Böyük
tarixdən başlanan
Zəfər yolu
1993-cü il 24 iyun tarixi Azərbaycanın
dövlətçilik salnaməsinin
şərəfli səhifələrindəndir
Ulu Öndər
Heydər Əliyevin həyat yolu xalqımızın milli tarixi yaddaşının böyük bir mərhələsini təşkil
edir. Bu dahi şəxsiyyət
məzmunca bir-birindən
xeyli fərqlənən
iki dövrdə Azərbaycana rəhbərlik
etmiş, fərqli şəraitə, zamanın
bir-birinə bənzəməyən
çağırışlarına rəğmən vətəninin
inkişafı üçün
mövcud imkanları maksimum reallaşdıra bilmişdir.
Ümummilli Lider
gələcəklə bağlı
aydın, məqsədyönlü
strategiyalar müəyyənləşdirə,
xalqın potensialını
böyük məqsədlərə
doğru səfərbər
edə bilirdi. Vəziyyətləri idarə
etmək ustalığı,
xalqın, dövlətin
maraqlarını bütün
ağır şəraitlərdə
qorumaq əzmi, ən doğru qərarları vermək fəhmi, insanlara təsir gücü, nüfuzu, qətiyyəti,
mətinliyi, məqsədyönlülüyü
Heydər Əliyev böyüklüyünün ayrı-ayrı
cəhətləridir.
Ulu Öndər
müstəqil Azərbaycan
dövlətçiliyinin ideoloji-siyasi,
iqtisadi əsaslarını
yaratmışdır. Azərbaycan
xalqının müstəqil
və güclü dövlətə sahib olmaq arzusunu praktik şəkildə gerçəkləşdirmişdir. Ümummilli Liderin xalqımız və dövlətimiz qarşısındakı
ən mühüm xidmətlərindən biri
də azərbaycançılıq
düşüncəsini bütün
dünya azərbaycanlılarını
birləşdirən ideologiya
halına gətirməsi,
müstəqil Azərbaycan
dövlətinin ideya əsasına çevirməsidir.
Heydər Əliyev
nəcib əməlləri
ilə adını tarixə əbədi həkk etmiş, bu fenomenal şəxsiyyətin
ölkəmizə rəhbərlik
etdiyi illər mahiyyət, etibarilə intibah, milli tərəqqi, oyanış,
nəhayət, müstəqil
dövlət quruculuğu
mərhələsinə çevrilmişdir.
Böyük şəxsiyyətin
fəaliyyətinin xalqımıza
və ümumən bəşəriyyətə bəxş
etdiyi çox mühüm nəticələri,
parlaq nailiyyətləri
var. Bunlardan ən mühümü, təbii ki, Ümummilli Liderin qurub-yaradaraq aydın inkişaf yoluna çıxardığı, bu
gün isə Azərbaycan Respublikasının
Prezidenti İlham Əliyevin rəhbərliyi
ilə tarixinin ən qüdrətli dövrünə gəlib
çatmış müstəqil
dövlətimizdir.
Belə deyirlər
ki, tarixi şansa, milli iradəyə və liderə malik olmaq - bunlar hər bir xalqın
milli azadlığa və dövlət müstəqilliyinə qovuşması
üçün üç
əsas şərtdir.
Keçmişə nəzər
salsaq, bu üç şərtin hər birinin Ulu Öndər Heydər Əliyevin şəxsiyyəti işığında
bir araya gəldiyini görürük.
Azərbaycan xalqının
ötən əsrin əvvəllərində Cümhuriyyətin
süqutundan sonra itirdiyi müstəqillik nemətini əsrin sonunda yenidən əldə etməsi üçün tarixi şəraitin yetişməsində,
milli iradənin formalaşmasında Heydər
Əliyev amilinin rolu danılmazdır. Ümummilli Lider hələ sovet Azərbaycanına rəhbərliyi
dövründə cəmiyyətimizdə
milli şüurun oyanışına nail olmuş, misilsiz fədakarlıq hesabına
gələcək siyasi,
iqtisadi, mədəni müstəqillik üçün
zəngin potensial formalaşdırmışdı.
Tarixdə qalan
daha bir gün
Malik olduğu ali şəxsiyyət meyarları, Azərbaycan xalqının və dövlətinin taleyində
oynadığı müstəsna
rol Heydər Əliyevin həyatı ilə bağlı müxtəlif əlamətdar
günləri tariximizə
əbədi həkk etmişdir. Bu günlər, tarixlər müstəqil Azərbaycanın
dövlətçilik salnaməsinin
şərəfli səhifələridir.
