Milli iqtisadi inkişaf
konsepsiyasının banisi
Hər
bir müstəqil dövlətin yaranmasına doğru uzanan
mürəkkəb və ziddiyyətli ictimai-siyasi proseslərin
mərkəzində lider və şəxsiyyət amili
dayanır. Milli inkişaf yolunu müəyyənləşdirən
belə liderlər həm də irs-varislik ənənələri
formalaşdıraraq böyük müdrikliklə irəli
sürdükləri mütərəqqi ideyaların
davamlılığını təmin edirlər. Müstəqil
Azərbaycanın milli inkişaf modelinin banisi, ulu öndər
Heydər Əliyev də təkamülə əsaslanan tərəqqi
yolunun alternativsizliyini real əməli nəticələrlə
sübuta yetirməklə bərabər, dövlətçiliyin
iqtisadi, siyasi, hüquqi və ideoloji əsaslarını elmi
prinsiplər əsasında müəyyənləşdirmişdir.
Müstəqil
Azərbaycanın ötən 20 ildən çox müddətdə
sosial-iqtisadi sahədə qazandığı böyük
uğurlar ümummilli lider Heydər Əliyevin hələ
ötən əsrin 70-80-ci illərində böyük
müdrikliklə formalaşdırdığı iqtisadi
resurslardan, sənaye və istehsal potensialından
qaynaqlanır. 1969-cu il iyulun 14-də Azərbaycanda siyasi rəhbərliyə
irəli çəkilən Heydər Əliyev keçmiş
ittifaqın iqtisadiyyatı üçün əlverişli
xammal bazasına çevrilmiş Azərbaycanın yeni
inkişaf strategiyasını işləyib həyata
keçirmişdir. Bunun nəticəsi kimi bir sıra əsas
göstəricilər üzrə geridə qalmış Azərbaycan
qısa müddətdə inkişafının yeni mərhələsinə
qədəm qoyaraq tez bir zamanda keçmiş ittifaqın
qabaqcıl respublikalarından birinə çevrilmiş, milli
gəlir səviyyəsini əhəmiyyətli dərəcədə
artıra bilmişdir. Həmin illərdə Bakıda,
Sumqayıtda, Gəncədə və digər şəhərlərdə
inşa olunan iri müəssisələr bugünün
özündə də milli iqtisadiyyatımızın
güclü sənaye kompleksinin formalaşmasına zəmin
yaradan möhkəm təməldir. Yeri gəlmişkən
1963-cü ildən fəaliyyətdə olan Sumqayıt
şüşə zavodunun intibah dövrü də məhz
ümummilli liderin birinci rəhbərlik dövrünə təsadüf
edir. Heydər Əliyev hələ o dövrdən bu müəssisənin
problemlərini diqqət mərkəzində saxlamış,
onun inkişafı, yüksək səviyyədə məhsul
istehsalı üçün lazımi köməyi əsirgəməmişdir.
Həmin
dövrün statistik məlumatları da təsdiqləyir ki,
Heydər Əliyev dühasının gərgin əməyi, qətiyyəti,
fitri idarəçilik qabiliyyəti, vətənpərvərliyi
sayəsində Azərbaycan keçmiş ittifaqın geridə
qalmış əyalətindən bütün sahələrdə
sürətlə inkişaf edən, yüksələn,
özünü iqtisadi cəhətdən təmin edən
qabaqcıl respublikaya çevrilmişdi. 1969-1982-ci illərdə
xalq təsərrüfatının artım sürəti orta
ittifaq səviyyəsini xeyli qabaqlamış, istehsal edilən
milli gəlir 2,6, sənaye məhsulunun həcmi 2,7, kənd təsərrüfatı
məhsulları 2,3 dəfə artmışdı. 15 il ərzində
miqyasına görə respublikamızda bütün
keçmiş tarixi boyu yaradılmış potensialla
müqayisə edilə biləcək güclü sənaye
potensialı yaradılmışdı.
Azərbaycan
Prezidenti İlham Əliyevin də bəyan etdiyi kimi, əgər
70-ci illərdə Azərbaycanın təkmil neft sənaye
kompleksi formalaşmasaydı müstəqillik dövründə
yeni neft strategiyasını uğurla həyata keçirmək
də çətin olacaqdı. Keçmiş imperiya daxilində
hansı qlobal proseslərin getdiyini daha dərindən
müşahidə etmək imkanına malik olan Heydər
Əliyev Azərbaycanın nə vaxtsa müstəqillik əldə
edəcəyini öncədən görərək bunun
üçün iqtisadi-siyasi, intellektual baza formalaşdırmışdır.
