Azərbaycan kosmos
ölkəsinə çevrilib
Elmi-texniki tərəqqinin ən son naliyyətlərinə əsaslanmaqla müasir informasiya texnologiyalarının sürətlə inkişaf etdirilməsi Azərbaycan dövləti qarşısında duran prioritet vəzifələrdən birinə çevrilib. Cəmiyyətin sosial sifarişi kimi son illər ölkəmizdə dövlət səviyyəsində internet və digər informasiya kommunikasiyalarının inkişafına xüsusi diqqət yetirilib və bu, uğurlu nəticələrini verib.
Heydər Əliyev siyasi kursunun layiqli davamçısı Prezident İlham Əliyev respublikamızın rabitə və informasiya texnologiyaları kompleksində yeni mərhələnin əsasını qoymuşdur. Dövlət başçısının xüsusi diqqət yetirdiyi sahələrdən biri də məhz Azərbaycanda rabitə və informasiya texnologiyalarının sürətli yüksəlişinin təmin edilməsi, respublikamızın bu sahədə əlverişli tranzit ölkəyə və regional mərkəzə çevrilməsidir. Neftdən sonra iqtisadi inkişaf prosesində estafetin rabitə və informasiya texnologiyalarına keçməsi, bu sahənin prioritetə çevrilməsi niyyətini açıq bəyan etmiş dövlət başçısı cənab İlham Əliyev bu məqsədlə qısa müddətdə kompleks tədbirlərin həyata keçirilməsini təmin etmişdir. Bu gün informasiya texnologiyalarının inkişafı telekommunikasiya şəbəkələrinin, yəni məftilli və simsiz telefon sektorunun, televiziya-radio sistemlərinin, süni peyk, kabel magistrallarının, kompyuter şəbəkələrini vahid bir sistemdə cəmləşdirir və əlaqəli istismarını tələb edir.
Qafqazda ilk peyk operatoru
- "Azərkosmos"
Prezident
İlham Əliyev
2008-ci ildə "Azərbaycan
Respublikasında kosmik
sənayenin yaradılması
və telekommunikasiya peyklərinin orbitə çıxarılması" barədə
sərəncam imzalaması
və 2009-cu ildə ölkədə "Kosmik
sənayenin yaradılması
və inkişafı üzrə Dövlət Proqramı"nı təsdiq
etməsi bu sahənin prioritetliyini bir daha göstərmişdir.
2013-cü ildə ölkədə
"İnformasiya-kommunikasiya texnologiyaları ili"nin elan edilməsi də bu sahənin inkişafına dövlət
səviyyəsində göstərilən
diqqətin əyani təsdiqidir.
Ölkə başçısı 2010-cı ildə "Azərkosmos"
Açıq Səhmdar
Cəmiyyətinin təsis
edilməsi haqqında
sərəncam imzaladı. Adıçəkilən quruma telekommunikasiya peykinin istehsalı və orbitə çıxarılması, əsas
və ehtiyat Yerüstü Peyk İdarəetmə Mərkəzinin
yaradılması ilə
bağlı xüsusi
tapşırıq verildi.
Qafqazda ilk peyk operatoru olan "Azərkosmos" fəaliyyət
göstərdiyi qısa
müddətdə ölkəmizdə
teleradio yayım və telekommunikasiya xidmətlərinin göstərilməsi,
hökumət və korporativ müştərilərin
tələblərinə cavab
verən yüksək
etibarlı rabitə platformalarının təmin
edilməsi istiqamətində
iş apardı. Bütün səylər ölkəmizin
ilk süni peyki olan "Azerspace-1"in hazırlanmasına
və orbitə buraxılmasına yönəldi.
Beləliklə, 2013-cü il
fevralın 8-də Azərbaycan
Respublikasının ilk peyki
- "Azerspace-1" Cənubi Amerikada, Fransanın inzibati idarəçiliyində olan
Fransız Qvianasındakı
Kuru kosmodromundan - Qviana Kosmik Mərkəzindən
üzərində üçrəngli
Azərbaycan bayrağı
olan "Ariane-5" daşıyıcı
raketi ilə orbitə buraxıldı.
ABŞ-ın "Orbital Sciences" şirkəti tərəfindən
istehsal olunan
"Azerspace-1" peykinin ümumi
çəkisi 3 250 kq və istifadə müddəti 15 ildir. Peyk 36 aktiv C və Ku siqnal transponderlərə malikdir və Azərbaycan, Mərkəzi
Asiya, Avropa və Afrika ölkələri üçün
xidmət göstərəcək.
