Həyatda
ömrünü, sənətdə
taleyini yaşadı
Bütün istedadını,
qəlbinin hərarətini
sənətə həsr
edən görkəmli
səhnə xadimi, Xalq artisti Nəsibə
Zeynalovanın özünəməxsus
yaradıcılıq siması,
xüsusiyyətləri vardı.
Bu da çox
vacib və dəyərli keyfiyyətlər
idi: aydın, parlaq, sağlam və ağıllı gülüşü ilə
hər bir tamaşaçıya xüsusi
zövq vermək.
Səhnəmizin korifeyinin
hər hərəkəti,
şux zarafatları, söz-söhbətləri heç
vaxt yaddaşlardan çıxmır. Gülüş
ustadının yaratdığı
obrazlar köhnə zəmanənin - ötən
əsrin adamları olsa belə onlar bu gün
də insanları güldürür, düşündürür
və həmin qəhrəmanları canlandıran
ustad sənətkarı
xalqa bir daha sevdirir. Nəsibə xanımın
oyunu heç bir zaman təsirsiz
qalmırdı, tamaşaçısını
həyatın mənası,
sənətin yüksək
vəzifələri haqqında
düşünməyə məcbur edirdi. Daim dolu olan
salon hər dəfə onu gurultulu alqışlarla qarşılayır və
yola salırdı. O, tam, bitkin, mənən
və cismən kamil surətlərlə ecazkar bir sənət
nümunəsi yaradırdı.
Nəsibə xanım
Zeynalova parlaq yaradıcılıq yolu keçmiş və yüksək fitri istedadı sayəsində
Azərbaycanın çoxəsrlik
zəngin mədəniyyət
salnaməsində silinməz
izlər qoymuşdur. Sənətkarın yaradıcılığına
ümumxalq məhəbbəti
qazandıran təkcə
onun istedadı deyildi, həm də insan psixologiyasına
bələdlik, həyati
bilgilər, müşahidə
qabiliyyəti, sənət
sevgisi, məsuliyyət
və ən nəhayət, böyük
zəhmətsevərlik idi.
Unudulmaz sənətkarın
atası Kərbəlayı
Cahangir Azərbaycan teatrının banilərindən
olmuşdur. 1916-cı ildə
dünyaya göz açan yeganə qızı Nəsibə xanımı Kərbəlayı
Cahangir, sözün əsl mənasında, nəzir-niyazla tapmış,
bəxtinə də min kərə şükür etmişdi.
Lakin ailənin bu sevinci uzun
sürməmişdi. 1918-ci ilin mart ayında
erməni daşnakları
Bakıda kütləvi
qırğınlar törədərkən
Cahangir Zeynalov ailəsini də götürüb İrana
gedir. Geriyə qayıdanda isə gəmidəki natəmizlik
onun xəstəliyə
tutulmasına səbəb
olur. Az sonra Kərbəlayı Cahangir
həyatla vidalaşır
və ailənin çətin günləri
başlanır...
Nəsibə xanımın
həyat və yaradıcılıq yolları
çox dolaylardan, sərt döngələrdən
keçmişdir. Belə
ki, gələcəyin
böyük aktrisası
14 yaşından etibarən
anasına kömək
etmək üçün
işləmək məcburiyyətində
qalmışdı. Lakin
qanındakı istedad
onu başqa səmtə çəkib
aparmağa başlamışdı.
Belə ki, oxuduğu orta məktəbin tədbirlərində
rəqqasəlik etmiş,
milli oyun havalarının incəliklərini
öyrənmişdi. 1932-ci ildə Rza Təhmasibin
dram dərnəyinə
üzv olmuşdu. Nəsibə Zeynalova həmin il sənədlərini
Bakı Teatr Məktəbinə vermiş
və yüksək nəticələrlə tələbə
adını qazanmışdır.
Aleksandr Tuqanovdan, Məhərrəm Haşımovdan,
Ağasadıq Gəraybəylidən
dərs almışdır.
Tələbə ikən
o, Şekspirin "Şıltaq
qızın yumşalması"nda
Katarina, Jan Batist Molyerin "Don Juan"nında Elvira, Fridrix Şillerin "Mariya Stüart"ında Yelizaveta
rollarında oynamışdır.
Yaradıcılıq taleyini artıq Musiqili Komediya Teatrına bağlamış
sənətkar uzun illər bu məbədgahdan
ayrılmamış, 40 ildən
çox işlədiyi
bu sənət ocağının repertuar
ağırlığını çiyinlərində daşımışdır.
Ustad sənətkarın
obrazlar qalereyası olduqca zəngindir. O həm Azərbaycan və başqa xalqların dilindən tərcümə olunmuş
əsərlərdə, həm
klassik, həm də çağdaş bəstəkarların müasir
mövzularda yazılmış
musiqili komediyalarında
uğurla çıxış
etmişdir. Beləliklə,
bir-birindən fərqlənən
onlarca komik personajları canlandırmışdır.
Nəsibə Zeynalova yaratdığı hər
bir obrazın əvəzsiz ifaçısı
olmuşdur.
"Dərviş Məstəli
Şah"dakı Xanpəridən
"Ulduz"dakı Züleyxayadək,
"Hacı Qara"dakı
Tükəzdən "Qaynana"dakı
Cənnət xalayadək,
"Beş manatlıq
gəlin"dəki Səlbidən
"Qızıl toy"dakı
Ballıyadək unudulmaz
aktrisamız neçə-neçə
qadın xarakteri yaratmış, tamaşaçısını
güldürmüş və
düşündürmüşdür. Mütəxəssislər Nəsibə
Zeynalovanın Cənnət
xalasını, Nargiləsini,
Züleyxasını zəngin
ifadə vasitələrinə,
yumorun milliliyinə, təbii reallığına
görə Azərbaycan
səhnəsinin nadir inciləri hesab etmişlər.