Həmin illərdə ulu öndər milli kadr
hazırlığına da xüsusi diqqətlə
yanaşmış, dövlət idarəçiliyində azərbaycanlıların
sayı artmış, onların xaricdə təhsil almasına
yaxşı imkanlar yaranmışdır. Məhz o dövrdə
xaricdə yüksək təhsil almış kadrlar bu gün də
dövlət quruculuğu prosesinə öz töhfələrini
verirlər.
Məhz həmin
illərdə formalaşdırılmış böyük
iqtisadi potensial 90-cı illərin sonlarına doğru
dünyada cərəyan edən mürəkkəb proseslərin
nəticəsi kimi istiqlaliyyət qazanmış Azərbaycanın
sonrakı mərhələdə müstəqil
yaşamasını təmin etmişdir. Müdrik
xalqımızın XX əsrdə dünya siyasi arenasına bəxş
etdiyi nadir şəxsiyyət kimi ümummilli liderlik zirvəsinə
ucalmış Heydər Əliyev bu gün həm də
müstəqil respublkamızın milli inkişaf modelinin banisi
kimi böyük ehtiram və rəğbətlə
xatırlanır. Heydər Əliyev özünün dərin
iqtisadi bilik və təcrübəsi əsasında Azərbaycanın
yeni dövr üçün iqtisadi inkişaf prioritetlərini
müəyyənləşdirmiş, bu sahədə mövcud
problemlərin həlli yollarını elmi-nəzəri və
praktiki əsasda göstərmişdir. Ümummilli lider mərkəzi
planlaşdırma və bölgü prinsiplərinin hakim
olduğu bir ictimai-iqtisadi formasiyadan azad bazar iqtisadiyyatına
optimal keçid modelini irəli sürərək onun həyata
keçirilməsinə çalışmışdır.
İqtisadi sahədə həyata keçirilən islahatların
əsasında bazar iqtisadiyyatının
formalaşdırılması yolu ilə ümumi daxili məhsul
istehsalını artırmaq, qeyri-neft sektorunun sürətli
inkişafını təmin etmək məqsədi
dayanmışdır.
Həmin
dövrdə respublikanın məhdud maliyyə imkanları və
zəif büdcəsi ilə qarşıya qoyulmuş strateji məqsədlərin
yaxın gələcəkdə
reallaşdırılmasının
qeyri-mümkünlüyünü nəzərə alan,
sosial-iqtisadi inkişaf prosesində xarici kapital və sərmayə
amilinin təkanverici rolunu düzgün olaraq önə çəkən
Heydər Əliyev xarici şirkətlər ilə Xəzərin
Azərbaycan sektorundakı zəngin neft ehtiyatlarının mənimsənilməsini
nəzərdə tutan müqavilələrin imzalanmasına da
vacib məsələ kimi yanaşmışdır. İqtisadi
inkişafın sürətləndirilməsinin, səmərəli
sosial-iqtisadi islahatlar aparılmasının, investisiya layihələrinin
həyata keçirilməsinin ümdə şərti kimi
müstəqil Azərbaycanın yeni neft strategiyası işlənib
hazırlamış, 1994-cü ildən etibarən mərhələlərlə
həyata keçirilmiş, ümumilikdə bu sektora 50 milyard
dollar civarında xarici sərmayə yönəldilmişdir.
Böyük
müdriklik və dərin elmi əsaslarla müəyyənləşdirilmiş
iqtisadi inkişaf konsepsiyasının əsasını isə
üç mərhələdə həyata keçirilməsi
nəzərdə tutulan islahatlar təşkil etmişdir:
birinci mərhələdə güclü dövlət tənzimlənməsi
ilə böhrandan çıxmaq, ikinci mərhələdə
iqtisadiyyatın sabitliyini təmin etmək,
üçüncü mərhələdə isə iqtisadi dirçəlişə nail
olmaq. Hər bir mərhələyə uyğun həyata
keçirilən iqtisadi islahatlar nəticəsində
1996-cı ildə respublika iqtisadiyyatında sabitlik təmin
edilmiş, 1997-ci ildən sosial-iqtisadi inkişafda müsbət
meyillər özünü göstərməyə
başlamışdır.
Ümummilli
lider Heydər Əliyev respublika iqtisadiyyatındakı tənəzzül
prosesinin və hiperinflyasiyanın qarşısını almaq,
makroiqtisadi sabitliyə nail olmaq üçün ilkin mərhələdə
sərt büdcə-kredit siyasətinə üstünlük
vermiş, hökumətin çevikliyini, işləkliyini təmin
etmək üçün yeni dövrün tələblərinə
uyğun struktur islahatlarına start vermiş, habelə özəlləşdirmənin
həyata keçirilməsi istiqamətində qətiyyətli
qərarlar qəbul etmişdir.
