Ədəbi dilimizdən xəbəri olmayan aparıcıdan mən nə öyrənəcəm

Azərbaycan musiqisinin əfsanəvi müğənnisi Nisə Qasımova. Onunla rəhbəri olduğu Kainat production səsyazma studiyasında görüşdüm. 40 ildən çodur ki, səhnə təcrübəsi olan müsahibim istər arici görünüş, istərsə də asiyyət baımından heç dəyişməmişdi. Çünki o, bu zirvələrə öz zəhməti, alın təri, istedadı, səsi ilə ucalıb. Təbii ki, bu yolda çətinlikləri də az olmayıb. Xalq artisti, prezident təqaüdçüsü, hamının sevimlisi, öz dəsti-ətti, sənəti, səsi ilə fərqlənən, sənətinə, şəsiyyətinə hörmət etdiyim kübar anım Nisə Qasımova televiziya ekranlarında az - az görünməyinin səbəblərini eksklüziv olaraq Olaylara danışdı, suallarımızı cavablandırdı.

- Mən ümumiyyətlə müsahibə verməyi oşlamıram. Ona görə oşlamıram ki, zamanla barəmdə ço yazılar yazılıb. Təkzib olunmuş halda, özlərinin geydirdiyi don halında. Ona görə də müsahibələrdən qaçıram. Amma bir də görürəm ki, elə səliqəli, kübar bir dialoqda oluram ki, özümə də oş gəlir. Amma bu gün gördüyünüz kimi Olaylardan qaçmadım. Çünki olanlar, bitənlər hər nə varsa hamısı bizim gündəmimizdir. Ona görə də sizə oş gəlmisiniz deyirəm. Gördüyünüz kimi Kainat prodakşın səsyazma studiyasında çalışıram. Bu studiyadan başqa sənətçilər də qaynaqlanırlar. Amma burada çalışdığım iki il ərzində hələ öz istədiyim nailiyyətlərə çatmamışam. Ona görə ki, bunun teniki və bir ço səbəbləri var. Televiziyalardan, müsahibələrdən qaçmağıma səbəb bir də odur ki, səhnə fəaliyyətimin 40 ili tamam olur. H.Əliyev adına sarayda yubiley konserti keçirmək istəyirəm. Həmin konsertin layihəsi hazırlanır. Konsert necə olacaq? Bu adətən alışdığımız konsertlərdən olmamalıdır. Hər halda gənc nəsil var ki, mənim ötən illərdə ouduğum repertuardan əbərləri yodur deyənə eyni zamanda 70-80-90-ci illərin əvvəllərində populyar olan, sevilən, hit olan mahnılarımı da ouyacam. Konsertin dəqiq vatı bəlli deyil. Amma konsertə hazırlıqlar gedir.

-Sizin sənətə gəldiyiniz dövr tamam başqa idi. O illərlə müqayisədə bu gün ço şeylər dəyişib. Sizi qane etməyən nüanslar varmı?

