Azərbaycanın qonşu dövlətlərlə mehriban münasibəti Ermənistanı narahat edir
Rusiya
Dövlət Dumasının sədri Sergey Narışkinin
İrana səfəri Ermənistanda etiraza səbəb olub.
Etirazın səbəbi heç də Rusiyanın yüksək
vəzifəli məmurunun qonşu dövlətə səfər
etməsində deyil, S.Narışkinin Tehran görüşlərində
müzakirə etdiyi məsələdədir.
Erməniləri əndişələndirən
odur ki, Rusiya parlamentinin sədrinin
İran rəsmiləri ilə
görüşündə iki ölkənin
dəmir yolları sistemlərinin birləşdirilməsi barədə
razılıq əldə edilib. Söhbət
Qəzvin-Rəşt-Astara (İran)-Astara (Azərbaycan) dəmir yolu
xəttinin Azərbaycan ərazisindən keçməklə Rusiya dəmir yolları sisteminə birləşdirilməsindən
gedir.
İran səfərində S. Narışkini müşayiət edən Rusiya Dövlət Dumasının nəqliyyat məsələləri komitəsinin sədri Yevgeni Moskviçov bəyan edib ki, “Rusiya dəmir yolları” şirkəti Azərbaycan ərazisindən Rusiyaya gedən dəmir yolu xətti tikmək niyyətindədir. Y.Moskviçovun bəyanatından əvvəl Prezident Həsən Ruhaninin Azərbaycana rəsmi səfərinin nəticələrini şərh edən İran Prezidenti Administrasiyasının rəhbəri Məhəmməd Nəhavəndiyan bildirib ki, Bakıda aparılan danışıqlarda iki ölkənin dəmir yolları sistemlərinin birləşdirilməsi barədə məsələ də müzakirə olunub. Deməli, Qəzvin-Rəşt-Astara (İran)-Astara (Azərbaycan) dəmir yolu xəttinin Azərbaycan ərazisindən keçməklə Rusiyaya birləşdirilməsi məsələsi aktuallaşıb.
Ermənistanı narahat
edən məsələyə gəldikdə isə qeyd etmək lazımdır ki,
Yerevan İranla Ermənistanı
birləşdirəcək dəmir yolu xətti
çəkmək istəyirdi və bu barədə
tərəflər arasında danışıqlar
aparılmışdı. Dərin iqtisadi böhran keçirən Ermənistan yolun çəkilişi üçün
büdcədən cüzi vəsait
ayıraraq əsas maliyyənin İran tərəfindən
yatırılacağına ümid bəsləyirdi.
Lakin İranda H.Ruhaninin prezident seçilməsi və bu
ölkəyə qarşı tətbiq olunmuş
iqtisadi sanksiyaların aradan
qaldırılması istiqamətində Qərb dövlətləri
ilə danışıqlara başlaması onsuz
da iqtisadi baxımdan o qədər də səmərəli olmayan İran-Ermənistan dəmir yolu xəttinin çəkilişini arxa plana keçirdi.
İranın inkişaf edən
iqtisadiyyatı üçün daha dayanıqlı yük
daşıma sistemi lazımdır.
Hazırkı dövrdə İran-Azərbaycan münasibətlərinin
inkişafı və iqtisadi əlaqələrin
genişlənməsi, eyni zamanda,
rəsmi Tehran ilə Moskvanın
yaxınlığı Qəzvin-Rəşt-Astara (İran)-Astara (Azərbaycan)
dəmir yolu xəttinin
reallaşmasını aktuallaşdırıb.
Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizinin tərkib
hissəsi olan Qəzvin-Rəşt-Astara (İran)-Astara (Azərbaycan)
dəmir yolu xəttinin uzunluğu
205, İranın Ənzəli limanından Astaraya
qədər olan hissəsi isə 164 kilometrdir. Yolun
inşasına İranın 6 böyük
tikinti şirkəti cəlb edilib və işlərin 80 faizi
başa çatıb. Yolda
22 tunelin və 15 körpünün
də inşası davam edir.
Tunellərdən 15-i artıq hazırdır. İran
bu yolun inşasına
400 milyon dollar vəsait
ayırmağı planlaşdırıb. Bu
yolla yük
daşımalarının həcmi ilkin mərhələdə
6 milyon ton olacaq, gələcəkdə isə 15 milyon tona qədər
yüksələcək.
Layihə
çərçivəsində Astara (Azərbaycan)
stansiyasınadək 8,5 kilometr dəmir yolu xəttinin, təkər
cütlərinin dəyişdirilməsi üçün sistem
stansiyasının, sərhəd və gömrük-keçid
infrastrukturunun yaradılması da nəzərdə tutulub.
Bu nəqliyyat dəhlizinin
işə düşməsi sayəsində İran
Azərbaycan və Rusiya ilə
iqtisadi-ticarət əlaqələrini daha
da inkişaf etdirəcək.
