qərbə köç edən hissə isə 678-ci ildə Tuna bolqar dövlətini qurdular bugünkü Bolqarıstanın təməlini qoydular...

Artıq Bolqarıstan öz müstəqilliyinin ikinci yüz ilini yaşamaqdadır. Uzun əsrlər Osmanlı imperatorluğunun tərkibində olan Bolqarıstan yalnız XIX əsrin ortalarında başlanan rus-türk müharibələrindən sonra - 3 mart 1878-ci ildən müstəqil dövlətə çevrilə bildi...

XX əsr Şərqi Avropanın bir çox ölkəsi kimi Bolqarıstan üçün sosializm ideyalarının "təntənəsi" ilə yadda qaldı. Sosialist quruluşu dağıldıqdan sonra Bolqarıstan sürətlə inkişaf etməyə başladı. Bu ölkə 2007-ci ildə Avropa İttifaqına (Aİ) tamhüquqlu üzv qəbul edilib.

Öz müstəqilliyini əldə etdikdən sonra Azərbaycan-Bolqarıstan münasibətləri böyük sürətlə inkişaf etməkdədir. 14 yanvar 1992-ci ildə Bolqarıstan Respublikası Azərbaycanı müstəqil dövlət kimi tanıyıb. 5 iyun 1992-ci ildə iki ölkə arasında diplomatik əlaqələr qurulub. 1999-cu ilin dekabrından Bolqarıstanın Azərbaycanda səfirliyi fəaliyyət göstərir.

16 aprel 2004-cü ildə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Bolqarıstanda Azərbaycan səfirliyinin açılması haqqında imzaladığı sərəncamla ikitərəfli münasibətlər yeni bir keyfiyyət qazandı.

1995-ci ilin iyununda ümummilli lider Heydər Əliyev Bolqarıstanda rəsmi səfərdə olub. 1999-cu ilin dekabrında Bolqarıstanın o vaxtkı Prezidenti Petar Stoyanov Azərbaycana rəsmi səfərə gəlib. 28 may 1999-cu ildə ulu öndər Heydər Əliyev daha bir sənəd - iki ölkə arasında iqtisadi-ictimai elmi-texniki komissiyanın yaradılması haqqında sərəncam imzalayıb. Bundan sonra bütün istiqamətlərdə - müdafiə, təhsil, mədəniyyət digər sahələrdə münasibətlər sürətlə inkişaf etməyə başlayıb.

16 mart 2004-cü ildə ATƏT-in fəaliyyətdə olan sədri, Bolqarıstanın xarici işlər naziri S.Passi Bakıda Prezident İlham Əliyev digər rəsmi şəxslərlə görüşüb. 2004-cü ilin oktyabrında Bolqarıstanın Prezidenti Q.Pırvanov və onun başçılıq etdiyi nümayəndə heyəti Prezident İlham Əliyevin dəvəti ilə Azərbaycana gəlib. Bu görüşlər zamanı ikitərəfli və siyasi əlaqələr, Ermənistan-Azərbaycan, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin nizama salınması və bu sahədə ATƏT-in fəaliyyətinin daha da intensivləşdirilməsi, NATO, Aİ-yə dair məsələlər, ticari-iqtisadi komissiyaelmi-texniki komissiyanın fəaliyyəti barədə məsələlər, beynəlxalq terrorizmə qarşı birgə əməkdaşlıq, parlamentlərarası əməkdaşlığa dair məsələlər müzakirə olunub. Səfər zamanı Azərbaycan Respublikası və Bolqarıstan arasında birgə bəyannamə, Şəki və Qabrovo arasında qardaşlaşmış şəhər nümayəndiliyinin yaradılması haqqında birgə bəyannamə, Azərbaycan Teleqraf Agentliyi və Bolqarıstan Teleqraf Agentliyi arasında saziş, Azərbaycan Respublikası hökuməti və Bolqarıstan hökuməti arasında səhiyyə və tibb elm sahəsində saziş, investisiyanın təşviqi və qarşılıqlı qorunması haqqında saziş, ticari-iqtisadielmi-texniki əməkdaşlıq üzrə Azərbaycan-Bolqarıstan Hökumətlərarası komissiyanın ikinci iclasının protokolu, ticarət gəmiçiliyi haqqında saziş imzalanıb. Artıq iki ölkə arasında imzalanan sənədlərin sayı 40-ı adlayıb.

Son dövrlər Azərbaycan-Avropa Birliyi arasında münasibətlərin inkişafında Bolqarıstan öz səylərini artırmaqdadır. Bu isə artıq dostluq və əməkdaşlığın yeni bir mərhələsindən xəbər verir. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev bu məsələyə toxunarkən inamla qeyd etmişdir: "Hesab edirəm ki, hazırda biz Avropa İttifaqı - Azərbaycan əlaqələrinin gələcək inkişafı ilə bağlı çox vacib mərhələdəyik. İndi uzunmüddətli əlaqələrin formalaşması prosesi getməkdədir. Mən tam əminəm ki, bu əlaqələr çox möhkəm, sağlam zəmin üzərində qurulacaqdır, qarşılıqlı maraqlar təmin ediləcəkdir."

 

Bəxtiyar QARACA,

 

Azərbaycan.- 2011.- 30 noyabr.- S. 3.