- İnsanlar bəzən zamandan, bəzən də bir-birindən şikayətlənirlər. Amma müəyyən tarii kitabları vərəqləyəndə, insanların taleləri ilə bağlı müəyyən kitablar ouyanda görürəm ki, insanlar da həmin insanlardır, onların başına gələn olaylar da bir-birinə ço bənzəyir. Üç ildən, beş ildən bir oşar hadisələr insanları öz ağuşuna alır. Sovetlər birliyi vatında hər şey başqa cür idi. Nə olursa olsun hər şey sakit, pünhan olardı. O dövrlərdə də gözügötürməməzlik, paıllıq var idi. Birinci, ikinci olmaq, mən hamıdan yaşıyam demək istəyənlər var idi. Amma bu qabarıq şəkildə olmurdu. Mən həmişə bu barədə düşünürəm ki, görəsən insanlara müstəqillik, demokratiya veriləndə niyə insanlar bundan sui-istifadə edirlər? Aı bir insanın formalaşması üçün valideyndən də əvvəl insanın öz ağlı olmalıdır. İlk öncə insan özü düşünüb özünü formalaşdırmalıdır. Mən itiyar sahibi olaraq bu gün mən-mən danışa bilərəm. Çünki mən ağlım kəsəndən bəri nə sadəliyimi, bəzən sadəlövhlüyümü, nə təvazökarlığımı heç vat danmıram. O vat da mən həminki Nisə idim. Özüm öz düşüncəmə tərəf çəkiləndə görürəm ki, mən qətiyyən dəyişməmişəm. Və buna ço sevinirəm. Ötən illərdən bu günə kimi gözümün qarşısında sürətlə dəyişən insanlar var. Bəzi tanıdığım aktrisalar, müğənnilər, sənət adamları var ki, bizim zamandan söhbət gedir, doğrudan da onların dəyişdiyini görməmişəm. Sovet mədəniyyəti ilə indiki mədəniyyət arasında yerlə göy qədər fərq var. Sovetlər birliyi dövründə biz ço istəyirdik azad düşüncəli olaq. O dövrdə bizə hər şey verildi. Bu gün bir müğənniyə səhnə meydanı veriləndə bu meydandan sui istifadə edir. Əvvəl belə idi, müğənni çııb səhnədə hər sözü deyə bilməzdi. Amma bu gün müğənni çııb səhnədə hər atmacanı atır, tamaşaçıların səviyyəsindən asılı olmayaraq. Mən bunu böyük hərflərlə demək istəyirəm ki, FƏXRİ AD ALMAQ ÜÇÜN QAPILARI DÖYMƏMİŞƏM. Mən vətəndaş olaraq Azəbaycan alqının müğənnisi olaraq bu fəri adlara layiq görüldüm. Elə müğənni var istəyir sənətə gələn kimi ona ad versinlər. Tutaq ki, aldın bu adları, hətta elə adlar verdilər ki, rəhmətlik Maykl Ceksonda da bu adlar yo idi. Bəs sonra? Əgər sən alqın, ictimaiyyətin, cəmiyyətin gözündə alq artisti deyilsənsə, səhnəyə çıanda 500 nəfərdən 400-ü ağız-burun əyirsə, onda mən bu adı neyləyirəm. Amma mən bu gün alq artisti adını fərlə daşıyıram. 1983-cü ildə respublikanın əməkdar artisti fəri adına sənədlər hazırlananda onda mənə bu adı vermədilər. Ali sovetin fəri fərmanı ilə təltif olundum. 1972-ci ildən peşəkar səhnədəyəm. Bu yol asan yol deyil. Bunun istisi, soyuğu, büdrəməsi var. İstər fiziki, istər psioloji, istər mənəvi baımdan yollar hamısı bir-birinə bənzəyir. Bu yolu fəth etmək üçün müəyyən mərhələləri keçmək lazımdır.

-Fərq bir də ondadır ki, bu gün uzun müddət yaddaşlardan silinməyəcək mahnılar yazılmır...

- Bunun bir səbəbi də yalandan mahnı yazan adamların bəstəkarlıq etməsidir. Bu gün bəstəkarlar onsuz da mənəvi cəhətdən sınıblar. Yerdən göbələk kimi çıan bir bəstəkar mahnı yazıb müğənniyə 500-1000 manat satacaqsa onda niyə yazıram? Bizim tanıdığımız, qəbul etdiyimiz bəstəkarlar peşəkardırlar. Onlar bəstəkarlıq sənətinin diplomu ilə gəzirlər. O diploma əsasən bəstəkarlıq edirlər. Bəstəkarın gərək ürəyi, qəlbi də olsun. Nə çodur bizim ürəkli bəstəkarlarımız. Onlar da yerdən göbələk kimi çıan bəstəkarların bilavasitə cərgəsinə düşüblər. Çünki o da qazanmaq istəyir. Bu yanaşma tərzində yaddaqalan, ürəkləri fəth edən mahnı yaranmır.

-Son vatlar belə bir şablon ifadə dillərdən düşmür. Toy müğənniləri, toy mahnıları Bu ifadə nədən qaynaqlanır?

