Ölkəmizdəki
yazarların sayı nə qədərdir?
Bəzən
özümüz özümüzə heyran qalanda qəhrəmanlarımızla
yanaşı şairlərimizlə də qürur duyub, fəxr
etmişik. Ona görə ki, nəyi bacarmasaq da, söz
qoşmaq, əhvalat uydurmaq sarıdan az qala hər birimiz fərasətliyik.
Yəqin bu “hünərimizin” nəticəsi olaraq,
dünyanın heç bir xalqının bacarmadığı
qədər – yüz cildlik folklor nümunəsinə malikik.
Görəsən ölkəmizdə
özünə şairəm, yazıçıyam deyən
neçə nəfər var? Bu sənətlərin rəsmiləşdirildiyi
Azərbaycan Yazıçılar Birliyində deyəsən
onların dəqiq sayını bilən də yoxdur.
Çünki adı çəkilən qurumun maaş alan əməkdaşları
müsahibələrində üzvlərin sayından söz
düşəndə hərəsi bir rəqəm söyləyir.
Biri 1400 deyir, digəri 1500-ü ötdüyünü bildirir.
Hələ AYB üzvləri olmayan, Azad Yazarlar Ocağı,
Çölçülər Ədəbiyyat Mərkəzi
kimi fəaliyyət göstərən təşkilatlarda
olanlar və heç bir quruma üzv olmayıb özlərini
sərbəst sənətkar hesab edənlər də var. Bədahətən
söz qoşduqları üçün şairliyə iddia edən
meyxana deyənlərdən heç danışmıram.
Bu baxımdan yazarlar haqqında
mülahizələrimdə əminlik yaratmaq məqsədilə
mənə ötən il “Nurlar” Nəşriyyat – Poliqrafiya Mərkəzində
nəşr olunmuş, filologiya elmləri doktoru professor Teymur Əhmədovun
tərtib etdiyi “Azərbaycan yazıçıları XX – XXI
yüzillikdə” ensiklopedik məlumat kitabı ən çox
kömək oldu. Böyük, həm də qalın – 1055 səhifəlik
bu kitabın satış qiyməti 50 manat müəyyənləşdirilsə
də Yazıçılar Birliyinin üzvlərinə güzəşt
edilərək 35 manata satılır. Kitab Teymur müəllimin
bu sıradan dördüncü kitabı olmasına baxmayaraq,
şübhəsiz, onu hazırlayarkən sonuncu nəşrdə
əvvəlkilərdən daha artıq zəhmət çəkmişdir.
Çünki, xüsusilə üçüncü nəşrdən
sonra Yazıçılar Birliyinin üzvlərinin sayı
“özünəməxsus sürətlə” – yüzlərlə
nəfər artmışdır.
Kitabda 1926 nəfər üzv və fəxri
üzv haqqında məlumat toplanıb. Onlardan təqribən
1220 nəfəri sağdır, qalanı vəfat edib. (Təqribən
ona görə deyirəm ki, kitabın çap prosesi zamanı
və keçən bir il ərzində vəfatından məlumatımız
olmayanlar ola bilər, ona görə mənim də şərh
edəcəyim bütün rəqəmlər dəqiq
sayılmamalıdır.) Vəfat edənlərə Allah rəhmət
eləsin, onlarla bir işimiz yox, araşdırma obyekti
sağları seçdim. Belə ki, əlifba sırası ilə
A-dan Z-yə qədər kitabda sıralanmış 1220 nəfərin
məlumatlarını araşdırarkən oxucuların, ilk
növbədə Yazıçılar Birliyinin üzvlərini
cəlb edəcək müəyyən nəticələri
topladım.
Üzvlərin cins baxımından 985 nəfəri
kişi, 235 nəfəri (19 faizi və ya beşdən biri)
qadındır. Danılmaz faktdır ki, müstəqillik
dövründə qadın üzvlər, kişilərlə
nisbətdə bir xeyli artıb. (Deyəsən ədəbiyyatımızın
da gələcəyi təhsilimizə, səhiyyəmizə
oxşayacaq.) Sovet dövründə qadın üzvlərin
say nisbəti 14 faizdən az olub. Bunu həmin dövrdə
üzv olanları araşdırarkən də yəqin etmək
olar. Kitaba əsasən hazırkı üzvlərin təqribən
215 nəfəri (17.6 faiz) sovet dövründə üzv
olanlardır. (Onlardan 185 kişi, 30 nəfəri
qadındır.) Qalan 1005 nəfər (82.4 faiz) isə 1992-ci
ildən bəri – iyirmi ilə yaxın müstəqillik
dövründə üzv olmuşlar. Yəni orta hesabla ildə
50 nəfər və yaxud təqribən həftəyə bir
nəfər...
Təəccüblüdür, üzvlərin
sayının bu qədər artırılmasında təşkilat
rəhbərliyinin əsas maraq və məqsədi nə olub?