Prezident
İlham Əliyev və xanımı Mehriban Əliyeva da bu möhtəşəm
hadisəni -
"Azerspace-1" peykinin orbitə
buraxılması prosesini
izlədilər. Bu hadisə Azərbaycanın
növbəti böyük
uğuru kimi səciyyələndirildi. Prezident İlham Əliyev peykin orbitə uğurla buraxılması münasibətilə
Azərbaycan xalqını
təbrik etdi: "Bu gün birinci Azərbaycan telekommunikasiya
peyki orbitə çıxarıldı. Bu tarixi hadisə münasibətilə bütün
Azərbaycan xalqını
ürəkdən təbrik
edirəm. Bu, doğrudan da, tarixi bir gündür,
böyük nailiyyətdir,
dövlətimizin böyük
qələbəsidir. Bu
hadisə onu göstərir ki, müstəqil Azərbaycan
dövləti sürətlə,
hərtərəfli inkişaf
edir və biz artıq kosmik klubun üzvüyük.
Bu hadisə münasibətilə
bu işdə iştirak etmiş bütün qurumlara, bütün insanlara, ilk növbədə, Azərbaycan
mütəxəssislərinə minnətdarlığımı bildirmək istəyirəm".
Peyk sənayesi dünyada
ən səmərəli
və gəlirli biznes sahələrindəndir
Son illərin tendensiyası
göstərir ki, innovativ və texnoloji cəhətdən
inkişaf etmiş peyk sənayesi dünya üzrə ən səmərəli və gəlirli biznes sahələrindən
birinə çevrilib. Avropa Peyk
Operatorları Assosiasiyasının
məlumatlarına əsasən,
peyk sənayesinə yatırılan hər 1 avro dövlət vəsaiti birbaşa və ya dolayı
formada 47 avro gəlir gətirir. Peyk Sənayesi Assosiasiyasının təqdim
etdiyi statistikaya əsasən, 2011-ci ildə
dünya üzrə peyk sənayesinin gəlirləri 177,3 milyard ABŞ dolları olub. Son 5 ildə dünya peyk sənayesinin gəlirləri
davamlı olaraq artmışdır və bu artım qlobal
maliyyə böhranına
baxmayaraq, hər il orta hesabla 9 faiz təşkil edib. Bir çox ölkələr
və iri transmilli şirkətlər
məhz mənfəət
əldə etmək üçün bu sahəyə milyardlarla
dollar məbləğində investisiyalar qoyurlar. Dünyada çoxsaylı peyklərə
malik ölkələr
və şirkətlər
çoxdur. Ancaq son illərdə
bütün qitələrdə
regional müstəvidə fəaliyyət
göstərən operatorların
çoxalması tendensiyası
müşahidə olunmaqdadır.
"Azərkosmos" kimi regional operatorların çoxalma tendensiyası və gəlir əldə edərək uğur qazanması müştərilərə coğrafi
yaxınlıq, dil faktoru üstünlüyü,
biznesin idarə olunmasının çevikliyi,
iri şirkətlərin
diqqət mərkəzində
olmayan bölgələrdə
peyk xidmətlərinə
yaranan tələbatın
ödənilməsinin aktuallaşması
və sair bu kimi amillərlə
bağlıdır. Qeyd edək ki, "Azerspace-1" peykinin
resurslarının 20 faizi
Azərbaycanın tələbatını
ödəyəcək, qalan
80 faizi isə dünya bazarlarına ixrac ediləcək. İlk peykimiz 50-dən artıq ölkəni birləşdirən
məkanda mühüm
iqtisadi rol oynayacaq.
"Azərkosmos"
kosmik sənaye üzrə aparıcı xarici şirkətlərlə
faydalı əməkdaşlıq
edir
"Azerspace-1" peyki
2013-cü ilin əvvəlində
orbitə buraxılandan
sonra Naxçıvan
MR-in ərazisi də daxil olmaqla Azərbaycanın
bütün ərazisində
keyfiyyətli televiziya
və radio yayımı,
o cümlədən sürətli
IP xidmətlərinin göstərilməsi
təmin edilib. Azərbaycan üçün milli təhlükəsizlik və
iqtisadi mənfəət
baxımından böyük
əhəmiyyət kəsb
edən məsafədən
zondlama peyklərinin orbitə çıxarılması
istiqamətində aparılan
işlər çərçivəsində
ilkin olaraq aşağı orbitli peyklərin imkanlarının
ölkəmizdə istifadə
və tətbiq istiqamətlərinin öyrənilməsi
üzrə yerli və xarici bazarlara dair araşdırmalar aparılıb
və peykin texniki parametrlərinin müəyyən edilən
tələblər əsasında
qurulması üzrə
işlərə başlanılıb.