- Müğənnilərin qazancı yalnız toylardandır. Toyda da saat 8-i keçəndə millət atlanıb düşmək, oynamaq istəyir. Hoppanıb düşmək istəyən müğənnilərin qarşısına biçarə müğənnilər hansı mahnı ilə çısınlar ki, toy əhlini qane etsin? Yadıma gəlir, mən o vat efirdə bir Qəşəngdir mahnısı ouyurdum, sabah mütləq həmin mahnı bütün toylarda ifa edilirdi. Ekranda gördüyü mahnıları camaat toylarda tələb edirdi. O mahnıların sözləri də nədən ibarət idi? Ana Vətən nə gözəldir ellərin. Bu gün istənilən mahnılar nədir? Çimnaz anım, Əhməd ağa girdi bağa, Ay canı yanmış, Can cana. Bu yaınlarda bu mahnı haqqında müzakirələr olunurdu -Can canadır can cana. Mən o mahnının musiqisinə diqqət yetirdim. Həmin musiqi hansısa şərq ölkəsinin musiqisinə bənzəyir. Bu mənim şəsi fikrimdir. O musiqi baımından ço maraqlıdır. Çatışmayan nədir? Milli ruhda, milli ədəbiyyatımızda, milli dildə Cancana ifadəsi yodur. Olubsa da hansısa şair buna başqa sözlər yazsaydı, toy əhlinin şüuruna sivill şəkildə gözəl sözlərdən ibarət mahnı təqdim olunsaydı həmin o Cancananı mən də ouyaram, mən də oynayaram. Əvvəllər televiziyada poeziya, musiqi dəqiqələri göstərilərdi. Həmin gecədə hər hansı bir klassik şairimizin, müasir şairlərin şeirləri gündəmə gələrdi. Onların sözlərinə yazılmış mahnılar ifa olunardı. Amma indi poeziya ilə musiqi bir-birini döyürlər. Necə ki, bu gün şou biznes aləmində müğənnilər bir-birilərini söyürlər, döyürlər və bununla da yadda qalırlar, gündəmə gəlirlər. Bu reallıqdır. Nə üçün heç Kim inqilab etmir, çevriliş etmir, etiraz etmir? Mənim özümə azmı belə mahnılar gətirirlər? Dinləyirəm, görürəm musiqi ilə sözün vəhdəti yodur. O adam məndən inciyir. Bəli, bu halda başqa bir müğənni onun mahnısını ouyursa artıq həmin mənə o mahnı təqdim edən bəstəkarfason bir adam üçün mən heç nəyəm. Əgər mən gündəmə ağlımla, zəkamla gəlirəmsə o 5-10 nəfər öz manapoliyasında məni gündəmdən silmək üçün müəyyən cəhdini göstərir. Bəlamız da elə budur. Bu yaınlarda Elçin İmanov mənə sözləri Ramiz Rövşənə məsus olan mahnı təqdim etdi. Elçin İmanovun üstünlüyü ondadır ki, yazacağı musiqinin sözlərinə önəm verir. Millət vəkili Novruz Aslan Gülnar Hüseynovanın sözlərinə bəstələdiyi Milli qəhrəman Mübariz İbrahimova həsr olunmuş mahnını mənə təqdim etdi. Nə üçün vətənpərvərlik mahnılarına təkcə Soyqırımda, Qanlı yanvarda müraciət olunmalıdır? Hər bir müğənninin repertuarında vətənpərvərlik mahnıları geniş vüsət almalıdır. Gündəm üçün çalışmaq lazım deyil. Günün içində düzgün, real çalışmaq lazımdır. O zaman sən günün adamısan. Sovetlər dönəmində kimisə kiminləsə evləndirərdilər? Mən fikirləşirəm ki, bəlkə mən köhnə düşüncəliyəm. Xeyr. Heç də mən köhnə düşüncəli deyiləm. Mən hər illərdə müasirliyin tərəfdarı olmuşam. Amma 70 yaşında qadın çıır səhnəyə ki, mən ər atarıram, evi, işi olsun. Bu nə dərəcədə düzgündür? Əvvəllər qəzetləri, əbərləri izləyərdik. Tərlan Musayevə sosialist əməyi qəhrəmanı adı veriləndə sabah mütləq onun haqqında mahnı ouyardıq. Qabaqcıl çobanın şəninə mahnı oumaq istəyərdik. Çünki bir nəfərin şəninə ounan mahnının müqabilində neçə-neçə kənd zəhmətkeşləri qabaqcıl olmaq istəyirdilər. İnkişaf da onda yaranırdı. Mən evlilik verilişlərinə ekspert kimi dəvət alsam da getmirəm. Mənə ayıb gələr ki, anam yaşında qadın çııb desin ki, ərə getmək istəyirəm. Nə üçün efirləri bu cür mövzularla doldururuq? Köhnə diktorlarımız var. Bu gün verilişlərdə həmin diktorlardan məsləhətçi kimi istifadə etmək lazımdır. Onların təcrübələrindən, dialekt mədəniyyətlərindən faydalanmaq lazımdır. Mən əgər mədəni ədəbi dilimizi unudan, qramatikadan əbəri olmayan bir aparıcıya baıramsa ondan nə öyrənəcəyəm? Biz aparıcılara baanda onlardan yalnız müsbət cəhətləri götürərdik. Amma artıq o aparıcılar yodur. Mən televizorda açıq-saçıq aparıcı görəndə rəhmətlik anam deyərdi ki, söndür televizoru, yenə də orasını, burasını açan aparıcılar olacaqlar televiziya ulduzu. Azərbaycan alqının adət-ənənələri var ki, biz onları itiririk. Bizi milli ruhda böyüdüblər. Televiziyalarda senzuraya baan yodur. İstəyirsiniz çılpaq gəzin, amma reytinq olsun. Elə ailələr var ki, bu gün Jiqulinin, Zaporojesin ehtiyacındadırlar. Mən öz maşınımı, evimi onların gözünə soa bilmərəm. Mən şou biznesdə nəyinsə, kimlərinsə sayəsində at oynadan müğənnilərin qabağında da evimi, maşınımı göstərə bilmərəm. Bəli, kimlərinsə hesabına olan ev-eşiklər, adlar, villalara nail olan müğənnilərin qarşısında əlbəttə ki, mən əskiyəm. Əlbəttə mən onların qarşısında maddi cəhətdən ço aşağıyam. Amma mən kasıblarla həmrəyəm.