Ümummilli
lider respublika iqtisadiyyatının keyfiyyətcə yeni mərhələsində
məhz özəl sektoru sosial-iqtisadi inkişafın
başlıca təminatçısı kimi dəyərləndirmiş,
güclü sahibkarlar təbəqəsinin
formalaşmasına, onların cəmiyyətdəki mövqelərinin
güclənməsinə çalışmışdır.
1997-2003-ci illərdə respublikada sahibkarlığın
inkişafı üçün zəruri maliyyə təminatı
yaradılmış, süni maneələrin aradan
qaldırılması üçün mükəmməl
qanunvericilik bazası formalaşdırılmış, fəaliyyətin
bu növü ilə məşğul olanların hərtərəfli
stimullaşdırılması məsələsi diqqət mərkəzində
saxlanılmışdır. İnvestisiyaların təşviqi
üçün respublikada daha münbit şərait yaratmaq,
daxili və xarici sərmayəni stimullaşdıran səmərəli
metodlardan istifadə etmək, xarici kapital qoyuluşunun
başlıca istiqamətini regionların, qeyri-neft sektorunun
inkişafına yönəltmək, habelə maddiləşən
işgüzar fəallığı gücləndirmək
üçün kompleks tədbirlər həyata
keçirilmişdir.
Ulu
öndər Heydər Əliyevin uzun illər diqqət yetirdiyi
əsas məsələlərdən biri də neft gəlirlərindən
düzgün istifadə etmək, "Holland sindromu"na imkan
verməməkdən ibarət olmuşdur. "Neft təkcə
indiki deyil, həm də gələcək nəsillərə
mənsubdur" - deyən ümummilli lider iqtisadiyyatın
birqütblü inkişafının yolverilməzliyini daim
vurğulamaqla yanaşı, istehsal
sahibkarlığının geniş vüsət almasına, fəaliyyətini
dayandırmış bir sıra iri müəssisələrin
işə salınmasına, bir sözlə, qeyri-neft sektorunun
inkişafına xüsusi diqqət ayırmışdır.
Neftdən qazanılan gəlirlərin indiki və gələcək
nəsillərin mənafeyi naminə düzgün istifadə
olunması üçün zəruri tədbirlər həyata
keçirilmiş, Dövlət Neft Fondunun yaradılması bu
istiqamətdə olduqca mühüm addım olmuşdur.
Torpaq
islahatları ilə başlayan aqrar islahatları daha da dərinləşdirmək,
onun ikinci mərhələsinə keçidi təmin etmək,
kəndli-fermer təsərrüfatlarının bazar
iqtisadiyyatı prinsiplərinə cavab verən, keyfiyyətcə
yeni forma, prinsiplər və qaydalara əsaslanan, müasir tipli
fermer sahələrini yaratmaq məqsədilə ciddi
addımlar atılmışdır. Texniki servis mərkəzləri
yaratmaq, fermerlərin maliyyə problemlərinin güzəştli
kreditlərlə həllinə kömək etmək, bir
sözlə iqtisadi inkişafda, ÜDM istehsalında aqrar
sektorun payının artımına nail olmaq üçün
zəruri tədbirlər həyata keçirilmişdir. Ulu
öndər aqrar sektorda sürətli islahatların
aparılmasına mühüm diqqət yetirərək
torpağı əsl sahibinə - kəndlilərə
qaytarmağa nail olmuş, bu sahəni bir sıra vergilərdən
azad etməklə nümunəvi fermer təsərrüfatlarının
formalaşmasına əsaslı dəstək vermişdir.
Görülən işlərin nəticəsi kimi özəl
sektorun milli iqtisadiyyatdakı xüsusi çəkisi
1996-cı ildəki 29 faizdən 2003-cü ildə 75 faizə
yüksəlmişdir.
Bütün
bunlar ona gətirib çıxarmışdır ki, ölkədə
aparılan müstəqil dövlət quruculuğu prosesində
iqtisadi islahatların və inkişafın mahiyyət etibarilə
yeni bir modeli - Azərbaycan modeli formalaşmışdır. Bu
modelin fərqləndirici xüsusiyyətini isə inkişaf
üzrə müəyyən olunmuş istiqamətlərin sahəvi
proqramlarla əlaqələndirilməsi, iqtisadi
inkişafın obyektiv qanunauyğunluqlarını nəzərə
alan, gələcəyə hesablanan və cəsarətli qərarların
qəbul olunması, sosialyönümlülüyün gözlənilməsi,
milli mentalitetin nəzərə alınması və mütərəqqi
dünya təcrübəsinə arxalanması təşkil
etmişdir.
