Milli aqrar kadr
hazırlayan elm məbədi
XIX əsrdə və XX əsrin əvvəllərində
rus çarizminin uzun müddət yeritdiyi müstəmləkəçilik
siyasəti xalqımızın mütərəqqi fikirli
övladlarının arzu və istəklərinin həqiqətə
çevrilməsinə imkan verməmiş, ayrı-ayrı sahələr,
o cümlədən kənd təsərrüfatı
acınacaqlı vəziyyətə
düşmüşdü. Buna görə də o dövrdə
Azərbaycanda kənd təsərrüfatının zəif
inkişafı müxtəlif ixtisaslar üzrə ali təhsilli mütəxəssislərin
hazırlanması zəruriliyini qarşıya qoyurdu. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti parlamentinin qərarı
ilə təhsil almaq məqsədilə xaricə göndərilən
100 gəncin arasında kənd təsərrüfatı
ixtisaslarına yiyələnənlər də var idi.
1920-ci
ilin noyabrında Azərbaycan Politexnik İnstitutunun nəzdində
kənd təsərrüfatı fakültəsinin
açılması Azərbaycanda bu sahə üzrə ali təhsilli mütəxəssis
hazırlığının başlanğıcı oldu. Beləliklə, kənd təsərrüfatı təhsilinin
və elminin təşəkkül tapmasının, inkişaf
etdirilməsinin əsası qoyuldu. Lakin
yüksəkixtisaslı kadrlara tələbatın sürətlə
artdığı bir zamanda kənd təsərrüfatı
fakültəsi günün tələblərinə cavab verə
bilmirdi. Odur ki, Xalq Komissarları Şurasının
1929-cu il 15 may tarixli qərarı ilə fakültənin əsasında
müstəqil Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı
İnstitutu (AKTİ) yaradıldı və Xalq Torpaq
Komissarlığının tabeliyinə verildi.
Dövrün tələblərinə cavab vermək
üçün Kənd Təsərrüfatı İnstitutu
dəfələrlə yenidən təşkil edilib. 1930-cu ildə Zaqafqaziya
Pambıqçılıq İnstitutunda kənd təsərrüfatının
mexanikləşdirilməsi fakültəsi açılır,
1931-ci ildə Bakıda yerləşən kənd təsərrüfatı
ali məktəbləri və Tbilisidəki Hidromeliorasiya
İnstitutu Gəncə şəhərinə
köçürülür, 1932-ci ildə Gəncədə
zootexniklik fakültəsinin əsasında Azərbaycan
Zoobaytarlıq İnstitutu təsis edilir və tərkibində
aqronomluq, meyvə-tərəvəzçilik, zootexniklik,
baytarlıq, kənd təsərrüfatının mexanikləşdirilməsi,
hidromeliorasiya fakültələri olan Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı
İnstitutu yaradılır.
AKTİ Gəncə şəhərinə
köçürüldükdən sonra onun fəaliyyəti və
inkişafı üçün yeni perspektivlər
açıldı və bununla da qədim Gəncə
respublikada kənd təsərrüfatı elminin mərkəzinə
çevrildi.
Sonrakı illərdə institutun tərkibində
yeni kafedralar, şöbələr, fakültələr
açıldı. 1944-cü ildən meşə təsərrüfatı,
1948-ci ildən bitki mühafizəsi, 1959-cu ildən iqtisadiyyat,
1961-ci ildən ipəkçilik, 1963-cü ildən aqrokimya və
torpaqşünaslıq, 1964-cü ildən mühasibat
uçotu, 1966-cı ildən şərabçılığın
texnologiyası, 1967-ci ildən kənd təsərrüfatının
elektrikləşdirilməsi, 1976-cı ildən yerquruluşu
ixtisasları üzrə mütəxəssis
hazırlığı həyata keçirilir.
Hazırda
Azərbaycan Dövlət Aqrar Universiteti adlandırılan bu
elm məbədi fəaliyyət göstərdiyi 85 il ərzində kənd təsərrüfatı
sahəsində ölkənin yeganə ali təhsil
ocağı kimi 60 mindən çox yüksəkixtisaslı
mütəxəssis hazırlayıb. Məzunlar
arasında görkəmli alimlər, SSRİ, Azərbaycan SSR
parlamentlərinin deputatları, dövlət xadimləri,
sosialist əməyi qəhrəmanları olmuşdur. Bu gün də onun məzunları Azərbaycan
dövlətinin müxtəlif qurumlarında
çalışır, ölkənin tərəqqisinə
töhfələrini verirlər.
