Pandemiya nə zaman bitəcək?
Ekspertlər bəşəri bəlaya son
qoymağın yeganə yolunun hələ
ki, yalnız peyvənddən keçdiyini söyləyirlər
2019-cu ilin əvvəlindən həyatımıza daxil olan COVID-19 pandemiyasının bitəcəyi ilə bağlı ara-sıra xoş xəbərlər yayılsa da, virusun yeni-yeni ştamlarının ortaya çıxması bunun gerçək olmasına imkan vermir. Elə buna görədir ki, “pandemiya nə zaman bitəcək?” sualına verilən cavab bu gün hər kəsi maraqlandıran ən vacib məsələlərdəndir. Konkret tarixlərin açıqlanmaması bu qlobal problemin hələ bir müddət davam edəcəyini söyləməyə əsas verir.
Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) Baş direktoru Tedros Adhanom Gebreyesus pandemiyanın bitməsinə hələ çox vaxtın qaldığını deyib. O, pandemiyanın bitmə tarixinin insanların davranışından asılı olması qənaətindədir: “Dünya virusla vidalaşmağı seçəndə pandemiya bitəcək. Bu, bizim əlimizdədir. Həftə ərzində dünya üzrə təxminən 50 min doza vaksin vurulur, bu isə pandemiyanın bitməsi üçün kifayət deyil”.
Hamı peyvənd
olunmadıqca virusun yeni növləri ortaya çıxacaq
Gebreyesus bir çox yerdə vaksinləşdirmə səviyyəsinin iki faizdən az olduğunu, dünya ölkələrinin yalnız 2/3 hissəsində əhalinin əksəriyyətinə vaksinin vurulduğunu nəzərə çatdırıb. ÜST-ün məqsədi isə bu ilin sonuna qədər bütün dünya ölkələrində əhalinin ən azı 40 faizinin, gələn ilin ortasına qədər isə 70 faizinin peyvəndlənməsinə nail olunmasıdır.
Amerikalı epidemioloq Larry Brilliant da bədbin proqnozlar verib. Hələ “Omikron” ştamına
yoluxmanın baş verməməsindən əvvəl
açıqlama verən
tanınmış epidemioloq
pandemiyaya son qoymağın
yeganə yolunun peyvənddən keçdiyini
deyib. O, əlavə
edib ki, dünyada 200-dən çox
ölkədə hamı
peyvənd olunmadıqca
virusun yeni növləri meydana çıxacaq.
Pandemiya tarixçisi,
Rutgers Universiteti və
Cənubi Karolina Universitetinin
professoru Nukhet Asset
COVID-19 pandemiyasının nə
qədər davam edəcəyinin və ya nə vaxt
nəzarət altına
alına biləcəyinin
hələ bilinmədiyini
söyləyib: “Yaşadığımız
bu prosesdə dövlətlər öz
risk qiymətləndirmələrini edir və buna
uyğun olaraq qorunma siyasətləri həyata keçirirlər.
Hər bir dövlət öz sərhədləri
daxilində virusla mübarizə aparsa da, bu səylər
uzunmüddətli perspektivdə
qlobal böhranı dayandırmaq üçün
kifayət etməyəcək.
Biz hamımızı narahat edən qlobal təhlükədən
danışırıq. O zaman yadda saxlamaq
lazımdır ki, bu, yalnız milli dövlətlərin səyləri ilə həll edilə bilən bir problem deyil. Qlobal miqyasda
olan problem beynəlxalq
səy, həmrəylik
və əməkdaşlıq
tələb edir. Pandemiyanın ilk bir neçə
ayında belə addımlar atılsa da, son dövrlərdə virusun yayılmasına nəzarət edə bilməyən ölkələr
bu cür böyük miqyaslı səyləri puç etdi”.
İnsanların 74 faizi pandemiyanın gələn il
də davam edəcəyini güman edir
Nukhet Asset pandemiyanın artıq gündəlik həyatımıza
təsir etdiyini açıqlayıb. Öz fikrini əsaslandırmaq
üçün misallar
göstərən alim
deyib ki, artıq ABŞ-da böyük şəhərlərdən
immiqrasiya başlayıb.
Yaz aylarında karantin günlərində evlərində
qalmaq məcburiyyətində
olan ailələr daha rahat hərəkət
edə biləcəkləri
şəhərətrafı qəsəbələrə köçürlər.