Heydər
Əliyev siyasi kursunun ən layiqli davamçısı kimi
2003-cü ildə xalqın böyük dəstəyi ilə
Azərbaycan Prezidenti seçilən İlham Əliyevin ötən
illərdəki çoxşaxəli fəaliyyətinin qayəsində
də məhz milli ideyaların gerçəkləşdirilməsi
dayanmışdır. Dövlət başçısı ulu
öndər Heydər Əliyevin irəli sürdüyü
inkişaf strategiyasını inamla davam etdirməklə
yanaşı, yeni dövrün tələblərinə
uyğun zənginləşdirmiş, sosial-iqtisadi islahatlarla
demokratikləşmə proseslərinin paralel şəkildə
aparılmasına, birinin digərini tamamlamasına
çalışmışdır. Cənab İlham
Əliyevin prezidentliyi dövründə məhz bu postulat əsas
götürülmüş, iqtisadiyyat həyata keçirilən
çoxşaxəli islahatların əsas ağırlıq mərkəzini,
nüvəsini təşkil etmişdir. Praqmatik liderlik keyfiyyətlərinə
malik İlham Əliyev keyfiyyətcə yeni mərhələdə
Azərbaycanın müasir dövlətə çevrilməsini
və tam müstəqil siyasət yürütməsini milli
ideyanın başlıca hədəfi kimi müəyyənləşdirmişdir.
İqtisadi
məsələlərə xüsusi diqqətin
ayrılması da əsaslı yanaşma olaraq dövlət
müstəqilliyinin iqtisadi bazasını möhkəmlətmək,
cəmiyyətin davamlı inkişafı üçün zəmin
hazırlamaq məqsədindən irəli gəlmişdir.
Ötən illərdə respublika iqtisadiyyatında islahatlar
kursu inamla davam etdirilmiş, xüsusən də regional
inkişafa, qeyri-neft sektorunun yüksəlişinə,
infrastrukturun müasirləşdirilməsinə, neft amilindən
asılılığın azaldılmasına,
sahibkarlığın inkişafına və güclü insan
kapitalının formalaşdırılmasına xidmət edən
mühüm addımlar atılmışdır.
Hər
bir ölkənin davamlı inkişaf və tərəqqisi
yüksək idarəçilik keyfiyyətlərinə malik rəhbərlə
qarşıda duran vəzifələrin məsuliyyətini dərk
edən və səylə çalışan hökumətin
səmərəli fəaliyyəti sayəsində
mümkün olur. Dəqiq sosial-iqtisadi strategiya əsasında
qarşıda duran hədəfləri düzgün müəyyənləşdirən
liderlər həm də ümumilikdə cəmiyyəti
inkişafa yönəlik məqsədləri gerçəkləşdirməyə
nail olurlar. Bu mənada dövlət başçısı
İlham Əliyevin 10 illik prezidentliyinin ən uğurlu
göstəricisi Azərbaycanın 2009-cu ildə iqtisadi sahədə
keçid dövrünü uğurla başa vurmasıdır.
Azərbaycan bu prosesdə hansısa dövlətin təcrübəsini
heç də olduğu kimi tətbiq etməmiş, milli
xüsusiyyətləri, siyasi və iqtisadi özəllikləri,
sosial-demoqrafik amilləri nəzərə almışdır.
Tam əminliklə deyə bilərik ki, son zamanlar Azərbaycanın
davamlı inkişafı və tərəqqisi yolunda əldə
olunan nailiyyətlər xalqın və dövlətin təminatlı
gələcəyinə etibarlı zəmin
yaratmışdır.
İdarəetmədə
liderin davranışları, şəxsi keyfiyyətləri
ümumən hakimiyyət komandasının da iş
üslubuna təsir göstərən amillərdən biridir.
Prezidentlik fəaliyyətinin ilk günlərindən
"Əsl siyasət konkret, real iş görməkdən ibarətdir"
devizini irəli sürmüş Prezident İlham Əliyev
xalqa layiqli xidməti dövlət məmurları
qarşısında mühüm vəzifələrdən biri
kimi müəyyənləşdirmişdir. Ölkə
başçısının tapşırıqları əsasında
son illər ayrı-ayrı nazirlərin, komitə sədrlərinin
yerlərdə ictimaiyyətin nümayəndələri ilə
səyyar görüşlər keçirmələri,
onların qayğı və problemləri ilə yaxından
maraqlanmaları təkcə funksional mahiyyət
daşımır, eyni zamanda ictimai münasibətlər
sisteminin sivil məcrada tənzimlənməsinə, vətəndaş-məmur
münasibətlərindəki psixoloji sədlərin, ziddiyyətlərin
aradan qaldırılmasına, ictimai münasibətlərin
profilaktikasına xidmət edir.
Məqsəd
həm də funksiyaların idarəedilməsi nəzəriyyəsini
praktik surətdə tətbiq edərək cəmiyyətin mənəvi-əxlaqi
dəyərlər sisteminin ayrılmaz tərkib hissəsinə
çevirməkdir. Görkəmli islam alimi Məhəmməd
Əl-Qəzalı yazır ki, funksiyanın idarə edilməsi,
ilk növbədə insanın özünü idarə edə
bilmək mədəniyyətindən asılıdır.