Aqrar Universitetə görkəmli şəxsiyyətlər,
tanınmış alimlər rəhbərlik etmişlər. Universitetin ilk
direktoru Azərbaycan xalq torpaq komissarı Dadaş Bünyadzadə
olmuşdur. Sonralar müxtəlif dövrlərdə
universitetə İslam Datıyev, Hüseyn Musayev, Əzim
Dadaşov, Yusif Tahirov, Möhsün Poladov, Soltan Mirzəyev,
Bala Ağayev, Məmməd Mehdiyev, Niyaz Səfərov, Bəhmən
Xəlilov, Raul Qədimov, Məmmədtağı Cəfərov,
Mirdaməd Sadıqov rəhbərlik etmiş və yüksəkixtisaslı
mütəxəssislərin hazırlanmasında böyük əmək
sərf etmişlər.
Universitetdə 6 fakültə, 31 kafedra fəaliyyət
göstərir ki, burada 532 nəfər professor-müəllim
heyəti çalışır. Onlardan 20 nəfəri
elmlər doktoru, professor, digərləri fəlsəfə
doktoru, dosent, baş müəllim, assistent və müəllimlərdir.
Universitetdə təhsil Azərbaycan, rus və
ingilis dillərində aparılır. 2013/2014-cü
tədris ilindən bakalavriat səviyyəsinə
"dünya iqtisadiyyatı" ixtisası üzrə ingilis
dilində aparılan qrup üzrə tələbə qəbulu
həyata keçirilmişdir.
Azərbaycan
Respublikası Prezidenti Administrasiyasının rəhbərinin
24 may 2013-cü il tarixli 63 nömrəli sərəncamı ilə
2013/2014-cü tədris ili üçün bakalavriat səviyyəsində
11 - əczaçılıq, aqromühəndislik, aqronomluq,
baytarlıq, meliorasiya və su təsərrüfatı mühəndisliyi,
ekologiya, meşəçilik, torpaqşünaslıq və
aqrokimya, su bioehtiyatları və akvabitkilər,
balıqçılıq və balıqçılıq təsərrüfatı
işi, zootexniklik ixtisasları üzrə tələbə qəbulu
yalnız dövlət sifarişi əsasında həyata
keçirilir.
Azərbaycan
dövləti ali təhsil müəssisələrinin
maddi-texniki bazasının genişləndirilməsinə və
müasirləşdirilməsinə daim diqqət və
qayğı göstərir. Nazirlər Kabinetinin
qərarı ilə universitetə üç ədəd
"Hyundai" avtobusu, bir ədəd "Peugeot"
markalı mikroavtobus verilmişdir. Kənd Təsərrüfatı
Nazirliyinin baytarlıq xidməti tərəfindən universitetə
bütün avadanlıqları ilə birlikdə baytar-sanitar
ekspertizası laboratoriyası, "Aqrolizinq" ASC-nin xətti
ilə 16 adda yeni xarici kənd təsərrüfatı
texnikası, o cümlədən "New Holland" markalı
taxılyığan kombayn, "Belarus MTZ-892" traktoru, kotan,
toxumsəpən, çiləyici, kartofbasdıran,
bağlıq və üzümlükdə cərgəarası
becərən frez, mineral gübrəsəpən, rotorlu və
bıçaqlı otbiçən, pnevmatik toxumsəpən,
kartofqazan və s. verilmişdir. Hazırda
universitetin 1.500 kvadratmetr sahədə zəngin
maşın-traktor parkı yaradılmışdır.
Parkda avtobus, yük avtomobilləri, traktor və müxtəlif
markalı müasir kənd təsərrüfatı
maşınlarının olması, təcrübə məşğələlərinin,
sürmə təlimlərinin canlı təşkilinə, tələbələrin
müasir texnikanın quruluşunu, nizamlanmasını və
istismar qaydalarını dərindən öyrənməsinə
imkan və şərait yaradır, eyni zamanda elmi-tədqiqat
işlərinin səviyyəsinin yüksəldilməsinə
xidmət edir.