Planmı, öhdəlikmi artıma rəvac verib? Yoxsa maddi,
siyasi niyyətlər rol oynayıb? Kitabı vərəqlədikcə
ədəbiyyat sahəsindən kənar xeyli
tanınmış simalarla: aktyor, rejissor, səfir, rektor, millət
vəkili, hakim, prokurorluq işçisi, biznesmen-sahibkarlarla
rastlaşırsan. Yazıçılıq sənətində
peşəkar sayılmayan, bir kitabı çıxan ya da
normal bir nümunəsi olmayan bu insanların öz sahələrində
əldə etdikləri şan-şöhrətləri
azmış Yazıçılar Birliyinin üzvlük vəsiqəsi
də əlavə fəxri ad kimi onlara bəxş
edilmişdir. Daha bir təəccüblü fakt isə bəzilərinin
yaşı altmışı, hətta yetmişi ötəndən
sonra Birliyə üzv olmalarıdır. Görən bu
yaşdan sonra AYB üzvü olmalarının onların
özlərinə və yaxud ədəbiyyatımıza nə
xeyiri var?
Üzvlər arasında özünü
ilk növbədə şair hesab edən 770 nəfərdir (63
faiz). (Bu qədər şairi neylərsən, ilahi?! .) 210 nəfər
(17 faiz) nasirdir. Yerdə qalan 20 faizi isə - 90 nəfər ədəbiyyatşünas,
75 nəfər publisist (əksəriyyəti jurnalistlərdir),
42 nəfər tənqidçi, 25 nəfər tərcüməçi
təşkil edir. 8 nəfər özünü əsasən
dramaturq hesab edir.
Doğulduqları yerlərə görə
araşdırılması da maraqlıdır.
İstisnasız, bütün rayonların və şəhərlərin
adlarını qeyd etmək olar. Onların böyük əksəriyyəti
Bakı şəhərində (165 nəfər) doğulsalar
da, Bakıdan sonra burada da üstünlük hər bir sahədə
olduğu sayaq Naxçıvan əyalətindən
olanlarındır (110 nəfər). Qərbi Azərbaycanda və
Gürcüstanda doğulanlar təqribən eynidir (63 nəfər).
Üzvlərdən Cənubi Azərbaycandan (12 nəfər),
Dağıstandan (4 nəfər) olanları da var. Rayonlar
içərisində ən çox üzvə malik olanı
Masallıdır (45 nəfər). Bu cəhətdən
zonaları müqayisə edəndə ən
güclüsü cənub zonasıdır: Lənkəran (35 nəfər),
Cəlilabad (28 nəfər), Yardımlı (25 nəfər).
Digər zonalarda Qazax (38 nəfər), Cəbrayıl (36 nəfər),
Ağdam (30 nəfər) daha çox fərqlənir. Başqa
ərazilərdə, eləcə də Mərkəzi Aran və
Şirvan mahalına aid rayonlarda doğulan üzvlərin
sayı hər birində iyirmi beşə çatmır. Bir
daha xatırladıram ki, söhbət kitaba düşən,
hazırda yaşayan üzvlərdən gedir.
Kitabda araşdırmanı başa
vurandan sonra istər-istəməz düşünməli
olursan: doğrudanmı bizə bu qədər sayda yazar
lazımdır? Aldığım məlumata görə hələ
yüzlərlə cavan, həm də yaşlı yazarlar
Yazıçılar Birliyinin üzvlüyünə qəbul
üçün növbəyə durublar. Bir illik təqaüddən
qeyri heç bir maddi güzəşti, dəstəyi olmayan təşkilata
dayanmayan, aramsız axın nədəndir? Birliyin köhnə
ad-sanına görəmi, yoxsa keçmiş illərə
qayıtmaq arzusundandımı?
Belə “inkişafla” növbəti
ensiklopedik məlumat kitabı güman ki, bir yox, bir-neçə
cilddən ibarət kitablar olacaq. İctimai quruluşun,
baxışların, meyarların dəyişildiyi indiki
zamanda, ömrü SSRİ-nin ömründən uzunçəkən
Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzv olma şərtlərini,
prinsiplərini yaşadığımız dövrün tələblərinə
uyğunlaşdırmaq, peşəkarları həvəskarlardan
ayırmaq mümkünsüzmü? Bu sovetdən qalma təşkilat
köhnə ölçülərlə hələ
çoxmu üzv artırma ilə başını qatacaq...?!
Məncə, yetər. Kəmiyyətin
keyfiyyətə keçməyinin vaxtı çoxdan yetişib.
Bəlkə də AYB-nin neçə illərdir keçirilməli
olan qurultayı elə bu səbəbdən – yeniliyi istəməyənlər
tərəfindən müxtəlif bəhanələrlə ləngidilir.
Yazarlarımızın sayı isə durmadan ədədi
silsilə ilə artmaqda davam edir...
Rövşən Yerfi
Kaspi.-
2012.- 22-24 sentyabr.- S.21.