Heydər Əliyevin ömür yolu böyük bir məktəbdir. Onun həyatının hər
günü bir tarixdir, çünki bu günlər Azərbaycan üçün
yaşanıb və ümumilikdə Azərbaycanın
milli dövlətçilik
tarixi ilə bütünləşib. Bu
tarixdə 24 iyun
1993-cü il gününün
də xüsusi yeri var. Həmin
gün Ali Sovet Azərbaycan Respublikasının Prezidenti
səlahiyyətlərinin Ulu
Öndər Heydər
Əliyevə verilməsi
barədə qərar
çıxarmış, beləliklə,
Ümummilli Lider xalqımız və dövlətimiz üçün
çox çətin,
sınaqlarla dolu məqamda ölkənin taleyinə görə məsuliyyəti öz üzərinə götürmüşdür.
Bu, Ulu Öndərin xalqın təkidli tələbi ilə 15 iyun 1993-cü ildə Azərbaycanın ali rəhbərliyinə qayıdışı ilə
başlanan milli qurtuluş prosesinin məntiqi davamı idi. Bütün bunlar baş verməsəydi, Heydər
Əliyev xilaskar missiyasını öz üzərinə götürməsəydi,
nələr olardı,
ümumiyyətlə, bu
gün müstəqil
Azərbaycan dövlətinin
indiki sərhədlər
hüdudunda mövcudluğu
qalardımı, bu, tarixin cavabsız suallarındandır. Fakt budur ki, 1993-cü ilin 15 iyununa kimi Azərbaycanda baş verən ictimai-siyasi proseslər respublikanı böhran vəziyyətinə, parçalanmaq
səviyyəsinə və
müstəqilliyin itirilməsi
həddinə gətirib
çıxarmışdı. Ötən əsrin 80-ci illərinin ikinci yarısında keçmiş
SSRİ-də hakimiyyət
başına gələn
M.S.Qorbaçovun Azərbaycana,
xalqımıza, Ümummilli
Lider Heydər Əliyevə düşmən
münasibəti ağır
nəticələrə səbəb
olmuşdu. Ulu Öndərin keçmiş
SSRİ rəhbərliyindəki ali vəzifələrində
istefaya göndərilməsini
fürsət bilən
Ermənistan tərəfindən
Azərbaycan torpaqlarının
işğalı genişlənmişdi.
Xalqımızın gözünü
qorxutmaq, milli istiqlal mübarizəsindən
çəkindirmək üçün
sovet ordusunun Bakıda və respublikamızın müxtəlif
regionlarında həyata
keçirdiyi əməliyyat
nəticəsində yüzdən
çox vətəndaşımızın
qətli ilə nəticələnən 20 Yanvar
faciəsi baş vermişdi. Bundan qısa müddət sonra cəmiyyətimiz ermənilərin Xocalıda
dinc azərbaycanlılara
qarşı törətdikləri
Xocalı soyqırımının
dəhşətindən sarsılmışdı.
O dövrdə Azərbaycanı
idarə edənlər
isə proseslərin əvvəlindən qeyri-adekvat
siyasət yürüdürdülər.
Xalq hərəkatı
dalğasından siyasətə
gələn səriştəsiz
şəxslərlə hakimiyyətdəki
qrup arasında davam edən çəkişmələr ölkədə
xaosu, anarxiyanı getdikcə gücləndirirdi.
Azərbaycanda milli
azadlıq, milli istiqlaliyyət uğrunda xalq hərəkatı başlananda meydana gələrək ilk vaxtlarda kommunist rejiminə qarşı fəal mübarizə aparan və buna görə ətrafına çoxsaylı
tərəfdarlar toplayan
Azərbaycan Xalq Cəbhəsi getdikcə öz məram və məqsədlərindən
uzaq düşürdü.
Hakimiyyətə gəldikdən
sonra yüksək dövlət vəzifələrinə
heç bir peşəkar qabiliyyətinə,
idarəçilik, dövlətçilik
təcrübəsinə məhəl
qoyulmadan əsasən
AXC üzvləri təyin
edilir, yüksək potensiala malik digər şəxslər
kənarda qalır, eyni zamanda uzun
illər ərzində
idarəçilik sistemində
zəngin təcrübə
toplamış səriştəli
şəxslər istefaya
göndərilir, beləliklə,
AXC getdikcə öz sosial bazasını itirirdi.