Xüsusən də ictimai fəal şəxsin - dövlət
məmurunun, eləcə də sahibkarın təvazökarlığı,
məsuliyyəti, yaradıcı təşəbbüskarlığı,
tamah, qəzəb, qisas, hiylə və digər mənfi keyfiyyətlərdən
uzaq olması son dərəcə vacibdir.
Dövlət
başçısı 2013-cü ilin avqust ayında
İsmayıllı rayonuna səfəri zamanı demişdir:
"...Bir daha demək istəyirəm - mütləq Vətənə
sədaqət, xalqa sədaqət, xalqa xidmət etmək
lazımdır. Hər bir vəzifə sahibi bilməlidir ki, o,
xalqa xidmət etmək üçün bu vəzifəni tutub,
o cümlədən də mən. Bu vəzifəni mən
ancaq xalqa xidmət etmək üçün icra edirəm. Hər
bir vəzifəli şəxs öz məsuliyyətini dərk
etməlidir, Vətən üçün, xalq
üçün çalışmalıdır".
Dövlət
başçısı son illər cəmiyyətdə neqativ
halların qarşısının alınması istiqamətində
də sistemli tədbirlər həyata keçirir. Məsələn,
"Korrupsiyaya qarşı mübarizəyə dair 2012-2015-ci
illər üçün Milli Fəaliyyət
Planı"nın konkret olaraq 12-ci maddəsində
sahibkarlıq sahəsində mühitin
liberallaşdırılmasına xidmət edən tədbirlər
əksini tapmışdır. Həmin maddədə
sahibkarların dövlət orqanları ilə münasibətlərində
qarşılaşdıqları problemlərin öyrənilməsi
və onların həlli üçün tədbirlərin
müəyyənləşdirilməsi; sahibkarlıq sahəsində
aparılan yoxlamaların vahid məlumat reyestrinin inkişaf
etdirilməsi, o cümlədən reyestrə informasiya
ötürülməsinin avtomatlaşdırılması;
sahibkarlıq sahəsində qanunsuz yoxlamalar barədə məlumatların
qəbul edilməsi üçün elektron portalın və
telefon xidmətinin təkmilləşdirilməsi; qanunsuz
yoxlama keçirilməsi, yoxlamaların təyin edilməsi,
keçirilməsi və nəticələrinə əsasən
tədbirlər görülməsi sahəsində
yoxlayıcıların və yoxlayıcı orqanların məsuliyyətinin
müəyyənləşdirilməsi üzrə təkliflərin
hazırlanması və s. nəzərdə tutulmuşdur.
Prezident
İlham Əliyevin 13 iyul 2012-ci il tarixli fərmanı ilə
Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Vətəndaşlara
Xidmət və Sosial İnnovasiyalar üzrə Dövlət
Agentliyi yaradılmışdır. Agentlik "ASAN xidmət"
mərkəzlərini yaratmaqla onların vahid şəkildə
idarə edilməsini, xidmət mərkəzlərində fəaliyyət
göstərən dövlət orqanlarının əməkdaşlarının
fəaliyyətinin əlaqələndirilməsini, informasiya
bazalarının qarşılıqlı inteqrasiyasını,
bu sahədə idarəetmə sisteminin təkmilləşdirilməsini
təmin edən dövlət orqanı kimi fəaliyyət
göstərir. İdeyanın maraqlı cəhətlərindən
biri odur ki, həmin xidmətlər şərti müəyyən
edilmiş "bir qapı" prinsipi üzrə təqdim
edilir. Belə ki, vətəndaş yalnız bir qapıdan
daxil olmaqla bir mərkəzdən (bir inzibati binadan)
ayrı-ayrı dövlət qurumlarının müxtəlif
xidmətlərindən eyni məkanda və eyni vaxtda yararlana
bilir. Adından göründüyü kimi, yeni mərkəzlər
insanların, eləcə də sahibkarların işini
asanlaşdırır, onların neqativ hallarla üzləşməsinin
qarşısını alır. Bu yenilik ölkə
başçısının da qeyd etdiyi kimi, dünyada
"Azərbaycan milli brendi" kimi qəbul olunur.
Ümumilikdə
2003-cü ildən bəri qəbul edilən fundamental qərarlar,
imzalanan sərəncamlar İlham Əliyevin daim xalqın mənafeyindən
çıxış etdiyini, habelə verdiyi vədlərin
sırf əməli fəaliyyətə söykəndiyini,
reallığa uyğun olduğunu deməyə ciddi əsaslar
verir. Bu mərhələnin statistikası keçilən yolun
möhtəşəmliyini, Azərbaycanın müasir
dövlətə çevrilməsinə xidmət edən
siyasətin səmərəliyini bir daha təsdiqləyir.