Tədris
prosesinin səmərəli təşkili, sessiya
imtahanlarının tam obyektivlik şəraitində
keçirilməsi məqsədilə son bir ildə universitet
165 müasir kompyuter və noutbuk, 60 müasir mikroskop, 10
dequstasiya stolu, 5 "ağıllı lövhə" və
80-dən çox müxtəlif adda müasir informasiya
texnologiyası avadanlıqları ilə təchiz
olunmuşdur. Bundan başqa, aqronomluq və
mühəndislik fakültələri üçün
müasir laboratoriya avadanlıqları da
alınmışdır. İmtahan sessiyaları
Təhsil Nazirliyinin normativ hüquqi sənədlərinin tələbləri
əsasında tam aşkarlıq şəraitində obyektiv
keçirilmiş, birinci və ikinci kurslarda test
imtahanlarının qəbulu kompyuterlər vasitəsilə təşkil
olunmuş, tələbə-müəllim münasibətlərində
tam şəffaflıq təmin edilmişdir.
ADAU-nin fəaliyyəti yalnız kənd təsərrüfatı
mütəxəssisləri hazırlamaqla bitmir. Belə ki,
respublikada kənd təsərrüfatının
ayrı-ayrı sahələrinə aid sanballı elmi-tədqiqat
işlərinin aparılması da onun adı ilə
bağlıdır. Müasir səviyyəli
ciddi elmi-tədqiqat axtarışları onun ölkəmizin məşhur
elm ocaqları ilə bir səviyyədə durmasına imkan
yaratmışdır.
Azərbaycan
Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin təsdiq
etdiyi mövzu planı, Milli Elmlər Akademiyasının Elmi
İnnovasiyalar Mərkəzi və institutları ilə əməkdaşlıq
müqavilələri, Dünya Bankının maliyyəsi ilə
həyata keçirilən İkinci Kənd Təsərrüfatının
İnkişafı və Kreditləşməsi Layihəsinin dəstəyi
və təsərrüfathesablı sifarişlər əsasında
ADAU-nin elmi-tədqiqat işlərinin mövzu planı
hazırlanmışdır. Elmi işlərin yerinə yetirilməsində
universitetin 30 kafedrası, sahəvi laboratoriyaları, 5 istiqamət,
7 problem və 25, o cümlədən dövlət
qeydiyyatından keçmiş 9 mövzu üzrə 534 əməkdaşı
iştirak edir. Yerinə yetirilən işlərin
nəticəsində tətbiqi və innovasiya xarakterli,
istehsalat əhəmiyyətli nailiyyətlər
qazanılmışdır.
Yeni "ADAU-80" yüksək keyfiyyətli dən məhsuldarlığına
malik qarğıdalı sortu yaradılmış, bir çox
qabaqcıl fermer təsərrüfatlarında toxumluq məqsədilə
səpin aparılmış və çoxaldılaraq digər
fermer təsərrüfatlarına verilmişdir. 2013-cü ildə alimlərimiz
tərəfindən "Məhsuldar " və "Gəncə"
qarğıdalı, "Qismət" Tritikale və
"Qırmızı buğda" yumşaq sortu
rayonlaşdırılmaq üçün respublika Sort
Sınaq Stansiyasına təhvil verilmişdir.
ADAU-nin
Norveç Tətbiqi Elmlər Universiteti ilə birgə həyata
keçirdiyi "Azərbaycan və Norveç arasında
davamlı kənd təsərrüfatı üzrə təhsilin
tədqiqatında akademik tərəfdaşlıq" adlı
qrant layihəsinə əsasən aqronomluq fakültəsinin təcrübə
sahəsində bakalavriat, magistrant və doktorantlar tədqiqat
məqsədilə quraşdırılan meteoroloji stansiyada
meteogöstəriciləri: gündəlik nəmlik
(yağıntının miqdarı), günəş
radiasiyası, küləyin sürəti, havanın hərarəti
və nisbi rütubət təyin edilir.
Baytarlıq təbabəti və zoomühəndislik
fakültəsinin Epizootologiya, mikrobiologiya və parazitologiya
kafedrası virus xəstəliklərinin diaqnostikası məqsədilə
"Eliza" sistemi və digər laboratoriya
avadanlıqları ilə təchiz olunmuşdur. Balıqçılıq
və balıqçılıq təsərrüfatı
işi ixtisası üzrə qapalı balıq dövrə
sisteminin qurulması üçün Türkiyənin
İstanbul Universiteti ilə müqavilə
imzalanmışdır. Dünyada yüksək
ət məhsuldarlığı ilə şöhrət
tapmış hissar qoyun cinsinin hesabına Göygöl rayonunda
fəaliyyət göstərən respublika süni
mayalandırma mərkəzinin mütəxəssisləri ilə
həmin rayonun Hacıməlik qoyunçuluq fermer təsərrüfatında
elmi-tədqiqat işinə başlanılmışdır.
