Aktyorun rol davası etməyə haqqı var

 

Yasin Qarayev: Cənnət Səlimovanın düşündükləri mənim aktyor imkanlarımla qətiyyən üst-üstə düşmür

 

Bildiyiniz kimi bizim Gənc Tamaşaçılar Teatrı 2009-cu ildə böyük bərpadan sonra istismara verildi. Dövlət başçısının sərəncamı ilə Azərbaycan teatrlarının bir çounda Rus Dram Teatrında, Kukla Teatrında təmir işləri aparılıb. Bizim teatr da ço yüksək səviyyədə təmir olunaraq yaradıcı heyətin itiyarına verildi. Şəsən özüm dəfələrlə şahidi olmuşam ki, nazirimiz başına kaska qoyaraq fəhlələrə nəzarət edirdi. Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin sərəncamı ilə üç teatrın birləşməsi qərara alındı. Bu da Kamera, Gənclər və Gənc Tamaşaçılar Teatrları idi. Və elan olundu ki, alq artisti Cənnət Səlimova bizə baş rejissor təyin olunsun. Amma ona qədər Cənnət anım öz vəzifə kürsüsündə oturmazdan əvvəl Reytinq qəzetinə bir müsahibə vermişdi.

 

Bütün konfliktlər, işlərin bünövrəsi həmin müsahibədən başladı. Müsahibənin bünövrəsi belə idi. Cənnət anım özü ilə gətirdiyi Kamera Teatrının aktyorlarını professional, peşəkar adlandırmışdı, Gənclər və Gənc Tamaşaçılar Teatrının aktyorlarını isə qeyri-peşəkar adlandırmışdı. Bu məqaləni ouyanlar narahatlıq keçirməyə başladılar. Sözün həqiqi mənasında bu açıqlama böyük hay-küyə səbəb oldu. Mən şəsən özüm-özümə fikirləşirdim ki, bəlkə bu jurnalist səhfidir. Bəlkə bir anlaşılmazlıq var burda. Onu da deyim ki, Cənnət anım Azərbaycan dilində yaşı danışa bilmir. Buna görə də belə fikirləşdim ki, bəlkə o, fikrini Azərbaycan dilində yaşı ifadə edə bilməyib və məqalədə təhrifə yol verilib. Əslində mən elə bilirdim ki, Cənnət anım teatrda söz alıb həmin qəzet, məqalə barədə öz fikrini söyləyəcək və yaud da üzr istəyəcək. Mənim fikirləşdiyim kimi olmadı. Üzr istəmədi. 80 ildən ço tariə malik Gənc Tamaşaçılar Teatrında Azərbaycan teatr mədəniyyətinə adlarını qızıl hərflərlə yazmış insanların ruhu burada fırlanır. Firəngiz Şərifova, Tariyel Qasımov, Solmaz Qurbanova, Ağaan Salmanlı, Lətifə Əliyeva kimi yaşlı nəsil aktyorları Cənnət anım bir növ təhqir etmiş kimi oldu. Necə ola bilər ki, ömürlərinin ən çiçəkli anlarını teatr sənətinə həsr edən insanlar qeyri-peşəkar olsun? Narazılığın əsas səbəbi də buradan başladı. Daha sonra Cənnət anım vatilə Kamera teatrında hazırladığı tamaşaları böyük səhnəyə gətirməyə başladı. Bu tamaşaların hamısı dövlət sifarişli idi. Səhnə tərtibatına, geyimlərə, musiqiyə, külli miqdarda pul ərclənirdi. Bu əsərlər elə bizim 20 il bundan əvvəl kamera teatrında badığımız tamaşalar idi. Cənnət anım öz rejissor yozumu ilə klassiklərin əsərlərini öz əlavələrini etməyə başladı, hətta Cəfər Cabbarlıya, M.F.Aundova, hətta Şekspirin Romeo və Cülyettasına da öz əlavələrini etdi. Belə bir söz var ki, rejissor ikinci müəllifdir. Elə aktyor da müəlliflərdən biridir. Yeri gələndə aktyor da öz improvizələrini edir. Lazım gələn yerdə bir-iki kəlmə, və ya bir cümlə artıra bilir. Buna itiyar var. Sonra rol bölgüləri olanda da doğma-ögeylik ortaya çımağa başladı. Cənnət anım Gənc Tamaşaçılar, Gənclər Teatrının ən potensiallı aktyorlarına ikinci dərəcəli rollar həvalə etdi. Teatrın qarşısından asılan afişalara basanız Gənc Tamaşaçılar Teatrında 30-40-50 il külüng döyən aktyorların heç birinin adlarına rast gəlməzsiniz, şəkillərini görməzsiniz. Hamısı öz aktyorlarıdır, onun Aydınıdır, Otelleosudur. Düzdür, onlar da rol oynamalıdır. Onun quruluş verdiyi tamaşalarda bütün baş rolları öz teatrının aktyorları ifa edirdilər. Mən demirəm Kamera Teatrının aktyorları istedadsızdır. Orada da yaşı aktyorlar var. Şövqi Hüseynov kimi istedadlı, gələcəyi parlaq olan aktyor var. Gənclər teatrında Qurban İsmayılov, Nəsibə kimi tamaşaçılar tərəfindən sevilən, tamaşalarda öz sözünü demiş aktyorlar var. Gənc Tamaşaçılar Teatrında da ki, bu cür aktyorları barmaqla saysan qurtarmaz. Ço təəssüflər olsun ki, bu aktyorlar ikinci planda qaldı. Narazılıqların əsas səbəbi də elə bu oldu. Mən bunu ço müsbət hal kimi qiymətləndirirəm. Aktyorun rol davası etməyə haqqı var. Çünki o işləmək istəyir. Bekar qalmaq istəmir. Aktyor rejissordan rol tələb edirsə bu yaşı haldır. Aktyorların arzu və istəklərinin baş rejissoru qane etməməsi haradan qaynaqlanır? Əvvəla Cənnət Səlimova Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrının baş rejissorudur. Azərbaycan dilində bilmir. Üç ildir teatrın baş rejissorudur, amma onun hələ bir tamaşasında oynamamışam. Onun düşündükləri, fikirləşdikləri ilə mənim aktyor imkanlarım qətiyyən üst-üstə düşmür. Mən rus dilində o dərəcədə bilmirəm, o da Azərbaycan dilində bilmir. Konfliktlər buradan da başlayır. Tamara Vəliyevanın gözəl əsəri var idi Mənim ağ göyərçinim. İnanın elə gözəl tamaşa idi, hətta belə bir ifadə də işlətmişdim; müasir dövrümüzün Leyli və Məcnunu. Mövzusu səhnə dili o qədər gözəl idi ki. Cənnət anım o tamaşanı keçən il yenidən bərpa elədi. Və mənə də rol vermişdi. Ço təssüflər olsun ki, səhnə nizamlarını keçəndə Cənnət anım mənə dedi ki, səndən üzr istəyirəm, mən istəyirəm tamaşanı yalnız bir heyətlə təhvil verim. Sonra sizinlə məşq edərik. Tamaşa getdi. Mənə bu tamaşada oynamağa imkan vermədi. Mən oynamadım. Niyə? Bu suala hələ indiyə kimi cavab tapa bilmirəm. Və ya Şekspirin Romeo və Cülyettasında. Romeonun atasını həvalə etmişdi mənə. Məşq, məşq, məşq. Səhnəyə düşmək anında yenə həmin rejissor piriomundan istifadə elədi. Yenə Taryel də, Yasin də, Ağaan da kənarda qaldı.