Böyük iqtisadi potensiala malik olan İran öz məhsullarını xarici
bazarlara ixrac etmək
istəyir. Bu ehtiyacın ödənilməsi
üçün rəsmi Tehran
Azərbaycan vasitəsilə Rusiyaya, oradan isə Şərqi və Qərbi Avropa ölkələrinə nəqliyyat
çıxışı əldə etmək istəyir. Digər
tərəfdən Azərbaycan iqtisadiyyatının dinamik inkişafı onu daha cəlbedici edir. Bazar iqtisadiyyatı şəraitində beynəlxalq
aləmdə xarici dövlətlər iqtisadi potensiala malik olan ölkələrlə
əməkdaşlığa can
atırlar. Ermənistanın isə nəinki iqtisadi
potensialı yoxdur, üstəlik bu dövlət təhlükəli meyillərə
söykənərək işğalçılıq siyasəti
yürüdür. Məhz bu
işğalçılıq siyasəti Ermənistanı uçurumun kənarına gətirib
çıxarıb. Ermənistanın Türkiyə və Azərbaycana
qarşı ərazi iddiaları bu
dövlətlərlə sərhədlərinin
bağlanmasına səbəb olub. Onu da qeyd
edək ki, Ermənistanın Rusiya ilə birbaşa quru sərhədi yoxdur. Odur ki, İrandan
Ermənistana dəmir yolunun çəkilməsi
heç bir perspektivə
malik deyil.
Ermənistan növbəti dəfə regionda həyata keçirilən beynəlxalq iqtisadi layihədən kənarda qalaraq əsassız yerə Rusiyanı ittiham etməyə başlayıb. Ermənistan
mətbuatında dərc olunan “Bakı-Moskvanın
prioritetidir” başlıqlı analitik yazıda etiraf olunur ki, “Rusiya
regionda Ermənistanla strateji
müttəfiqliyi siyasi prioritet
saymır. Amma Azərbaycan bu
gün regionda əsas
yer tutur”.
Məqalədə deyilir ki, “Ermənistanın İranla yaxşı siyasi münasibətləri var, buna görə də Rusiya Yerevan vasitəsilə İranla iqtisadi əlaqələr qura bilər, lakin bunu etmir. Rusiya həmişə Ermənistan-İran iqtisadi əlaqələri üçün böyük mane törədir və Azərbaycan vasitəsilə İranla əlaqəni təmin etməyə hazırlaşır”.
Bu analitik
məqalənin yazılıb yayılmasını təsadüfi
hesab etmək olmaz. Yazının məzmunundan görünür
ki, Yerevan İran ilə Azərbaycanın bütün sahələr üzrə
yaxınlaşmasına qısqanclıqla yanaşır, bundan narahatdır və məsələyə
şovinist düşüncəsi ilə yanaşaraq rəsmi Bakı ilə Tehran əlaqələrinin guya
“etibarsız” olduğunu sübut etməyə
çalışır. Əvvəla İran
bütün səviyyələrdə Azərbaycanın
ərazi bütövlüyü və suverenliyini tanıdığını bəyan
edib. İranın Prezidenti
və Ali Rəhbəri İran-Azərbaycan
əlaqələrinə üçüncü
tərəfin qarışmaq ixtiyarının
olmadığını bildiriblər. Azərbaycana gəldikdə
isə qeyd etmək lazımdır ki, rəsmi Bakı heç
bir dövlətin siyasətinə
qarışmadığını və ölkə ərazisindən
İrana qarşı istifadə
olunmasına yol verməyəcəyini dəfələrlə
bəyan edib. Cari ildə
İran və Azərbaycan prezidentlərinin
qarşılıqlı səfərləri münasibətlərin
daha da
yaxınlaşmasına xidmət edir. Odur ki, Ermənistan mətbuatının
uydurduğu “etibarsızlıqdan” söhbət
gedə bilməz.
Rusiyanın Ermənistanın İranla iqtisadi əlaqələrinə
əngəl olması iddiasına gəldikdə isə qeyd etmək lazımdır ki,
burada da siyasi məntiq yoxdur.
İran-Ermənistan dəmir yolunun çəkilməsinə
Rusiyanın maraq göstərməməsinin
səbəbi yuxarıda vurğuladığımız kimi, Ermənistanın Rusiya
ilə birbaşa quru
sərhədinin olmamasıdır. Bu yolun çəkilişi İran
kimi, Rusiya üçün də maraqsızdır.
Yuxarıda deyilənlərdən belə bir nəticəyə gəlmək olar ki, Ermənistan adətinə sadiq qalaraq öz siyasi xəttinə nəzər salıb buraxdığı səhvləri düzəltmək əvəzinə, qonşu ölkələrin bostanına daş atmaqla məşğuldur. Bu gün Ermənistanda baş verən kütləvi aksiyalar hakimiyyətin küncə sıxıldığını göstərir. Erməni xalqı qonşu ölkələrin iqtisadi inkişafını görərək hakimiyyətdən dəyişikliklər tələb edir. Ola bilsin, bu ölkədə hakimiyyət dəyişikliyi baş versin. Lakin Ermənistanda kimin hakimiyyətdə olmasından asılı olmayaraq, işğalçılıq siyasətinə son qoyulmasa, böhran davam edəcək.
Rabil Kətanov
AzərTAc-ın xüsusi müxbiri
Tehran
Azərbaycan. - 2014.- 23 noyabr.- S.7.