Jurnalistin sosial məsuliyyət
anlayışı olmalıdır
İntiharla bağlı mövzular həssas xəbərlər kateqoriyasına aid olduğundan buna ehtiyatla yanaşılmalıdır
Son zamanlar intihar xəbərləri sosial şəbəkələrin əsas mövzusuna çevrilib. Bu, demək olar ki, sosial şəbəkələrdə ən çox rast gəldiyimiz mövzulardan biridir. "Universitetə girə bilməyən gənc qız çıxış yolunu intiharda gördü", "İşini itirən gənc oğlan özünü asaraq intihar etdi", "Ailəsinə baxa bilməyən ata özünü yandırdı", "10 yaşında balaca qız serialda gördüyü intiharı təkrarladı".
Bu kimi xəbərləri eşitmədiyimiz gün yoxdur. Sosial şəbəkələr bu cür halları təbliğ edir, sanki intiharetmə üsullarından dərs keçir. Bu isə psixoloji sarsıntı keçirənlərə və dərdlərinə çarə axtaranlara daha bir zərbə vurur. İntihar hadisələri də daxil olmaqla müxtəlif mənfi hərəkətlərin, eybəcərliklərin, əxlaqsızlıqların, ailədaxili münaqişələrin ön plana çıxarılması cəmiyyətdə psixoloji gərginlik yaradır və bu, düşüncələrə neqativ təsir göstərir.
Unutmayaq ki, oxucular arasında
uşaqlar da var
İnsanların mediadan məlumat almaq hüququ var. Amma belə xəbərlərin ictimailəşməsi
və izləyici kütləsinə çatdırılması
əks-effekt də verə bilər.
Bəzən bu, insanların
beyninə çıxış
yolu, onu incidənlərdən qisas
almaq üsulu, bəzən də "qəhrəmanca" hərəkət
kimi də yeridilir.
Bakı
Dövlət Universitetinin
Jurnalistika fakültəsinin
dekanı, filologiya elmləri doktoru Vüqar Zifəroğlu deyir ki, bu
mövzuların işlənilməsi
ilə bağlı jurnalistikada xüsusi davranış prinsipləri
var: "İntiharla bağlı mövzular həssas xəbərlər
kateqoriyasına aiddir.
Beynəlxalq təşkilatların peşə etikası ilə bağlı tövsiyə xarakterli sənədlərində prinsiplər
qeyd edilib. Əlbəttə ki, xəbər
varsa oxucuya təqdim edilir. Amma bu kimi xəbərlərdə
jurnalist xüsusilə
diqqətli olmalı və həssaslıq nümayiş etdirməlidir.
Təqdim etdiyimiz xəbərlər müxtəlif
əhvalda olan insanların evinə girir və onlar
bu xəbərlərlə
tanış olurlar. Özümüz də bilmədən
insanların durumunda hansısa mənfi iz buraxa bilərik.
Buna görə də həssas davranaraq prinsiplərə ciddi şəkildə əməl etməklə belə xəbərləri
təqdim etmək lazımdır".
Vüqar
Zifəroğlu intihar
xəbərlərinin uşaqların
psixologiyasına mənfi
təsir etdiyini bildirdi: "Oxucularımız
arasında uşaqlar da var. Bunun özü
də həssas məsələdir. Azyaşlılarda belə xəbərlər
ciddi şəkildə
dərin iz buraxa bilər. Bu baxımdan meyarları
nəzərə almaq
lazımdır. Unutmaq olmaz
ki, jurnalistika cəmiyyətə təsir
etmək gücünə
malik sosial institutdur. Məhz bundan irəli
gələrək jurnalistin
sosial məsuliyyət
anlayışı var
və xəbərlərin
hazırlanmasında daha
qabarıq şəkildə
özünü göstərmiş
olur".
Media intihar xəbərlərini
dramatikləşdirməməlidir
Çox təəssüf ki, bir sıra media vasitələri və sosial şəbəkələrdə
olan səhifələr
özlərinə izləyici
toplamaq üçün
intihar hadisələrini
ajiotajla və özünüreklam formasında
yayımlayaraq insanlarda
maraq oyatmağa çalışırlar.
Psixiatr Fuad Bəşirov deyir ki, mediada
bu mövzuda xəbərlərin verilməsi
və hadisənin təsviri sosial münasibətlərə və
intihar qavrayışına
ciddi təsir göstərir: "Bu tip məsələlərin
müzakirəsində son dərəcə
diqqətli olmaq lazımdır. Media intihar xəbərlərini
dramatikləşdirməməli və sosial şəbəkələrdə xəbər paylaşarkən
xüsusilə vurğulanaraq
deyilməməlidir. Xəbərdə "çıxış yolunu
intiharda gördü"
kimi sözlərdən
istifadə olunmaması
məsləhətdir. Sanki
bunu "tək çıxış yolu"
kimi insanlara təqdim etmiş olurlar. Digər tərəfdən, eyni mövzuda olan ölüm xəbəri təkrar olaraq yayımlanmamalıdır.
Bu baxımdan yerli səhiyyə orqanlarının media ilə
birgə çalışması
lazımdır".
Gündəlik müşahidələr göstərir
ki, internet və sosial şəbəkə
istifadəçiləri üçün
belə xəbərlər
daha cəlbedici olur. Başqa sözlə desək,
bunu mütəmadi və rezonansla yayımlayan şəxslər
bilməlidirlər ki,
uşaqlar və gənclər həyatı
sosial mediadan öyrənirlər. Onlar məşhur
insanların mesajlarına
daha çox əhəmiyyət verirlər.
Psixiatr xüsusilə vurğuladı
ki, mətbuat sensasiyalı xəbərlərdən,
hətta intiharın problemlərin həlli yolu olduğunu təqdim etməkdən çəkinməlidir: "Bunun
əvəzində intiharın
qarşısı alına
bilən üsulların
olduğunu vurğulamaq
və yardım resursları kimi faydalı məlumatlar paylaşılmalıdır. Jurnalistlər xəbərləri paylaşarkən intihar edən şəxsin yaxınlarının ağrılarını
da nəzərə almalıdır".
İntiharın hər zaman ölümlə nəticələnməyəcəyini
də xatırlatmaq bəzən faydalı ola bilər.
Ölmək üçün cəhd edib, amma ömürlük şikəst olub, əlil arabalarında gəzənləri və sevdiyi insanların onun acınacaqlı vəziyyətinə çox
üzüləcəyini yada
salmaq lazımdır.
Çıxış yolu kimi dövlətin sığınacaqlarından
faydalanma imkanlarının
olduğunu qeyd etmək, yaşlılar üçün qocalar evi, evsizlər üçün müvəqqəti
sığınacaqlar və
ya müxtəlif xeyiriyyə cəmiyyətlərindən
yardım istəmək
olar. İnanclı insanlara isə
intiharın günah olduğunu xatırladıb,
ölümün yenə
də ona rahatlıq gətirməyəcəyini
demək çox zaman bu şəxsləri
belə düşüncədən
uzaqlaşdırır.
Media kriminal xəbərlərin təbliğatçısına çevrilməməli, xəbərçi funksiyasını düzgün yerinə yetirməlidir. İmkan düşdükcə cinayət işini incələyən ekspert rəylərinə xüsusi yer ayırmalıdır. Bir sözlə, cinayət işləri cəmiyyət üçün adiləşdirilməməlidir.
Elşən YƏHYAYEV
Azərbaycan.- 2022.- 31 iyul.- S.5.