Elektroenergetika sahəsində elektrik təchizatı və
müəssisədaxili şəbəkələrdə
elektrik enerjisi itkilərinin aradan qaldırılması layihəsi
və kiçik, orta su sərfinə malik dağ
çaylarının üzərində su elektrik
stansiyalarının tikilməsi üçün texniki layihə
işlənib hazırlanmışdır.
Aqromühəndislik
fakültəsində kənd təsərrüfatı məhsullarının
qurudulması üçün patent səviyyəsində sadə
və effektiv günəş kollektorları işlənib
hazırlanmış, onların kütləvi istehsalı
üçün layihə-konstruktor sənədləri tərtib
edilmişdir. Layihə əsasında Rusiya Elmi-Tədqiqat
Rezin Sənayesi İnstitutunun zavodunda orijinal günəş
kollektoru hazırlanaraq sınaqdan
çıxarılmışdır.
Universitet alimlərinin apardığı tətbiqi
xarakterli işlər Zaqatala və Şəmkir
rayonlarının kəndli-fermer təsərrüfatlarında
davam etdirilir.
Əksər kafedralar qabaqcıl fermer təsərrüfatları
ilə müqavilə bağlayıb sifarişli əsaslarla
elmi-tədqiqat işi aparırlar.
Azərbaycan
Respublikasının Prezidenti yanında Ali Attestasiya
Komissiyasının tələblərinə uyğun olaraq
"fəlsəfə doktoru" və "elmlər
doktoru" elmi dərəcəsi almaq üçün ADAU-da
8 elm sahəsi üzrə müdafiə şuraları fəaliyyət
göstərir. Son bir ildə universitetdə 1 nəfər elmlər,
6 nəfər fəlsəfə doktorluğu üzrə
müdafiə etmişdir
Son iki ildə
universitetin əməkdaşları tərəfindən 63 adda
dərslik və dərs vəsaiti, 15 monoqrafiya, 1.447 elmi əsər,
o cümlədən elmi məqalələrin 136-sı xarici
ölkə jurnallarında nəşr edilmişdir. Dərslik, dərs vəsaitləri və
monoqrafiyalara əməkdaşlıq etdiyimiz xarici ölkələrin
tanınmış alimlərinin rəyinin alınması təcrübəsi
də genişlənir. Fransanın
paytaxtı Paris şəhərində yerləşən ISSN
Beynəlxalq Mərkəzinin rəsmi məktubuna əsasən
ADAU-nun Elmi Əsərləri Məcmuəsi ISSN 2310-4104
nömrəsi ilə qeydiyyatdan keçmişdir.
Universitetdə 2009-cu ildən beynəlxalq əlaqələr
şöbəsi fəaliyyət göstərir. Şöbənin
qarşısında təhsil, elmi-tədqiqat, mədəni fəaliyyətləri
beynəlxalq aləmdə inkişaf etdirmək və əcnəbi
tələbələri cəlb etmək, aqrar sahədə
beynəlxalq nümunəvi universitetə çevrilmək,
ADAU-nun dünya və Avropa təhsil sisteminə
inteqrasiyası, təhsilin Bolonya prosesinə qoşulması ilə
əlaqədar qabaqcıl ölkələrin təcrübələrini
öyrənərək beynəlxalq standartlara uyğun kadr
hazırlığı, tədris-metodiki təminatı və
elmi-tədqiqat işləri sahəsində beynəlxalq əməkdaşlıq
imkanları yaratmaq kimi strateji məqsəd durur.
2008-ci ildən
başlayaraq ADAU-da özünümaliyyələşdirmə
əsasında Distant və Əlavə Təhsil
Mərkəzi fəaliyyət göstərir. Mərkəzin
məqsədi aqrar bölmədə çalışan
mütəxəssislərin ixtisasının
artırılması, yenidən hazırlanması və distant
təhsilin təşkilidir. Distant və Əlavə Təhsil
Mərkəzinin fəaliyyəti Azərbaycan
Respublikasının Təhsil qanunu, Nazirlər Kabinetinin 6
sentyabr 2010-cu il tarixli 63¹li "Əlavə
təhsilin məzmunu, təşkili və əlavə təhsilin
hər hansı istiqaməti üzrə təhsil almış
şəxslərə müvafiq sənədin verilməsi
Qaydası" tələbləri baxımından KTN-in
müvafiq göstəriş və sərəncamlarına
uyğun qurulur. İndiyə kimi mərkəzin
xidmətlərindən 623 nəfər məzun bəhrələnmişdir.