Nəsibə xanımın
yaratdığı obrazlar
həyatiliyi və real bədii təsvirləri ilə fərqlənirdi. Aktrisa bəzən gözlənilməz,
ancaq mənalı və məzmunlu, yerinə düşən ifadə vasitələri ilə yaratdığı
və tamaşaçıya
çatdırdığı uğurlu improvizələrin
müəllifi idi. O, müxtəlif epizodlarda rəqsdən, mahnıdan və hərəkətlərdən
məharətlə istifadə
edirdi, xalq yumorundan, lətifə söyləmək qaydalarından
lazımınca bəhrələnirdi.
Oynadığı əsərin
məzmununa, mövzusuna,
bədii dəyərlərinə
tam yiyələnməyə
nail olur, tipik xarakterlər yaratmağı bacarır,
hər bir obrazın forma ilə məzmununun vəhdətini vacib sayırdı. Mütəxəssislər,
eləcə də obrazın xarakterini hərəkətlə, yəni
yerişi, oturuşu-duruşu
ilə çatdırmaqda
musiqili komediya sahəsində Nəsibə
xanım kimi mahir bir sənətkar
olmadığını söyləyirlər.
Nəsibə Zeynalovanın
istedadı kinoda, ekran əsərlərində
də əbədiləşib.
O, "Ögey ana"da
Fatmanisə, "Böyük
dayaq"da Telli, "Ulduz"da Züleyxa,
"Qayınana"da Cənnət
xala, "Molla Fətəlinin sərgüzəştləri"ndə
Gülüstan, "Bəyin
oğurlanması"nda Əsli
xala obrazlarını böyük ustalıqla yaradıb. Aktrisa eləcə də saysız-hesabsız televiziya
tamaşalarında, yumoristik
səhnəciklərdə, intermedialarda çıxış
edib. Bundan əlavə, "Azərbaycanfilm"
kinostudiyasının çoxsaylı
ekran əsərlərində
çəkilib.
Nəsibə xanımın
bir aktrisa kimi xoşbəxtliyi həm də onda idi ki,
böyük bir əsərdə kiçik,
hətta epizodik rol oynasa da,
yadda qalırdı. Onun ifası o qədər təbii, duzlu-məzəli idi ki, tamaşaçının
hafizəsinə həmişəlik
həkk olunurdu. Aktrisanın dilindən qopan bir çox
fikir, söz sonralar hətta zərbi-məsələ çevrilirdi.
Nəsibə Zeynalova
yaradıcılığının mahiyyəti bir də onda idi
ki, məişət yumorunu incə ştrixlərlə ictimai-sosial
mahiyyətə istiqamətləndirə
bilirdi. Aktrisa satirik boyaları müəyyən rollarda qrotesk səviyyəsinə
qaldırır, onlardan
bol-bol istifadə edirdi. Bununla belə, janrın estetik prinsip və meyarlarına heç bir xələl gətirmirdi.
Nəsibə xanım
sözə çox həssas imiş. Klassik operettalarda oynayarkən obrazın sözlərinə bir kəlmə də əlavə etməz, yaxud təhrifə yol verməz, xələl gətirməzdi.
Ancaq müasir musiqili komediyalarda oynayarkən vəziyyətə
uyğun olaraq bəzi əlavə sözlər işlədər,
müəyyən ifadələrdən
istifadə edərdi. Bunu xüsusilə librettosu nisbətən zəif olan əsərlərdə edir,
obrazın sözlərinin
məntiqini gücləndirirdi.
Görkəmli aktrisa
Lütfəli Abdullayev,
Bəşir Səfəroğlu,
Hacıbaba Bağırov,
Siyavuş Aslan kimi korifey sənətkarlarla
tərəf-müqabili olub.
Hər biri ilə də bənzərsiz ifa nümayiş etdirib. Azərbaycanın çağdaş
teatr tarixində Nəsibə Zeynalova, Hacıbaba Bağırov, Siyavuş Aslan üçlüyünün özünəməxsus
yeri görünür.
Səhnə taleyi bu üçlüyü çox sıx birləşdirmişdi. Bu
vəhdət oynanılan
hər bir əsərin uğuru ilə nəticələnirdi.
Ən uğurlu teatr tamaşalarından olan "Hicran"ın nailiyyətləri məhz
bu üçlüyün
istedad və əməyindən qaynaqlanıb.
Təkrarsız səhnə
yaradıcılığına görə Nəsibə Zeynalova 1960-cı ildə respublikanın Əməkdar,
1967-ci ildə Xalq artisti adlarına,
1974-cü ildə Azərbaycan
SSR Dövlət Mükafatına
layiq görülüb.
Görkəmli səhnə
xadimi, gülüş
ustadı Nəsibə
Zeynalova artıq 20 ildir dünyasını dəyişib. Buna baxmayaraq, onun tamaşaçısına bəxş
etdiyi xoş ovqat, gözəl əhvali-ruhiyyə, gülüş
və təbəssüm
həmişə bizimlədir.
İradə
ƏLİYEVA,
Azərbaycan.-2024.-
8 mart, № 53.- S.6.