Ölkə başçısının 2014-cü il 27 fevral
tarixli sərəncamı ilə təsdiq edilmiş "Azərbaycan
Respublikası regionlarının 2014-2018-ci illərdə
sosial-iqtisadi inkişafı Dövlət proqramı"
regionların, o cümlədən qeyri-neft sektorunun
inkişafı sahəsində 2004-cü ildən
başlanmış tədbirlərin uğurlu davamına təminat
yaradır. Dövlət proqramı ölkədə
makroiqtisadi sabitliyin təmin olunması, regionlarda sahibkarlıq
fəaliyyətinin genişləndirilməsi, yeni müəssisələrin
yaradılması və iş yerlərinin açılması,
irimiqyaslı infrastruktur layihələrin həyata
keçirilməsi, kommunal xidmətlərin səviyyəsinin
yüksəldilməsi, əhalinin rifah halının daha da
yaxşılaşdırılması və yoxsulluq səviyyəsinin
azaldılması kimi prioritetləri özündə ehtiva
edir.
Ümumilikdə
ötən 10 il ərzində regionların sosial-iqtisadi
inkişafı sahəsində həyata keçirilən siyasət
ölkənin makroiqtisadi göstəricilərinin sürətlə
yaxşılaşmasına səbəb olmuş, ümumi
daxili məhsul (ÜDM) 3,2 dəfə, adambaşına
ÜDM-in həcmi 2,8 dəfə, qeyri-neft sektoru 2,6 dəfə
artmış, orta illik iqtisadi artım 12,9 faiz təşkil
etmişdir. Son 10 ildə strateji valyuta ehtiyatları 31 dəfə,
xarici ticarət dövriyyəsi 6,6 dəfə, ixrac 9,3 dəfə,
idxal 4,1 dəfə, qeyri-neft ixracı 4,7 dəfə
artmışdır.
Azərbaycan
iqtisadiyyatı "Qlobal Rəqabət Qabiliyyəti İndeksi
2013-2014" hesabatına əsasən, rəqabət qabiliyyəti
səviyyəsinə görə 39-cu, MDB-də 1-ci olmuş,
ölkəmiz ilk dəfə dünyanın "yuxarı orta
gəlirli" və "yüksək insan
inkişaflı" ölkələr qrupuna daxil olmuşdur.
Nüfuzlu reytinq agentliklərinin hamısı Azərbaycana
investisiya kredit reytinqi vermiş və Azərbaycan Qafqaz ölkələri
arasında investisiya reytinqinə malik yeganə ölkə
olmuşdur.
Son 10 ildə
dövlət büdcəsinin gəlirləri 16 dəfə,
orta aylıq əməkhaqqı 5,5 dəfə, pensiyalar 9,6 dəfə,
əhalinin əmanətləri 27 dəfə
artmışdır. Minimum əməkhaqqının ölkə
üzrə yaşayış minimumuna
çatdırılması siyasəti davam etdirilmiş, əmək
siyasəti və əməyin ödənilməsi sahəsində
həyata keçirilən islahatlar nəticəsində
işləyənlərin orta aylıq əməkhaqqının
ilbəil artması əhalinin həyat səviyyəsinin
yüksəldilməsini təmin etmişdir. Son 10 ildə
ölkədə minimum əməkhaqqının məbləği
11,7 dəfə artmış, yoxsulluğun səviyyəsi
2003-cü ildəki 44,7 faizdən 2013-cü ildə 5,3 faizə
düşmüşdür.
Azərbaycanda
həyata keçirilən çevik büdcə-vergi siyasəti
nəticəsində dövlətin iqtisadi qüdrətinin
daha da artırılması, regionların, qeyri-neft sektorunun və
sahibkarlığın inkişaf etdirilməsi, istehsal və
infrastrukturun müasir tələblərə uyğun yenidən
qurulması, xalqın rifah halının
yaxşılaşdırılması istiqamətində
işlər davam etdirilmiş, dövlət büdcəsi
sosial və investisiyayönümlü, inkişaf və
quruculuq büdcəsi, iqtisadi islahatların və dövlət
proqramlarının maliyyələşmə mənbəyi
olmuşdur.
Bu
müddət ərzində innovasiya xarakterli texnologiyaların
tətbiqi davam etdirilmiş, yeni müəssisələr
yaradılmış, onların istehsal potensialı
artırılmış, ölkə sənayesində 2,7 dəfə
artım qeydə alınmışdır. Sənaye məhsulunun
ümumi həcmində qeyri-dövlət müəssisələrinin
məhsulunun payı 2003-cü ildə 56,8 faiz idisə,
hazırda 81,4 faiz təşkil edir. Bütün bunlar sənayedə
işgüzar fəallığın artmasına, yeni iş
yerlərinin açılmasına, kiçik
sahibkarlığın inkişafına güclü təkan
vermişdir.
