Azərbaycanın
neft-qaz layihələri uzunmüddətli inkişafa xidmət
edir
“Əsrin müqaviləsi” 25
Azərbaycanın yeni neft strategiyasına start verən "Əsrin müqaviləsi”nin imzalanmasından 25 il keçir. Bu gün Azərbaycan neftçiləri həmçinin özlərinin peşə bayramlarını qeyd edirlər. Sentyabrın 20-si tarixi Azərbaycan üçün "Cənub qaz dəhlizi”nin təməlinin qoyulduğu gün kimi də əlamətdardır. Bu tarixi hadisə isə 5 il əvvəl Səngəçal terminalında baş vermişdir.
Əsrlərə
hesablanmış müqavilə
SOCAR (Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkəti) və dünyanın 11 aparıcı neft şirkəti arasında Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorundakı "Azəri-Çıraq-Günəşli” (AÇG) yataqlarının tammiqyaslı işlənməsi və Hasilatın Pay Bölgüsü Sazişinin (HPBS) imzalanması Ulu Öndər Heydər Əliyevin təşəbbüsü və gərgin səyi ilə gerçəkləşdi. Bu kontrakt miqyasına və əhəmiyyətinə görə "Əsrin müqaviləsi” adını aldı.
"Əsrin müqaviləsi”ndən sonra Azərbaycan böyük inkişaf yoluna qədəm qoydu. Buna görə də AÇG-nin işlənməsi əslində əsrlərə hesablanmış bir layihədir. Onun reallaşması təkcə Azərbaycan üçün deyil, Qərbin bir sıra aparıcı dövlətləri, habelə Cənubi Qafqaz və Orta Asiya regionu üçün də strateji əhəmiyyət kəsb etdi. Bu saziş regionda digər qlobal layihələrin gerçəkləşməsinə yol açdı, Qərb dövlətlərinin Azərbaycanla bütün sahələrdə genişmiqyaslı əməkdaşlığa marağını artırdı, beynəlxalq maliyyə qurumları ilə münasibətlərdə keyfiyyətcə yeni mərhələnin başlanğıcını qoydu.
Yeni neft strategiyası Azərbaycanın qədim neft-qaz ölkəsi kimi şöhrətini özünə qaytardı, dövlətimizin uzunmüddətli, davamlı inkişafına zəmin yaratdı. Azərbaycanın dinamik inkişaf edən, güclü və nüfuzlu ölkəyə çevrilməsində müstəsna rol oynayan bu strateji kurs həm də dövlətin iqtisadi-siyasi qüdrətinin və beynəlxalq birliyə inteqrasiyasının, xalqımızın durmadan yüksələn sosial rifahının təminatçısı oldu. Ölkədə aparılan genişmiqyaslı quruculuq işləri, respublikanın beynəlxalq aləmdə qazandığı uğurlar həmin uzaqgörən konsepsiyanın təntənəsinə aydın misaldır.
"Əsrin müqaviləsi” çərçivəsində
artıq 22 ildir neft hasil olunur. 1997-ci ilin noyabrında
"Çıraq” platformasından ilkin neftin
alındığı vaxtdan keçən ilin sonunadək
AÇG-dən 3,5 milyard barel qara qızıl
çıxarılıb. Bu gün AÇG müqavilə sahəsində
8 platforma fəaliyyət göstərir. Onlardan 6-sı hasilat, 2-si texnoloji
platformadır. Bu ilin birinci yarısında AÇG kompleksindən
gündə orta hesabla 542 min 400 barel neft hasil olunub. Blokdan
yarımillik hasilat 98 milyon bareldən çox, yəni 13 milyon
tondan çox təşkil edib. AÇG
nefti dənizdən sualtı xətlərlə Səngəçal
terminalına nəql olunur və buradan ixrac marşrutları
ilə dünya bazarlarına yol alır.
Bu yataqlardan neftlə bərabər səmt qazı da
hasil edilir ki, onun da bir hissəsi təzyiqi saxlamaq
üçün yenidən laylara vurulur. Mavi
yanacağın böyük hissəsi isə təmənnasız
olaraq Azərbaycan dövlətinə təhvil verilir, yəni
Səngəçaldan SOCAR-ın "Azəriqaz” sisteminə
ötürülür.