Azərbaycanda universal yerüstü stansiyanın qurulması və digər operatorların region üzərindən
keçən yüksək
ayırdetməli peyklərindən
təsvirlərin qəbulu
regional bazarda optik və radar təsvirlərə
olan tələbatı
ödəyəcək. 2016-cı ildə orbitə çıxarılması
planlaşdırılan ikinci
telekommunikasiya peyki ilə əlaqədar
orbital mövqelərin koordinasiyası
aparılır.
Azərbaycanda kosmik sənayenin
yaradılması və
telekommunikasiya peyklərinin,
o cümlədən digər
çoxməqsədli peyklərin
orbitə çıxarılması,
ilk növbədə, informasiya
mübadiləsinin xarici
ölkələrdən asılılığının
aradan qaldırılması
və informasiya təhlükəsizliyinin təmin
olunması, eyni zamanda ölkədə yeni iqtisadi sahələr
üzrə mövcud insan ehtiyatları və intellektual potensialın inkişaf etdirilməsi, elm tutumlu yeni layihələrin həyata keçirilməsi
və nəticə etibarilə innovasiya yönümlü iqtisadiyyatın
formalaşdırılması istiqamətində aparılan
işlər arasında
öz xüsusi və strateji əhəmiyyəti ilə
seçilir.
"Kosmik sənayenin
yaradılması və
inkişafı üzrə
Dövlət Proqramı"
növbəti 5 ildə
kosmik sənayenin inkişafına xüsusi təkan verəcək. Dövlət proqramının yerinə
yetirilməsi üzrə
nəticələr və
sahə üzrə dəyişikliklər nəzərə
alınmaqla, sonrakı
mərhələlər üçün
tədbirlər müəyyənləşdirilib.
Peyklərin idarə edilməsi
və istismarı, kosmik avadanlıqların istehsalı, kosmik məlumatların alınması
və emalı üzrə kadr hazırlığı kosmik
sənaye potensialının
yaradılması üçün
xüsusi əhəmiyyət
kəsb edir və indiki mərhələdə ən
vacib məsələlərdən
sayılır.
2015-ci ildə aşağı orbitli peykin, 2016-cı ildə 2-ci telekommunikasiya peykinin, daha sonrakı illərdə isə digər telekommunikasiya peyklərinin
orbitə buraxılması
ölkə olaraq bizi peyk rabitə
xidmətlərinin istifadəçisindən
təminatçısına çevirərək, eyni zamanda gələcəkdə
bu sahə üzrə istehsalçı
və beynəlxalq bazarın iştirakçısı
qismində çıxış
etməyimiz, habelə
dünya informasiya məkanına inteqrasiyamız
üçün güclü
elmi-texniki və iqtisadi zəmin hazırlayır.
"Azərkosmos" ASC fəaliyyət
göstərdiyi qısa
müddət ərzində
kosmik sənaye üzrə aparıcı xarici şirkətlər və maliyyə təsisatları ilə sıx əməkdaşlıq
yaratmış, habelə
BMT-nin Kosmik Fəzanın Sülh Məqsədləri ilə
İstifadəsi üzrə
Komitəsi (COPUOS) və
digər beynəlxalq təşkilatlarla kosmik sahə üzrə bir çox müstəvilərdə regional əməkdaşlıq istiqamətində
mühüm işlər
aparıb. "Azərkosmos"
ASC kosmik sahə üzrə inkişaf etmiş zəngin təcrübəyə malik
ölkələr və
şirkətlərlə iş
aparır. ABŞ, Fransa, Kanada, Malayziya kimi ölkələrlə, həmçinin
Türkiyə ilə sıx əməkdaşlıq
edilir.
Azərbaycanın artan iqtisadi qüdrəti yeni-yeni nailiyyətlərin əldə
olunmasına imkan yaradıb. "Azerspace-1" peykinin orbitə buraxılması bütün
dünya azərbaycanlılarında
böyük qürur və fərəh hissi yaratdı. Bu böyük hadisə
bir daha ölkəmizin iqtisadi potensialını dünyaya
nümayiş etdirdi.
Birmənalı demək olar
ki, Azərbaycan güclü, davamlı inkişaf edən dövlət olmaqla bundan sonra da
böyük uğurlara
imza atacaq.
Elnur HACALIYEV,
Azərbaycan.-2013.- 31 dekabr.- S.4.