-70 yaşlı aktyor-aktrisaların təqaüdə göndərilməsi məsələsi bir də çolarında narazılığa səbəb olub. Amma sizi hələ ki, bu aqibət gözləmir. Bəs necə düşünürsünüz, bu hadisədə teatrın rəhbərliyini günahlandırmaq nə dərəcədə düzgündür?

- Dövlət başçısının sərəncamı əsasında Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin və teatr kollektivlərinin müdirləri bu sərəncamı həyata keçirməyə başladılar. Mən dəqiqliyi ilə deyə bilmərəm ki, bu teatrlara şamil olunmalıdır, ya yo. Bizim teatrda bir neçə alq və əməkdar artistlər işdən çııblar. Həqiqətə varanda burada heç bir hüquq pozğunluğu yodur. Tariyel Qasımov, Ağaan Salmanlı, Lətifə Əliyeva öz yazdıqları ərizələrilə teatrdan çııblar. Mən həmkarlar ittifaqında bir neçə müddət işləmişəm. Qanunları araşdırmağı bilirəm. Ümumiyyətlə bizim bədbətçiliyimiz ondadır ki, biz qanunlarımızı, hüquqlarımızı bilmirik. Hər bir sahədə çalışan insan qanunları və özünün hüquqlarını bilməlidir. Həmin adları çəkilən aktyorlar da ərizə yazıblar ki, mən öz ahişimlə işdən azad olunuruq. Burada heç bir huquq pozuntusu yodur. Mən başqa teatrlarla maraqlanmışam, deyirlər bizdə bu cür hallar yodur. Mən 40 il çiyin-çiyinə çalışdığım həmkarlarımdan, Taryel Qasımovdan soruşuram, etiraf edirlər ki, bəli, ərizə yazmışıq. Yazıb imzalarını da çəkiblər. Amma alq artisti Rafiq Hüseynov ərizə yazmayıb. O, bizim teatrda həmkarlar ittifaqının sədridir. Qanunları da bilir. Hazırda teatrda çalışır, maaşını da alır. Mən işlədiyim dövr ərzində ço teatr direktorları görmüşəm. Onların içərisində ən yaşısı, məsuliyyətli olanı Mübariz Həmidovdur. Elə bil onun ayağı sayalı oldu. O teatra rəhbər gələndən sonra bizim üçün aricə qastrollara getmək su içmək kimi oldu. İşlədiyim 40 il ərzində bircə dəfə də olsun Azərbaycanın hüdudlarından kənarda qastrol səfərində olmamışdıq. Bircə dəfə 1978-ci ildə yubileyimizlə bağlı Moskvada qastrolda olmuşduq. Mübariz Həmidov teatra gələndən sonra Türkiyə, İran, Moskvadan nə qədər sifarişlər gəldi. Mübariz müəllimin ayağı sayalı oldu. Teatr binası yenidən inşa olundu. Biz ço əziyyətlər çəkmişik. Teatrımız 10 il bir bağlanıb, 3 il yenə də bağlanıb. Amma indi normal teatrda işləyirik. Teatr direktorlarının arasında Mübariz müəllim ən seçiləni, ən öndə gedənidir. O, teatrı öz arasınca daşımağa qadirdir.