Prezident
İlham Əliyevin 2014-cü il 10 yanvar tarixli 2014-cü ilin Azərbaycan
Respublikasında "Sənaye ili elan edilməsi
haqqında" sərəncamında vurğulanır ki,
hazırkı mərhələdə müasir
çağırışlar və yeni təşəbbüslər
nəzərə alınmaqla sənayenin modernləşdirilməsi
və qeyri-neft sənayesinin şaxələndirilməsi məqsədilə
bir sıra tədbirlərin həyata keçirilməsi, o
cümlədən mövcud təbii və iqtisadi
resursların təsərrüfat dövriyyəsinə cəlb
edilməsi, ənənəvi sənaye sahələri ilə
yanaşı, yeni prioritet istehsal sahələrinin, sənaye
parklarının yaradılması, regionlarda sənaye
potensialının gücləndirilməsi, sənayenin
innovasiyalar əsasında inkişafını təmin edəcək
imkanların formalaşdırılması zəruridir. Sərəncam
əsasında "Azərbaycan Respublikasında sənayenin
inkişafına dair 2015-2020-ci illər üçün
Dövlət Proqramı"nın hazırlanaraq imzalanması
nəzərdə tutulur.
Azərbaycanın
iqtisadi cəhətdən inkişafında, yeni iş yerlərinin
yaradılmasında, ölkənin ixrac potensialının
gücləndirilməsi və idxaldan
asılılığının azaldılmasında sənaye
potensialının əhəmiyyəti xüsusi
vurğulanmalıdır. İnkişafın hazırkı mərhələsində
yüksək makroiqtisadi göstəricilərin
davamlılığının təmin edilməsi həm də
rentabelli sənaye müəssisələrinin
yaradılmasından asılıdır. Azərbaycanın
davamlı inkişafını elmtutumlu sənaye müəssisələrinin
açılması hesabına təmin etmək, eləcə
də neft hasilatının azalması ilə bağlı maddi
itkiləri kompensasiya etmək mümkündür. Odur ki,
respublikanın bu sahədə sovet dövründə
mövcud olmuş potensialının bərpası,
ayrı-ayrı sənaye sahələri üzrə
ixtisaslaşmış istehsal müəssisələrinin
müasirləşdirilməsi, texnoloji parkların yaradılması
son illərdə qarşıda ciddi vəzifələr kimi
müəyyənləşdirilmişdir.
Sənayenin
inkişafının müasir innovasiyalar əsasında təmin
olunması, texnoparkların sənayeləşmədə əsas
strateji layihələr kimi yer alması "Azərbaycan - 2020:
gələcəyə baxış" İnkişaf Konsepsiyasında
öz əksini tapmışdır. Sənəddə 2020-ci ilədək
respublikanın tarixi ənənələri olan iri şəhər
və rayonlarında yeni sənaye istehsalı müəssisələrinin
yaradılması və həmin müəssisələrdə
innovasiyayönümlü texnologiyaların tətbiqinin
stimullaşdırılması, ixtisaslaşmış və
ümumi təyinatlı sənaye şəhərciklərinin
yaradılması qarşıya məqsəd qoyulmuşdur.
Konsepsiyanın
əhatə etdiyi dövrdə xüsusi iqtisadi zonaların
yaradılması və iqtisadi potensial nəzərə
alınmaqla Sumqayıtda neft-kimya, Balaxanıda məişət
tullantılarının emalı, Gəncədə metal
(alüminium) məmulatların istehsalı üzrə sənaye
şəhərciklərinin qurulması nəzərdə
tutulub. Qeyri-neft sənayesinin ənənəvi istehsal sahələrinin
- kimya, metallurgiya, maşınqayırma, elektrotexnika,
elektronika, yüngül sənaye, yeyinti və aqroemal sənayesinin
və s. inkişafı və ixrac imkanlarının
artırılması ilə yanaşı, rəqabətqabiliyyətli
yeni istehsal sahələrinin yaradılması da dəstəklənir.
Prezident
İlham Əliyevin 2014-cü il 12 mart tarixli sərəncamı
isə "2014-cü ilin "Sənaye ili" elan edilməsi
ilə bağlı Tədbirlər Planı"na əsasən
yerli təbii və iqtisadi resurslara əsaslanan müəssisələrin
yaradılması, mövcud müəssisələrin modernləşdirilməsi,
ənənəvi istehsal sahələri ilə yanaşı,
yeni istehsal sahələrinin fəaliyyətə
başlaması, sənaye parklarının yaradılması,
bu sahədə sahibkarlıq fəaliyyətinin genişləndirilməsi
nəzərdə tutulur. 2014-cü ildə və
qarşıdakı illərdə hökumət sənaye
sektorunda əsas məqsədə nail olmaq üçün sənayenin
qeyri-neft sektorunun inkişaf istiqamətlərinin müəyyənləşdirilməsi;
rəqabətədavamlı sənaye məhsullarının
istehsalının dəstəklənməsi və
ixracyönümlü istehsal sahələrinin istehsalın
texnoloji cəhətdən yenidən qurulması; ixtisaslı
kadrların hazırlanması istiqamətində kompleks tədbirlərin
həyata keçirilməsini nəzərdə tutur.