Evdən işləmək
üçün rəqəmsal
kommunikasiya texnologiyalarından
istifadə nəticəsində artıq
distant iş dünyanın
bir çox sektorunda tətbiq olunur: “Əslində, bu iş üsullarının
pandemiyadan sonra da davam edəcəyini
söyləmək olar.
Təhsil sahəsində də
oxşar dəyişiklik
olub və görünür ki,
distant təhsil getdikcə
daha fəal istiqamətlərdən biri
olacaq. Pandemiya gündəlik həyatımızın
bir çox sahələrinə təsir
edərək iş, sosiallaşma,
səyahət və istehlak vərdişlərimizi
dəyişib”.
Türkiyənin tanınmış
professoru Osman Müftioğlu isə beynəlxalq araşdırma
şirkəti olan
IPSOS tərəfindən dərc
edilmiş son məlumatlara
əsaslanaraq insanların
artıq pandemiyanın
ən təhlükəli
mərhələlərindən birinə - “Qəbul fazası”na keçdiyini
söyləyib. Bu araşdırmada iştirak
edən insanların
74 faizi pandemiyanın
2022-ci ildə davam edəcəyini artıq qəbul edib.
O.Müftioğlu əlavə edib ki, hər 4 nəfərdən 3-ü COVID-19 pandemiyasının 2022-ci ildə
də davam edəcəyini düşünür. Daha əhəmiyyətlisi odur
ki, hər 3 nəfərdən 2-si ömürlərinin
qalan hissəsində başqa epidemiyalarla qarşılaşacağını güman edir: “Bir sözlə, vəziyyət geniş ictimaiyyət üçün
çox ciddi anlam kəsb edən bir məqama
gəlib çatdığımızı
göstərir.
IPSOS deyir
ki, fərdlərin yarısı digər insanların “sosial uzaqlaşma” qaydasına əməl etmədiyini söyləyir. Digər tərəfdən, 26 faiz bu qaydaya
nadir hallarda əməl
etdiyini bildirir. Cəmiyyətin 100-də 46-sı “maska taxırsan?” sualına ya “heç vaxt”, ya da
“nadir hallarda” cavabını
verir. O ki qaldı pandemiya ilə mübarizənin gedişatına, burada da az qala
“qarpız kimi ortadan parçalanmaq” vəziyyəti var. Cəmiyyətin
33 faizi “işlər yaxşı gedir, mübarizədə uğur
qazanırıq”, 48 faizi
“pis gedir, mübarizə uğursuz olur” anlayışı ilə yaşayır. Eyni araşdırmada insanların
74 faizi pandemiyanın
2022-ci ildə davam edəcəyini artıq qəbul edib. Bu, son deyil! Daha pisi var. Cəmiyyətin
66 faizi COVID-19 pandemiyasının
ardınca digər pandemiyaların olacağına
inanır. Hər
10 nəfərdən 7-si həyatlarının
bu pandemiyaya görə monotonlaşdığını açıqlayıb.
Cəmiyyətin 62 faizi
pandemiyaya görə
“sosial çevrəsini
itirdiyini” hiss edir”.
Pandemiya depressiyası
yaranıb
Türkiyənin Üsküdar
Universitetinin Sosiologiya
kafedrasının müdiri,
sosiologiya elmləri doktoru, professor Əbülfəz
Süleymanlı hesab edir ki, COVID-19 pandemiyası ortaya çıxdığı gündən
bəri yayıldığı
bütün ölkələrdə
insanların sağlamlığını
təhdid etməklə
yanaşı, insanlığı
bir növ məcburi sosial təcrid prosesinə sövq edib. Bununla da tənhalığın,
xüsusilə də tənhalıq hissinin artmasına səbəb olub.
Sosioloqun sözlərinə görə,
insanlarda tənhalıq
hissinin artması pandemiyadan əvvəl də müşahidə olunurdu. Lakin pandemiya dövründə
tətbiq olunan sərt karantin tədbirləri tənhalıqla
bağlı yeni vəziyyət və problemlər meydana gətirib. Pandemiya böhranının bu qədər qorxulu olmasının səbəblərindən biri
də insanların karantində qalması hissindən savayı, evlərinin divarları arasında sıxışıb
qalmasıdır. Evdə tək
qalmaq və ya tək ölmək
qorxusu insanlarda travmatik təsirlər yaradaraq dərin bir pandemiya depressiyasına
səbəb olub.
Bu faktı dünyanın
müxtəlif ölkələrində
aparılan sosial tədqiqatlar da sübut edir.
İlhamə İSABALAYEVA
Azərbaycan.- 2021.- 2 dekabr.- S.7.