Azərbaycanın yeni neft strategiyası düzgün və
böyük uzaqgörənliklə müəyyən
olunmuş bir xətt olduğu üçün getdikcə
inkişaf edir, yeni bəhrələr verir. İki il
əvvəl AÇG üzrə yeni müqavilənin
imzalanması bunu bir daha təsdiq etdi. AÇG-nin
əvvəlki tərəfdaşları ilə
razılaşdırılmış şərtlər əsasında
layihənin müddəti əsrin ortasınadək
uzadıldı. Beləliklə,
sözügedən dövr ərzində AÇG blokunun Azərbaycana
gətirdiyi iqtisadi mənfəətlər maksimuma
çatdırılacaq. Yeni müqavilənin
şərtləri 25 ildən bəri ölkəmizin artan
maliyyə və texnoloji potensialını əks etdirməklə
yanaşı, xarici tərəfdaşların Azərbaycana
inamını təsdiqləyir və bu müddət ərzində
formalaşmış beynəlxalq tərəfdaşlığı
yeni müstəviyə qaldırır.
Xatırladaq
ki, AÇG-də operator olan BP (Böyük Britaniya), SOCAR (Azərbaycan),
"Şevron” (ABŞ), "İnpeks” (Yaponiya), "Ekvinor”
(Norveç), "EksonMobil” (ABŞ), TPAO (Türkiyə),
"İtoçu” (Yaponiya), ONGC Videş Limited (Hindistan)
şirkətləri tərəfdaşlıq edirlər.
Bu il Bakıda keçirilən 26-cı Beynəlxalq
Xəzər Neft və Qaz Sərgisinin
açılışındakı nitqində Prezident İlham
Əliyev demişdir: "Azərbaycan bir çox xarici enerji
şirkətləri ilə uğurlu əməkdaşlıq
aparır və bu əməkdaşlığın
böyük tarixçəsi var. Hər bir şirkətlə
əməkdaşlıq aparmaq bizim üçün çox
önəmlidir, ancaq mən xüsusilə BP şirkətini
qeyd etmək istərdim. Çünki BP şirkəti
bizim strateji tərəfdaşımızdır, strateji
investordur. Biz 25 ildir ki, əməkdaşlıq
edirik. Bu əməkdaşlıq həm
ölkəmiz, həm də şirkət üçün
çox uğurludur. Hesab edirəm ki, bu əməkdaşlıq
nümunəvi xarakter daşıyır və bu əməkdaşlığın
gözəl gələcəyi var”.
3500 kilometrlik dəhliz
"Əsrin müqaviləsi” böyük sabaha
hesablanmış bir saziş olduğunu təsdiqləyərək
yeni qlobal layihələrə yol açdı. Beş il
əvvəl, 2014-cü il sentyabrın 20-də Səngəçal
terminalında "Cənub qaz dəhlizi”nin təməlinin
qoyulması bu həqiqətin daha bir sübutu oldu.
Prezident
İlham Əliyevin dediyi kimi: "Təbii ki, bu gün "Cənub
qaz dəhlizi” haqqında danışarkən biz 1990-cı illərdə
görülmüş işləri mütləq qeyd etməliyik...
Əgər 1990-cı illərin ortalarında
üçtərəfli format yaranıbdırsa, - Azərbaycan-Gürcüstan-Türkiyə,
- bu gün bu format genişlənir və "Cənub qaz dəhlizi”nin
üzv ölkələri müxtəlif qurumları təmsil
edirlər. Yenə də Azərbaycan-Gürcüstan-Türkiyə
və Avropa İttifaqına üzv ölkələr -
Bolqarıstan, Yunanıstan, İtaliya və Albaniya - artıq 7
ölkə "Cənub qaz dəhlizi”nin üzvüdür və
Balkan ölkələri də bu layihəyə maraq göstərirlər”.
