"Keçən il qarşılaşdığımız problemlər bu il aradan qalacaq"

Rasim Balayev: Yaın vatlarda Kinematoqrafçılar İttifaqı yenidən qaynar həyata qayıdacaq

 

Milli Televiziya və Radio Şurasının qərarına əsasən artıq may ayından etibarən arici seriallar efirlərdən yığışdırılacaq. Bu haradasa öz milli seriallarımızın təbliği üçün geniş imkanlar açacaq. Lakin öz milli seriallarımız bu boşluğu doldura biləcəkmi? Serial mövzusu bu gün ən aktual mövzulardan biridir. Bir neçə ildir ki, bizim də televiziya efirinə yol tapan arici seriallar insanların psiologiyasında çox şeyləri dəyişdi. Bəs öz milli seriallarımız tez bir zamanda tamaşaçı rəğbəti qazana biləcəkmi? Ümumiyyətlə Azərbaycanda serial çəkmək ənənəsi varmı?

 

Xalq artisti, sevilən aktyor, Kinematoqrafçılar İttifaqının I katibi Rasim Balayev müsahibəsində Azərbaycan teleməkanında yayımlanan serialların heç birini izləmir. Sevimli aktyorumuzla görüşüb kino ilə bağlı fikirlərini öyrəndik.

 

-Rasim müəllim, yeni təqvim ilində oş gördük sizi. Kinematoqrafçılar İttifaqına dail olarkən hiss olunur ki, burada iş dayanıb. Deyəsən heç bir dəyşiklik yodur. Köhnə ildə yaranmış maliyyə problemləri aradan qalmağa çalışır?

-Maliyyə çətinlikləri yenə də qalmaqdadır. Çıış yolu atarırıq. Əminəm ki, keçən il qarşılaşdığımız problemlər bu il yavaş-yavaş aradan qalar.

- Yaradıcılığınızda nə yeniliklər var? Sizi serialda görmək bizim üçün oş oldu.

-İctimai televiziyada yayımlanan Qaranlıqlar çiçəyi serialına çəkilmişəm. Mənə belə gəlir ki, bu gün Azərbaycanda çəkilən serialların içərisində nisbilik nəzəriyyəsinə görə, bu serial digərlərindən fərqlənir. O biri seriallar bərbad vəziyyətdədir. M.F.Aundovun həyatından bəhs edən Sübhün səfirinə çəkilmişəm. Müəyyən problemlərlə əlaqədar filmin çəkilişləri dayanmışdı. Yanvarın 26-da Türkiyədə bir neçə günlük çəkilişlərimiz var.

-Nizami Kino Mərkəzinin açılışı oldu. Təbii ki, bu hər birimiz üçün önəmli hadisədir. Məkan baımından çətinliyiniz var. Nə vatsa kollektivin bu yeni məkana köçmək fikri yodur ki?

- Nizami Kino Mərkəzi ayrıca kino və festival mərkəzi kimi fəaliyyət göstərir. Bu məkan bir növ festival mərkəzi olacaq. Amma ora köçmək barədə nə bizə təklif olunub, nə də bizim fikrimiz yodur ki, oraya sığınaq.

-Rasim müəllim, qonşu ölkələrin Rusiya, Türkiyə və İran kinematoqrafiyası ilə Azərbaycanda bu sahəni müqayisə etdikdə nə kimi təəssüratlar yaranır sizdə?

-Orada seriallar çəkilir. Hər şey formada gedir. Rusiyada 150 adda serial çəkilir. İran, Türkiyə də həmçinin. Bu yaınlarda dövlət başçısı serialların çəkilişinə pul ayırıb. Amma eşitmişəm may ayında arici serialların yayımı dayandırılacaq. Hesab edirəm ki, bu düzgün deyil. Çünki arici serialların yayımına qadağa qoyulması üçün öz filmlərimiz olmalıdır. Əgər bu cür filmlər yodursa, qadağa qoymağın nə mənası? Həm də qadağa olundu, insanların hamısında peyk antena var, baacaqlar.

-Ümumiyyətlə, istər mövzu, istərsə də ssenari baımından sizi qane edən seriallar var?