Hazırda mərkəzdə 25 ixtisas üzrə ali təhsil, 21 ixtisas üzrə orta ixtisas təhsili
bazasında 420 nəfər dinləyici təhsil alır.
Elmi axtarışlarını davam etdirən
professor-müəllim kollektivi Azərbaycanda kənd təsərrüfatı
elminin inkişafını təmin etmək üçün
bu gün daha gərgin işləyir. Möcüzəli təbiətin
sirlərinin açılması insana həyat verən, onun
yaşam tərzini tənzimləyən torpaqdan daha səmərəli
istifadənin elmi araşdırılmasını tələb
edir. Bu gün Azərbaycanda
bitkiçiliyin və heyvandarlığın inkişafı
ondan xəbər verir ki, əsrlərdən bəri insana əbədi
qida verən torpaq elmi şəkildə əkilib-becərilirsə,
deməli, bu nemət həmişəlik insanların
olacaqdır. Təsadüfi deyilməyib ki,
torpağın da dili var. Onu öz dilində
danışdıranda insan istədiyini əldə edə
bilir. Üstəlik, elmi bilikləri, təfəkkür
və düşüncəni də buna əlavə etsək,
biz torpaqdan istədiyimizi asanlıqla qazana bilərik. Bu gün Azərbaycanda kifayət qədər
müasir standartlara cavab verən fermer təsərrüfatlarının,
heyvandarlıq komplekslərinin, aqrolizinqlərin,
quşçuluğun və sair sahələrin daha sürətli
və dünya səviyyəsində inkişafını təmin
etmək üçün, təbii ki, kadr potensialı
böyük rol oynayır. Məhz bu
problemin həlli birbaşa bizim universitetdən keçir.
Təhsilin keyfiyyətini yüksəldən
şərait varsa, kənd təsərrüfatının
inkişaf etdirilməsi üçün kifayət qədər
elmli və bilikli kadr hazırlamaq mümkündür. Qətiyyətlə qeyd etmək istəyirik ki,
hazırda Prezident İlham Əliyevin dəstəyi və
qayğısı sayəsində universitetimizdə tələbələrin
müasir standartlara uyğun bilik əldə etməsi
üçün tam şərait yaradılmışdır.
Bu da, şübhəsiz, üzərimizə
düşən vəzifənin həllinə doğru
atılan addımları sürətləndirəcək.
Qarşımızda bu gün daha ciddi məsələlər
dayanır. Bütün sahələrdə böyük irəliləyişlər
əldə edilən Azərbaycanda, təbii ki, aqrar bölmənin
də inkişafı vacib sayılan amillərdəndir. Axı Azərbaycan kifayət qədər münbit
iqlimə, kənd təsərrüfatının
inkişafı üçün zəngin təbii resurslara
malikdir. Mövcud imkanları və şəraitə
malik olan aqrar sahə mütəxəssisi, şübhəsiz,
qiymətləndirməli, bu istiqamətdə müasir
standartlara cavab verən dünyəvi biliklərə yiyələnməlidir.
Bu, bizim başlıca vəzifəmizdir. Qeyri-neft sektorunun inkişafına xüsusi
qayğı göstərən möhtərəm Prezident
İlham Əliyevin qarşıya qoyduğu vəzifələri
icra etmək üçün zəngin flora və faunası
olan Azərbaycanın kənd təsərrüfatının
strateji inkişafı günün vacib tələblərindəndir.
Hamımızın bərəkət mənbəyi
hesab etdiyimiz torpağın elmi sirlərini öyrənmək
inkişafımızın təməl daşı,
uğurlarımızın açarıdır. Bütün bunlar Azərbaycanda kənd təsərrüfatının
kompleks inkişafı üçün çox mühüm və
həlli vacib məsələlərdəndir.
İbrahim
CƏFƏROV,
Azərbaycan
Dövlət Aqrar Universitetinin rektoru, kənd təsərrüfatı
elmləri doktoru, professor
Azərbaycan.- 2014.- 14 may.- S.6.