"Cənub qaz dəhlizi”nin ehtiyat mənbəyi Xəzərin
Azərbaycan sektorundakı "Şahdəniz”
yatağıdır. 12 ildən çoxdur mavi yanacaq verən
bu yataq Azərbaycanı dünyada həm də qaz ixrac edən
ölkə kimi tanıtdı. Cənubi
Qafqaz Boru Kəməri (CQBK) 2006-cı ilin ortalarında istifadəyə
veriləndən bəri "Şahdəniz-1” qazını Azərbaycana
və Gürcüstana çatdırır. 2007-ci ilin iyul ayından isə bu kəmərlə
qaz həm də Türkiyəyə nəql olunur. Belə ki, Gürcüstan-Türkiyə sərhədində
CQBK-ya əlavə kəmər birləşdirilir və o, Azərbaycan
qazını Ərzurumadək aparır. İndi
artıq gerçəkləşən "Cənub qaz dəhlizi”nin
möhkəm bünövrəsi, uğurlu
başlanğıcı məhz Bakı-Tbilisi-Ərzurum kəməridir.
Beləliklə, bu dəhliz möhkəm təmələ
əsaslanır və onun birinci hissəsi əslində 2007-ci
ildə istifadəyə verilmişdir.
Belə qlobal layihənin bir neçə ildə
gerçəkləşməsi də onun etibarlı zəmin
üzərində həyata keçirildiyini təsdiqləyir. "Cənub
qaz dəhlizi”nin təməlqoyma mərasimindən cəmi 5 il
keçməsinə baxmayaraq, dörd seqmentindən
üçü artıq fəaliyyət göstərir.
Keçən ilin may ayında Səngəçalda
böyük təntənə ilə "Cənub qaz dəhlizi”nin
açılış mərasimi keçirildi. Buna layihənin
ilk iki hissəsinin başa çatdırılması -
"Şahdəniz-2”dən hasilatın əldə olunması
və CQBK-nın genişləndirilməsi imkan verdi.
Növbəti ayda isə Türkiyədə,
Əskişəhərdə üçüncü seqmentin -
Transanadolu Qaz Boru Kəmərinin (TANAP)
açılışı oldu. Hazırda
son seqmentin - Transadriatik Qaz Boru Kəmərinin (TAP) çəkilişi
yekunlaşmaqdadır.
"Cənub qaz dəhlizi” Azərbaycanın təşəbbüsü
və liderliyi ilə, beynəlxalq əməkdaşlıq və
tərəfdaşlıq şəraitində gerçəkləşən
layihədir.
Təsadüfi deyil ki, 2015-ci ildən başlayaraq ölkəmiz
beş dəfə "Cənub qaz dəhlizi”
Məşvərət Şurasının toplantılarına
evsahibliyi edib. Bu toplantılar layihənin irəliləməsində
mühüm rol oynayıb, burada görülmüş işlər
barədə geniş söhbət açılıb,
qarşıda duran vəzifələr müzakirə edilib,
layihə ətrafında fikir mübadiləsi aparılıb.
Bütün zamanlarda hörmətli
peşə
Bu gün həm də qurudakı mədənlərdə,
dənizdəki estakada və meydançalarda, özül və
platformalarda çalışan fədakar insanların
bayramıdır. Sentyabrın 20-si hər il ölkəmizdə
Azərbaycan neftçilərinin peşə bayramı
günü kimi qeyd edilir.
Azərbaycan dünya neft sənayesinin beşiyidir. Bakıda sənaye
üsulu ilə ilk neft quyusunun qazılmasından iki əsrə
yaxın vaxt keçir. Sonralar
çıxarılan qara qızıl emal edilərək tankerlərlə,
dəmir yolu ilə, boru kəmərləri ilə uzaq məsafələrə
nəql olunub. Hələ neftin kustar
üsulla çıxarıldığı zamanlarda belə Azərbaycan
neftçisi öz hünəri ilə tanınıb.
Azərbaycan neftinin Bibiheybətdən, Balaxanıdan,
Ramanadan, Pirallahıdan başlanan salnaməsi illər
keçdikcə yeni səhifələrlə zənginləşib. İkinci
Dünya müharibəsi zamanı faşistlərin üzərinə
şığıyan tanklar və təyyarələr Bakı
nefti ilə hərəkətə gəlib.