-Akademik Milli Dram Teatrının bəzi aktyor-aktrisaları da onlar rol verilməməsindən gileylənirlər.

-Müdir yaradıcılıq işilə məşğul olmur aı. Yaradıcılıq işləri ilə baş rejissor məşğul olur. Milli Dram Teatrında baş rejissor yodur. Mərahim Fərzəlibəyov idi baş rejissor. O da yaş senzi ilə əlaqədar təqaüdə göndərilib. Akademik Milli Dram Teatrının adı bu ərəfələrdə ço hallanır. Bəzi jurnalistlər də ittaham edirlər. Məsələn, Nurəddinin, Rəfaelin, Ramizin, Tofiq Hüseynovun adlarını çəkirlər. Teatrda bədii şura var. Lazım gələrsə töhmət də verilər. Yosa geniş oucu kütləsi üçün alq artistini bu qədər qabarıq şəkildə əks etdirmək olmaz. Aktyor işə gecikirsə bunu müdir bilər, baş rejissor, bədii şura bilər. Lazım gələrsə cəzasını da verərlər.

-Yasin müəllim, gənclərin də qarşısını kəsmək olmaz. Teatra gənclər də lazımdır, yaşlılar da. Gənclər də səhnənin çətinliklərini görə-görə, həyəcanlana-həyəcanlana, tamaşaçı alqışlarını görə-görə təcrübə yığırlar. Səhnədə necə oynamaq universitetlərdə tədris olunmur aı. Universitetdə tələbəyə təkcə nəzəriyyə öyrədilir. Təcrübə teatrda əldə olunur.

-Vatilə tamaşaçılar tərəfindən sevilən aktyorlarımız var idi. Yusif Vəliyev, Süleyman Ələsgərov, Hüseynağa Sadıqov, Nəcibə Məlikova kimi sənətkarlar televiziya, teatr tamaşaları, Kinolarda tamaşaçıların görüşünə gəlirdilər. Xalq həqiqi mənada onları sevir, pərəstiş edirdi. Onlar sənətin professionalları idi. Mən universitetdə Rza Təhmasibin kursunda təhsil almışam. lis Cənizadə bizə səhnə danışığı öyrədib, institut mənə təkcə istiqamət verib. Amma teatrda tamaşaçı ilə üzbəüz olmaq ən böyük təcrübədir. Universitetdə bizə istiqamət verirdilər ki, məsələn belə danışmalısan, belə yeriməlisən. Yeriməlisən-səhnədə yeriməyi öyrətmirdilər aı bizə. Səhnədə gərək özün yeriməyi, danışığı bacarasan. Aktyor məhz səhnədə bərqərar olur, səhnədə, teatrda bişir, təcrübə yığırsan. Bu səbəbdən teatr aktyor üçün böyük məktəbdir. Bu istiqaməti cilalayan teatrdır. Burada yaşlı, təcrübəli aktyorların böyük əməyi var. Onların göstərişlərinə gənc aktyorlar əməl edəndə, onların sənət cığırı ilə gedəndə bu daha yaşı nəticə verir. Biz əsl səhnənin olduğunu tamaşalarda oynadıqca, tərəf müqabili olduqca təcrübə vasitəsilə öyrənmişik. Yaşlı nəsil hər zaman teatrda olmalıdır. Onları bu məkandan ayırmaq düzgün deyil. Elə onların nəfəsi, təcrübəsi bəs edər.

 

 

Nisə Rafiqqızı

 

Olaylar.- 2012.- 20-23 yanvar.- S.14.