Ordu quruculuğu
işi olduqca aşağı səviyyədə
idi. Nizami ordu yaradılmamışdı.
Ona görə də çox halda döyüşçülər
vahid komandanlığın
əmrlərinə tabe
olmur, nizami ordunun tələblərinə,
nizamnamə qaydalarına
əməl etmirdilər.
Ayrı-ayrı hərbi
birləşmələr müxtəlif
siyasi qrupların əlində bir-birinə qarşı təzyiq alətinə çevrilmişdi.
Cəbhə bölgəsində
hərbi əməliyyat
planları peşəkar
hərbçilər tərəfindən
deyil, diletantlar, həvəskarlar tərəfindən
işlənib hazırlanırdı.
Fərarilik və təxribat halları da geniş miqyas
almışdı və
müvafiq inzibati orqanlar buna qarşı
hər hansı tədbir görmək gücündə deyildi.
Xilaskar
Azərbaycan xalqı
hələ ötən
əsrin 80-ci illərinin
sonlarından ölkənin
müstəqil dövlət
kimi gələcək
inkişafını böyük
rəhbər Heydər
Əliyevdə görürdü.
İnsanlar, cəmiyyətin
sağlam kəsimi bu təcrübəli dövlət adamının
respublikaya qayıdıb
dövlət quruculuğu
proseslərində fəal
iştirakını təkidlə
tələb edirdilər.
Lakin ölkənin nə keçmiş kommunist rəhbərləri,
nə də silahlı çevriliş
yolu ilə hakimiyyətə gələn
AXC təmsilçiləri Heydər
Əliyevin hakimiyyətdə
təmsil olunmasına
imkan vermək istəyirdilər. Kommunist
rəhbərlərin niyyəti
aydın idi: onlar Heydər Əliyevi ölkənin ali rəhbərliyindən
kənarda qoymaqla mərkəzdən onlara verilmiş göstərişlərə
sadiqliklərini göstərməyə
çalışırdılar. Heç bir siyasi, idarəetmə təcrübəsi olmadan mitinqlərdən ali hakimiyyət kürsülərinə
sürətli yol keçən təsadüfi
kəslər isə Heydər Əliyevin simasında özlərinə
güclü rəqib gördüklərindən bu
böyük dövlət
adamının siyasi proseslərdə fəal iştirakını hər
vəchlə əngəlləməyə
çalışırdılar. Amma səriştəsiz idarəçilik nəticəsində
Azərbaycan artıq elə bir vəziyyətə
gəlib çatmışdı
ki, Ümummilli Lider Heydər Əliyevi ölkənin və xalqın xilasına dəvət etməkdən başqa bir yol görünmürdü.
Ölkədə sosial-iqtisadi
böhran dərinləşmiş,
xalqın həyat tərzi xeyli aşağı düşmüş,
daxildən və xaricdən getdikcə fəallaşan təxribatçı
qüvvələrin səyi
nəticəsində Azərbaycanın
parçalanmasına zəmin
hazırlanmışdı. Ölkədə vətəndaş
qarşıdurması və
etnik separatizm meyilləri getdikcə güclənirdi. Azərbaycan
dövlətçiliyi ciddi
böhran keçirirdi.
AXC-Müsavat hakimiyyəti
yaranmış böhranlı
vəziyyət qarşısında
aciz duruma düşmüşdü. 1993-cü ilin aprelində erməni silahlı qüvvələrinin Kəlbəcər
rayonunu işğal etməsi ölkədə
siyasi böhranı son həddə çatdırmışdı. Müharibə
gedən ölkədə
soyğunçuluq, korrupsiya,
banditizm gündəlik
həyat tərzinə
çevrilmişdi.
Belə bir durumda Azərbaycan Respublikasını dağılmaqdan,
dövlətçiliyi məhv
olmaqdan, ölkəni etnik prinsiplərə əsasən parçalanmaqdan,
xalqı vətəndaş
müharibəsi təhlükəsindən,
mənəvi-psixoloji sarsıntıdan
qurtarmaq üçün
xalq öz xilaskarı Heydər Əliyevə müraciət
etdi. Vətəndaşlarımız
bu görkəmli dövlət xadiminin ölkənin gələcəyinə
görə məsuliyyəti
üzərinə götürməsini
təkidlə tələb
edirdi. O dövrdə Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin sədri vəzifəsində çalışan
Heydər Əliyevin görüşünə respublikanın
hər yerindən nümayəndələr gəlir,
eyni israrlı tələblərlə ona
Azərbaycanın ən
müxtəlif bölgələrindən,
ünvanlarından məktublar,
teleqramlar göndərilirdi.