Xəzərin
fırtınalı qoynunda, açıq dənizdə, sahildən
110 kilometr aralıda ilk quyunun fontan vurduğu vaxtdan 70 il keçir. Bu il
noyabrın 7-də əfsanəvi Neft Daşları
şanlı yubileyini qeyd edəcək. Bu,
sıradan bir tarix deyil. Çünki Neft
Daşları dünyada dəniz nefti erasının
başlandığı məkandır. Yəni
dəniz neftinin beşiyi də Azərbaycandır.
Ulu
Öndər Heydər Əliyev "Əgər Neft
Daşları olmasaydı, nə "Azəri” olardı, nə
"Çıraq”, nə də Bakı-Tbilisi-Ceyhan...” deyib.
Azərbaycanın Xəzər dənizində beynəlxalq şirkətlərlə
birgə həyata keçirdiyi nəhəng layihələrin
uğuru məhz "Möcüzələr adası”
adını almış Neft Daşlarının təcrübəsinə
əsaslanır.
Beləliklə, Azərbaycan neftçisi "Azəri-Çıraq-Günəşli”
platformalarına qədər uzun və şərəfli yol
keçib. Bu gün təbiət ona daha bir şans verib,
ehtiyatları onilliklərə hesablanmış təbii qaz da
hasil edir. "Şahdəniz” bütün
dünyaya səs salıb. Sırada isə
növbəti qaz yataqlarının kəşfi və işlənməsi
dayanır.
Bununla yanaşı, dövlətimiz köhnə sahələrdə
də hasilatın sabit saxlanılmasını, onilliklərdir
istismar edilən karbohidrogen yataqlarının imkanlarından səmərəli
istifadə olunmasını qarşıya məqsəd qoyub. Neftçilərimiz
bu vəzifənin də öhdəsindən layiqincə gəlirlər.
Vaxtilə
quruda və dənizdə Usta Piri, Ağa Nemətulla, Hacı
Dəmirxanov, Ağadadaş Kərbəlayı oğlu,
Neftçi Qurban, Mixail Kaveroçkin, Musa Bayramov və yüzlərlə
digər adlı-sanlı neftçilərimiz olub. Daha sonra onları İsrafil Hüseynov, Məmməd
Qənbərov, Adil Məmmədov, Akif Cəfərov və
başqaları əvəz ediblər. Estafet
möhkəm və etibarlı əllərdədir. Bunu hazırda əmək meydanında onları əvəz
edən Azərlərin, İlqarların, Abdullaların,
Hüseynlərin, İsrafillərin hünəri və Azərbaycanın
neft-qaz sahəsində qazandığı misilsiz nailiyyətlər
təsdiq edir.
Prezident İlham Əliyev neftin və qazın ölkə
iqtisadiyyatının əsas potensialı olduğunu
vurğulayır. Azərbaycan neftçisi də bu
potensialı üzə çıxararaq
gücümüzü, sərvətimizi artırır.
Dövlət başçısı bu çətin və
şərəfli peşə sahiblərinin əməyini həmişə
yüksək qiymətləndirir: "Azərbaycan neftçilərinin
əməyini qeyd etmək istərdim. Azərbaycanda
neftçi peşəsi həmişə böyük hörmətə
malik olub, bu gün də bu, belədir. Azərbaycan
neftçiləri ölkəmizin uğurlu inkişafı
üçün çox böyük işlər
görürlər, qəhrəmanlıq göstərirlər”.
Məhsulun
həmişə bol, qazancın çox olsun, neftçi
qardaş! Torpağın təkindən, dənizin
dibindən çıxardığın nemətin dəyəri,
qiyməti azalmasın.
Hünər meydanın qurudakı mədəndirsə,
qışın şaxtasında üşüməyəsən,
yayın qızmarında yorulmayasan. Xəzərdəsənsə, sən
dənizə gələndə dəli-dolu dalğalar sakitləşsin,
tufanlar yatsın...
Flora SADIQLI
Azərbaycan.- 2019.- 20 sentyabr.- S. 4.