Həyatın mənbəyi
İnsan orqanizminin böyük hissəsi, təxminən 70 faizi sudan ibarətdir. Dərinin 64, əzələ və böyrəklərin 79 faizi sudur. Qanın 92, beyinin 75, sümüklərin isə 31 faizini su təşkil edir. Əgər insan bədənindəki suyun 2 faizini itirirsə, o zaman susuzluq hiss edir. İtki 6-8 faiz arası olanda bədbin əhvali-ruhiyyə, 10 faizə çatanda hallusinasiya halı yaşanır. 12 faiz su itirən insan həkim köməyi olmadan özünə gələ bilməz. 20 faiz su itirən insan isə ölür.
Su içməyin
zamanı, yeri, bəlli şərtləri yoxdur. Susadığımız hər an su içə
bilərik. Bədəndə kifayət qədər
və lazımi miqdarda su yaranması
üçün susama
hissinin yaranmasını
gözləmək də
lazım deyil. Lakin su içməyin müəyyən bir qaydası olmasa da, bəzi incə
nüanslara diqqət etmək vacibdir.
Türkiyəli professor-doktor Osman Müftüoğlu
bildirir ki, uşaqlar susuzluq hisslərini ifadə etməkdə çətinlik
çəkdikləri, yaşlılar
və xəstələr
də susuzluqlarının
fərqinə vara bilmədikləri üçün
su içmə müddətini susuzluq duyğusu ilə idarə etmək doğru olmaya bilər.
Təmiz su içmək də çox mühümdür. Satışdan su aldıqda
isə plastik deyil, şüşə qablarda olan suları
seçmək lazımdır.
Yemək
zamanı su içməyin!
Mütəxəssis bildirir ki, yeməklə
bərabər su içmək olmaz. Çünki yemək yeyərkən içilən su hər şeydən əvvəl mədədə
doluluq hissi yaradacaq. Bu da
qidalanma ritmini axsadır. Həmçinin mədənin qidaları
həzm- etmə ritmini pozmaması üçün yemək yeyərkən, hətta ondan əvvəl və sonra da
su içilməməlidir.
O.Müftüoğlu məsləhət verir ki, suyu çox
soyuq və ya isti deyil,
ilıq içmək
lazımdır. Ayaq üstdə deyil,
oturaraq asta qurtumlarla içməyə
çalışın. Suyun ağızda bir müddət qalmasına icazə verin. Bu tüpürcək istehsalını artıracaq,
həzm gücünüzə
dəstək verəcək,
ağız və diş sağlamlığınızı
gücləndirəcəkdir.
Daha çox
mineral tərkibli və
daha yüksək qələvi gücü olan sulardan istifadə
edin.
Nə qədər
su?
Yetkin şəxslər heç
bir fiziki iş görməsələr
belə gündə təxminən 2-2.5 litr suya ehtiyac duyurlar.
Bədəndəki suyun bir qismi bağırsaq və böyrəklər,
bir qismi dəri-tərləmə, bir
qismi isə tənəffüs yolu ilə xaric olur.
İnsanın fəaliyyəti nə qədər çox olarsa, ətraf mühit və hava şəraiti nə qədər isti olarsa, bir
o qədər çox
su itirir, eyni zamanda ehtiyac
duyduğu su miqdarı da buna əsasən artır. Əgər ishal və qusma kimi problemlər
varsa, təbii olaraq su itkisi
də artır.
Yetkin bir şəxsin gündəlik enerji xərcləməsinin hər kalorisi üçün 1-1,5 ml, kiloqram başına isə 25-30 ml su lazımdır. Buna görə 1500-1800 kalori sərf edən bir qadının 1,5-2 litr, 2000-2500 kalori sərf edən bir kişinin isə 2-2,2 litr suya ehtiyacı var.
O.Müftüoğlu qeyd edir ki, su ehtiyacını sadəcə su ilə qarşılamırıq. Qəbul edilən bol şirəli meyvələr, sulu yeməklər, şorbalar da su ehtiyacını ödəməyə kömək edir.
Bir inci saflığı varsa da suda...
Su içmək insan
həyatı üçün
mühüm əhəmiyyət
daşısa da, orqanizmin tələbatından
artıq maye qəbul etməsi bəzən təhlükəli
hallara yol açır, su zəhərlənməsi baş
verir.
Su zəhərlənməsi həddindən artıq su qəbul etməsi
nəticəsində bədəndəki
elektrolit tarazlığının
pozulması və beyin funksiyalarında ölümcül ziyanların
meydana gəlməsidir. Çox su
içmək böyrəkləri
daha çox işlədir və bu səbəbdən də daha çox
mineral itirilir. Hüceyrələrdə su yığılması səbəbindən onlar şişir. Xaric edilə bilməyən şişkinlik beyinə çatdığında ağır
xəstəliklərə, hətta
ölümə səbəb
ola bilər.
Su zəhərlənməsi özünü
aşağıdakı simptomlarla
büruzə verir:
Ürəkbulanma və qusma
Baş ağrısı
Şüurda meydana gələn dəyişikliklər.
Su zəhərlənməsi zamanı tərləmə
nəticəsində bədəndə
natrium çatışmazlığı
meydana gəlir. Bu çatışmazlıq tamamlanmadan
su içmək natriumun daha çox azalmasına səbəb olur. Əsəb sisteminin fəaliyyətini
təmin edən natriumun azalması nəticəsində əzələlərdə
ağrılar yaranaraq,
qusmaya səbəb olur. Nəticədə qan təzyiqini
tarazlaşdıran natrium
çatışmazlığı yarandığı üçün
həmin şəxs koma və ya
ölümlə qarşılaşa
bilər.
Su zəhərlənməsi adətən daha çox tər itirməyə səbəb
olan idman növləri ilə məşğul olanlarda, marafon qaçışlarında
və arıqlamaq istəyənlərdə daha
çox rast gəlinir. Natrium əskikliyi meydana gəldiyi an müdaxilə etmək çox önəmlidir.
Belə vəziyyətlərdə mütləq
həkimə müraciət
edilməlidir.
Azərbaycan.-2021.- 4 iyul.- S.7.