Ümummilli Lider
Azərbaycanı gözləyən
faciəli aqibəti görüb xalqın səsinə səs verərək, iyunun 9-da Naxçıvandan Bakıya
gəldi. 15 iyun
1993-cü ildə Azərbaycan
Respublikası Ali Sovetinin Sədri seçildi və həmin gün tariximizə Qurtuluş Günü kimi əbədi yazıldı.
Dövlətin müqəddəratını
həll edən lider
Ulu Öndərin
o çətin sınaqlar
dövründə Azərbaycan
rəhbərliyinə gəlişi
ölkənin müqəddəratını
həll etdi. Vətəndaş müharibəsinin
qarşısı alındı.
Torpaqlarımızın işğalı
dayandırıldı. Respublikanın
parçalanması təhlükəsi
aradan qalxdı. İnsanlarımızda vəziyyətin
tezliklə düzələcəyinə,
müstəqillik yollarında
ilk kövrək addımlarını atan ölkəmizin gələcəyinə
inam yarandı. Xalq hakimiyyətə Heydər Əliyevi çağırmaqla ümidlərinin
doğrulduğunu gördü.
Azərbaycan Respublikasının
ovaxtkı prezidenti Əbülfəz Elçibəyin
1993-cü il iyunun 17-dən
18-nə keçən gecə
heç kimə məlumat vermədən Bakını tərk edib Naxçıvanın Kələki kəndinə
getməsi və bu addımın yaratdığı böyük
çaşqınlıq onsuz
da gərgin olan vəziyyəti daha da ağırladırsa
belə Heydər Əliyev böyük çətinlik qarşısında
yenə təmkinini itirmədən özünəməxsus
siyasi təcrübə
ilə beynəlxalq hüquq normalarına və Konstitusiyaya uyğun hərəkət
edərək respublikada
vəziyyətin normallaşdırılması,
müstəqilliyin qorunması
və möhkəmləndirilməsinə
çalışırdı.
Azərbaycan Prezidenti
öz səlahiyyətlərini
icra edə bilmədiyindən Ali Sovetin 24 iyun 1993-cü il tarixli qərarı
ilə prezident səlahiyyətlərinin icrası
Ulu Öndər Heydər Əliyevə verildi. Ümummilli Lider Azərbaycan Respublikasının Prezidenti
vəzifəsinin icrasına
başladıqdan sonra
2 iyul 1993-cü il tarixli bəyanatında bildirirdi: "Azərbaycan
Respublikası adından
bəyan edirəm ki, Azərbaycan dövlətinin daxili və xarici siyasətində heç bir dəyişiklik baş verməyəcəkdir.
Bildirirəm ki, Azərbaycan demokratiya, siyasi plüralizm və azad iqtisadiyyat
yoluna davam edəcəkdir. Azərbaycan
dövləti insan hüquqlarına və bütün beynəlxalq hüquq normalarına riayət edəcək, respublikamızda başlanmış
demokratik islahatlar bundan sonra daha
geniş və sürətlə həyata
keçiriləcəkdir. Dünya
dövlətləri ilə
bərabərhüquqlu və
qarşılıqlı faydalanma
prinsipləri əsasında
başlanmış iqtisadi
əməkdaşlıq davam
etdiriləcək, ayrı-ayrı
xarici şirkətlərlə
imzalanması nəzərdə
tutulmuş bütün
müqavilələrlə bağlı
götürülmüş öhdəliklər sivilizasiya
normaları çərçivəsində
yerinə yetiriləcəkdir.
Ölkəmizin daxili ictimai-siyasi vəziyyəti
sabitləşdikcə həmin
məsələlərlə daha fəal məşğul olmağa
imkan yaranacaqdır".
Anda sadiqlik
1993-cü il avqustun
29-da Prezident Əbülfəz
Elçibəyə etimad
haqqında referendum keçirildi. Referendumda iştirak edənlərin
97,5 faizi prezidentə etimadsızlıq göstərdi.