Sumqayıtın
tarixən mövcud olduğu sənaye potensialının bərpa
edilməsi, şəhərdə mövcud olmuş bir sıra
sənaye müəssisələrinin işə
salınması bu baxımdan xüsusi
vurğulanmalıdır. Elmtutumlu bir sıra müəssisələrin
işə salınması, eyni zamanda şəhərin
ümumi iqtisadi inkişafına, yeni iş yerlərinin
açılmasına imkan yaradır. İnanırıq ki, bu
müasirləşdirmə tədbirləri çərçivəsində
"Xəzər" Səhmdar Cəmiyyətinin strateji əhəmiyyətli
şüşə zavodu da yenidən qurulacaq, ölkəmiz
şüşə istehsalı sahəsində tarixi ənənələrini
bərpa edəcəkdir.
Onu da
vurğulamaq istərdim ki, anadan olmasınını 91-ci
ildönünü ölkə səviyyəsində geniş
qeyd olunan ümummilli lider Heydər Əliyevin mütərəqqi
ideyalarının həyata keçirilməsində ölkə
sahibkarlarının da üzərinə mühüm vəzifələr
düşür. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi
altında son 10 ildə həyata keçirilən siyasət nəticəsində
ölkə sahibkarlarının ictimai-siyasi şüur səviyyəsi,
düşüncə tərzi, təfəkkürü,
intellekt səviyyəsi dəyişmişdir. Bununla belə,
qarşıda yenə də müəyyən vəzifələr
dayanır. Sahibkarlar arasında idarəetmə mədəniyyətinin
təbliğinə, sahibkarların ictimai münasibətlərdə
rolunun artırılmasına, bəzi dövlət məmurlarının
sahibkarlara münasibətinin dəyişməsinə ehtiyac
var.
Qloballaşan
dünyamızın problemlərindən tutmuş kiçik
sahibkarların üzləşdikləri problemlərin həllinə
qədər maneələri aradan qaldıracaq yeganə vasitə
ünsiyyət mədəniyyətidir. Əgər ünsiyyət
sağlamdırsa, məhsuldardırsa, obyektiv münasibət
üzərində qurulursa, əməkdaşlıq da
perspektivlidir. Bu gün dövlət-sahibkar münasibətlərinin
institusional inkişafı da məhz bu cür sivil dialoq və əməkdaşlıqdan,
cəmiyyət qarşısındakı sosial öhdəliklərə
sadiqlikdən keçir. Ölkədə həyata keçirilən
siyasət də məhz bu məqsədə xidmət edir.
İnanırıq ki, respublika rəhbərinin 3 mart 2014-cü
il tarixli "Sahibkarlığın inkişafı ilə
bağlı bəzi tədbirlər haqqında" fərmanı
da ölkədə biznes mühitinin daha da
liberallaşdırılmasına geniş imkanlar
açacaqdır.
Müstəqil
Azərbaycan qarşısında duran ümummilli məqsədləri
dəqiq müəyyən edərək onların gerçəkləşdirilməsi
istiqamətində ardıcıl, sistemli fəaliyyət
göstərən ölkə kimi dünyanın yeni iqtisadi
fenomeninə çevrilmişdir. Bu gün ölkədə həyata
keçirilən siyasətin ən başlıca məqsədi
modernləşmə mərhələsini də sürətlə
başa vuraraq Azərbaycanı inkişaf etmiş ölkələr
səviyyəsinə yüksəltmək, demokratik
idealların cəmiyyətdə tam möhkəmlənməsinə
nail olmaq, yeni düşüncəli vətəndaş
yetişdirməkdir. Yeni dövrün milli ideallarına
çevrilən bu məqsədlərin reallığa
adekvatlığı isə qətiyyən şübhə
doğurmur. Çünki bu gün Azərbaycana hər
addımda ölkəni inkişaf etdirməyə, müasirləşdirməyə
çalışan, yeni dünya nizamının tələblərinə
cavab verən siyasət yürüdən müasir təfəkkürlü
və qətiyyətli lider rəhbərlik edir.
Qüdrət
KƏRİMOV,
"Xəzər"
ASC-nin sədri, iqtisad elmləri doktoru
Azərbaycan.-2014.- 7 may.-S.11.