- Qane etmir. Mən heç bir seriala bamıram. Amma baan adamlardan narazılıq eşidirəm. Xarici seriallara olan maraq bizim seriallara yodur. Çünki bu iş professional şəkildə həyata keçmir. Mən Moskvadan yayımlanan filmlərə baıram. Çünki onların rejissorları daha maraqlı filmlər çəkirlər. Bu gün istedadlı cavan oğlanlar tapmaq baımından rejissorlarımız şikayət edirlər. Layiqlisini tapa bilməyəndə məcbur olub Gürcüstandan, İrandan, Türkiyədən aktyor dəvət etməli olurlar. Amma öz sənətkarlarımız filmlərə çəkilə-çəkilə yetişməlidirlər. Kitab oumaq yaşı məşğuliyyətdir. Lakin aktyorlar praktika nəticəsində yetişir. Seriallara çəkilsələr, öz istedadlarını, potensiallarını layiqincə göstərə bilsələr yaşı aktyor nəsli yetişə bilər.

-Filmlərin və serialların hansı mövzularda çəkilməsi daha qənaətbəş olardı?

-Bunu rejissorlar, ssenaristlər daha yaşı bilər. Film, serial hansı mövzuda çəkilir çəkilsin, maraqlı, inandırıcı olmalıdır. Amma son dövrlərdə kor-koranə filmlər çəkirlər. Daha ço Türk filmlərinə oşadırlar. Bu cür filmlərlə heç yana çımaq olmaz. Gərək özümüzün filmlərimiz olsun. Və bu filmlər professional kinorejissorlara həvalə olunmalıdır. Təsadüfi adamlar film çəkə bilməz.

-Bir filmin 2-3 il nümayiş etdirilməsinə, serial kimi çəkilməsinə ehtiyac varmı?

-Xaricdə 200, hətta 300 seriyalı seriallar çəkilir. Tamaşaçılar da buna ehtiyac duyurlar. Əgər o filmə ehtiyac olmasa arasını çəkməzlər. Demək ki, ehtiyac var.

- Sovet illərinə nisbətən Azərbaycan milli kinosu bu gün nəyi itirib?

-Mən deyərdim simasını, yaşı sənətkarlarını itirib. Yeni sənətkarlar yetişmir. Bunun da müəyyən obyektiv, subyektiv səbəbləri var. Amma bu o demək deyil ki, heç vat yaşı sənətkarlar olmayacaq. Zaman özü yaşı sənətkarları yetişdirəcək. Bunun geci-tezi var.

-Rasim müəllim, elə Azərbaycan filmlərimiz var ki, bu gün də gündəlik məişətdə həmin filmdə səslənən ibrətamiz ifadələrdən bir kəlam kimi istifadə edirik. Amma son dövrlər ifadələri aforizmə çevrilmiş bu cür filmləri görmürük

-Bunun üçün yüksək professionallıq, zaman lazımdır. Yaşı kadr yetişdirməyin vatıdır.

-Gəlin bir məqamı da unutmayaq. Xarici seriallar nə qədər insanların psiologiyasına öz mənfi təsirini göstərir. Narkomaniya, cinayətkarlıq. Ailə-məişət problemləri, əyanət, güc tətbiq etmək və s. Bunlar nəinki orta yaş təbəqəsinin, hətta uşaqların da psiologiyasına mənfi təsirini göstərir. Bu cür halların qarşısının alınmasının məqamı deyilmi?

- Televiziya ekranında elə filmlər yayımlanır ki, sujet əttini yalnız pozğunçuluq təşkil edir. Bu da insanlarda əlaqsızlıq, bir-birinə qarşı əyanət, nifrət hissləri aşılayır. Mən bir hind filmində və ya serialında ədalətlilik, düzlük, vicdanlılıq, sədaqətliliyə rast gəlməmişəm.

-Azərbaycanın bir neçə kinoteatrı demək olar ki, fəaliyyətini dayandırdı. Hətta o dərəcəyə gəlib çatdı ki, avadanlıqlarını hərraca qoymağa başladılar

- (köks ötürür) Biz ço kinoteatrları itirdik. Yay kinoteatrlarını sökdülər, yerində binalar tikdilər. Barmaqla sayılacaq qədər kinoteatrlarımız qalıb. Onları da qoruyub salamaq lazımdır. Bir müddət Avropada da tamaşaçılar azalmışdı. Kinozallara getmirdilər. Amma indi eşitdiyimə görə ən yaşı filmlərə kinoteatrlarda baırlar. Bizdə də zaman gələcək, insanlarımız filmləri kinoteatrlarda izləmək istəyəcəklər. Ona görə də kinoteatrların sayını artırmaq lazımdır. Hazırda Park Bulvarda kinoteatr mövcuddur. Düzdür, bizim kinoteatr haqqında fikrimiz keçmişdəkinə əsaslanır. Bu düzgün deyil. Müasir zaman onu tələb edir ki, insanlar kinoteatrlara gəlsinlər, uşaqları bağçaya qoysunlar. İstirahət, bazarlıq etsinlər. Oyunlar oynasınlar. Uşaqları salamağa yerlər olsun. Hətta kinolara bamaq imkanları da olsun. Müasir dövr bunu tələb edir.