1993-cü il oktyabrın
3-də keçirilən növbədənkənar
prezident seçkisində
isə Ümummilli Lider Heydər Əliyev xalqın mütləq dəstəyi
ilə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti
seçildi. 10 oktyabr tarixində keçirilən
andiçmə mərasimində
Prezident Heydər Əliyev deyirdi: "Azərbaycan xalqı öz tarixinin ən mürəkkəb, faciəli dövrünü
yaşayır. Məhz
bu dövrdə mənim üzərimə
qoyulan bu vəzifənin məsuliyyətini
dərindən dərk
edirəm və əmin etmək istəyirəm ki, bütün fəaliyyətimi,
bütün həyatımı
bu etibarı doğrultmaq, xalqın ümidlərini doğrultmaq
işinə həsr edəcəyəm".
Ümummilli Lider
Azərbaycanı tarixin
sərt təlatümlərindən
hifz edərək aydın, rəvan inkişaf yoluna çıxardı. Ölkədə
demokratik-hüquqi dövlət
quruculuğu proseslərinin
əsası qoyuldu. Bu prosesə mane olan amillər,
o cümlədən qanunsuz
silahlı qruplaşmalar,
dövlətçiliyi təhdid
edən qüvvələr
aradan qaldırıldı.
İctimai-siyasi sabitlik
təmin edildi. İnsan hüquq və azadlıqlarının
qorunmasına, vətəndaş
cəmiyyətinin qurulmasına,
azadlıq və sosial məsuliyyət dəyərlərinin bərqərar
olmasına doğru mühüm addımlar atıldı. Ümummilli Lider cəbhə bölgəsində atəşkəsə
nail olaraq insan itkilərinin qarşısını aldı,
bir tərəfdən
Qarabağ münaqişəsinin
sülh yolu ilə həlli imkanlarını nəzərdən
keçirmək, digər
tərəfdən də
mövcud rersursları
ölkənin sosial-iqtisadi
problemlərinin həllinə,
ordu quruculuğuna, lazımi islahatların aparılmasına yönəltmək
üçün zaman
qazanmış oldu.
Möhkəm təməllər
üzərində strateji
inkişaf
Ulu Öndər
Azərbaycanın yaxın
onilliklərdə böyük
inkişafı üçün
möhkəm təməllər
formalaşdırdı. Müəyyənləşdirdiyi
inkişaf yolunun dönməzliyini, əbədiliyini
təmin etdi. Heydər Əliyevin strateji inkişaf kursunu uğurla davam etdirən Azərbaycan Respublikasının
Prezidenti İlham Əliyev Ulu Öndərin ideyaları işığında dövlətimizi
tarixinin ən qüdrətli mərhələsinə
gətirib çatdırdı.
Ümummilli Liderin ən mühüm vəsiyyətini yerinə
yetirdi. Torpaqlarımızın
işğalçılardan təmizlənməsinə, Azərbaycanın
ərazi bütövlüyünün,
dövlət suverenliyinin
bərpasına nail oldu. Şuşada, Xankəndidə bayrağımızı
dalğalandırdı.
Bu gün Qarabağda, Şərqi Zəngəzurda aparılan
quruculuq-bərpa işləri,
azad torpaqlarımızın
inkişafa qovuşması,
Azərbaycanın regionun
lider dövləti kimi bütün dünyada getdikcə yüksələn nüfuzu,
ölkəmizin təşəbbüsü
və fəal iştirakı ilə gerçəkləşən qlobal
layihələr Ümummilli
Liderin çin olan, gerçəkləşən
arzularıdır. İllər
əvvəl ölkənin
parlaq gələcəyini
Heydər Əliyevin ideyları işığında,
Ulu Öndərin müdrik zəkasında, strateq fəhmində, sarsılmaz qətiyyətində
görən Azərbaycan
xalqının ümid
və inamının təntənəsidir. Azərbaycan
Respublikasının Birinci
vitse-prezidenti Mehriban xanım Əliyevanın təşəbbüsü və
rəhbərliyi ilə
Heydər Əliyev Fondunun ölkəmizdə
və respublika hüdudlarından kənarda
həyata keçirdiyi
sosial-humanitar layihələr
Ümummilli Liderin tarixə çevrilmiş
ömrünün, nəcib
əməllərinin davamıdır.
Yol davam edir, ümid və inam daha
da möhkəmlənir,
Azərbaycan gündən-günə
güclənir, qüdrətlənir
və Azərbaycan Respublikasının Prezidenti
İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə xalqımız, dövlətimiz
tarixi nailiyyətlərini
qoruyaraq yeni strateji dövrdə öz milli hədəflərinə
doğru irəliləyir.
İradə ƏLİYEVA,
Azərbaycan.-2024.-
23 iyun, ¹ 129.- S.4.