-İnsan bəzən tək olanda özünü tənha hiss etmir. Tənhalığa sığınanda nələr düşünürsünüz?

- Mən tənhalığın əlindən, fikirlərə qərq olmayım, ço düşünməyim deyənə vatımın ço hissəsini studiyada keçirirəm. Və ya yaınlarımdan kim evə zəng vurursa deyirəm dur gəl bizə.

-Ço gözəl gözləriniz və baışlarınız var. Amma hər zaman gözlərinizi eynəklə gizlətməyə çalışırsınız

- Anar optika ilə müqaviləm var. Ona görə eynək taıram. Onlar da istəyir mənim gözlərim görsənsin. Hələ müqavilə yenilənməyib deyənə istəsəm, eynəksiz çıa bilərəm. Amma işıqlara qarşı ço həssasam. İstəyirəm bir az gözlərim qorunsun.

-Arzuladıqlarınızdan daha nə qalıb?

(düşünür) əslində arzularım yodur. Ümumiyyətlə arzular bitib-tükənməzdir. Bir arzun yerinə yetməmiş beşi ortalığa çıır. Mənim istəklərim var. İslam mədəniyyətinə, təliminə görə insan arzu etməz. İnsan hər hansı bir işi arzu eləmək istəyirsə bu niyyətə bağlıdır. Mən arzu etmirəm. İnsan nəyinsə əhdində, niyyətində olmalıdır. İnsan bitməyən arzularına görə ço böyük uçurumlara yuvarlana bilər. Onda mənəvi ruh düşkünlüyü əmələ gələ bilər. Mən bu gün ço xoşbətəm ki, dövlətimiz məni alq artisti fəri adına layiq görüb. Prezidentimiz mənə ev verib. Prezident təqaüdçüsüyəm. Ço uzun illər insanlar mənim qarşımı kəsmək istəsələr də, yolumdan məni sapdırmaq istəsələr də alınmadı. Nəhayətdə niyyətimdə tutduğum o gözəl adlara da layiq görüldüm, tamaşaçı sevgisi də qazandım. Fəri Adı mən bu gün şərəflə, qürurla daşıyıram. Əgər mən vətəndaş kimi bu ada layiqəmsə doğrudan da mən oşbət insanam.

 

Nisə Rafiqqızı

 

Olaylar.- 2012.- 16 fevral.- S.10.