- Sizcə, may ayında arici seriallar yığışdırılsa onun yerini tez bir zamanda öz milli seriallarımız doldura biləcək?

-Onu əvəz edə biləcək filmlərimiz olsa arici serialları yığışdırmağa haqqımız olacaq. Mən hesab edirəm ki, burada başqa nüanslar var. Mən bu nüansları açıqlamaq istəmirəm.

-Azərbaycanfilm kinostudiyasının da bugünkü vəziyyəti qənaətbəş deyil

-Kinostudiya bu saat bərbad vəziyyətdədir. Təmirə ehtiyacı var. Amma bunlara bamayaraq filmlər çəkilir. Acınacaqlısı odur ki, biz həmin filmləri göstərməyi bacarmırıq. Prokat yodur. Kinoteatrlar yodur ki, tamaşaçı izləsin. Kinoların səviyyəsi açığı o dərəcədə deyil ki, tamaşaçı həmin filmin diskini atarsın, evdə basın. Elə səviyyəli filmlərin sayı azdır. Tamaşaçıları kinoteatra qaytarmaq üçün yaşı filmlər çəkmək lazımdır.

-Sovet kino məktəbi deyilən məfhumdan bu günə nə qalıb?

- Ço az şeylər qalıb. Amma sovet kino məktəbi ço güclü məktəb olub. Mən dünən 50-ci illərdə çəkilmiş bir filmə badım. İnanın nə qədər inandırıcı epizodlar var idi həmin filmdə. Mən özüm aktyoram. Baan kimi bildim ki, film kamera ilə çəkilib. Rus kino məktəbi ço böyük məktəbdir. Ondan bəhrələnmək lazımdır. Bu gün keçmişin ən zəif filminə də baanda bir məna tapırsan. Amma bugünkü filmlərdə məqsəd, amal bəlli deyil. Bilmək olmur ki, rejissor bu filmlə nə demək istəyir. Təkcə maddi durumla iş həll olunmur. Əsas məqsəd güclü aktyor ordusu yetişdirməkdir. Bu sahədə asamalar var. Kinooperator, rejissor yetişdirmək baımından da həmçinin. Neçə illərdir operatorların, rejissorların ən yaşılarını Moskva Dövlət Kinematoqrafiya İnstitutu yetişdirirdi. Düzdür, bizdə də yaşıları var. Amma gəlin açıq danışaq. Bizim elə bir bazamız yodur ki, orada yaşı sənətkarlar yetişsin. Operatorlar ouyub təhsil alırlar, videokamera ilə kino çəkirlər. Bu olmaz. Gərək operator plyonka ilə işləsin. O baza bizdə yodur. Moskva Kinematoqrafiya İnstitutu ilə də əlaqələr kəsilib. Əvvəllər Azərbaycanlılara məcburi 1-2 yer verirdilər. Gedib ouyurdular. Bu gün artıq ora qəbul olmaq külli miqdarda vəsait tələb edir. Heç kəs də gedib pulla oumaq istəmir. Bu səbəbdən durğunluq əmələ gəlir. Əsas operator, rejissor, aktyor, ümumiyyətlə kino işçisi yetişdirmək lazımdır. Hətta kinoprodüsser də. Təəssüf ki, yodur.

-Kinonun gələcək durumunu necə görürsünüz?

- Mən proqnoz vermək istəmirəm. Amma bu gün Azərbaycanda kino sahəsi bir az zəifləyib. Bu da təbiidir. təlif sənət növləri-rəssamlıq, teatr, kino müəyyən illərdə inkişaf dövrü də olur, tənəzzül dövrü də. İndi tənəzzül dövrüdür. Yəqin ki, inkişaf dövrünə yetişəcək. Bunun üçün çolu səbəblər var. Mənə elə gəlir ki, illər öz sənətkarını yetişdirəcək. Artıq yeni il üçün planlar hazırlamışıq. Mütəmadi tədbirlər keçirəcəyik. təlif ictimai baışlar olacaq. Maraqlı tədbirlər planı hazırlamışıq. Yaın vatlarda Kinematoqrafçılar İttifaqını yenidən qaynar həyata qayıdacaq.

 

 

Nisə Rafiqqızı

 

Olaylar.- 2012.- 24 yanvar.- S.13.