416cı diviziyaya Ukraynada abidə ucaldılmışdır

 

SSRİ Ali Baş Komandanlığının əmri ilə 1942ci il fevral ayının 22də 416cı Azərbaycan atıcı diviziyası yaranmışdır. Diviziyaya 11 min azərbaycanlı, tatar, yəhudi, ləzgi, belarus və digər millətlərdən olan Azərbaycan vətəndaşları xidmətə çağırılmışdı. Şəxsi heyət 5156 tüfəng, 1029 avtomat, 300 pulemyot, 220 tankvuran silah, 490 top və digər silahlarla döyüşlərə hazırlıq görməyə başladı.

İlk sınaq döyüşləri 1942ci il noyabr ayının 30dan Mozdok ətrafında 44 ordunun tərkibində başladı. Almanlar çoxsaylı canlı qüvvə, tank, təyyarələrlə fasiləsiz artilleriya atəşi altında dəfələrlə hücuma keçməyə cəhd etsələr də, hər dəfə böyük itkilər verərək geri çəkilməyə məcbur oldular.

Komandanlığın 1943 il 30 avqust tarixli əmri ilə 130cu və 416cı diviziyalar Taqanroq diviziyaları adlandırıldı. Bu qələbəni Moskvada həmin gün 124 topdan açılan 12 yaylım atəşi ilə qeyd etmək qərara alındı. 416cı atıcı diviziya 1943 il avqust ayının 30dan 1944 il aprel ayının 25dək Ukraynanın azad edilməsi uğrunda gedən döyüşlərdə iştirak etdi. Nikolayev, Melitopol, Odessa, Mariopol və digər şəhərlərin azad edilməsində diviziyanın misilsiz xidmətləri oldu. 1943 il aprelin 23də Melitopolun azad edilməsinə görə Qırmızı bayraq və 1944 il sentyabr ayının 19da Odessanın azad edilməsinə görə II dərəcəli Suvorov ordenləri ilə təltif edildi. Bu döyüşlərdə qəhrəmanlıqla vurusan 2115 əsgər və zabitimiz müxtəlif ordenmedallarla təltif edildilər, pulemyotçu Ağahüseyn Ağaməmməd oğlu Cəfərov isə düşmənin Melitopol yaxınlığında 150 nəfər canlı qüvvəni məhv etdiyinə görə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görüldü.

Beləliklə, Qafqazdan Berlinədək Qırmızı Bayraqlı, II dərəcəli Suvorov ordenli 416cı Azərbaycan Taqanroq diviziyasının 27 ay fasiləsiz davam edən şöhrətli döyüş yolu başa çatdı. Bu müddət ərzində diviziya Şimali Qafqazı, Rostovu, Ukraynanın Nikolayev, Xersen vilayətlərini düşməndən azad etmişdir.

416cı atıcı diviziyanın əsgər və zabitləri Vətən qarşısındakı misilsiz xidmətlərinə görə 369 Lenin və Qırmızı bayraq, 72 KutuzovAleksandr Nevski, 2356 I və II dərəcəli Vətən müharibəsi, 5378 Qırmızı Ulduz ordenləri, 6125 İgidliyə görə, Döyüş xidmətlərinə görə medalları ilə təltif edilmişlər.

Ukraynanın faşist işğalından azad olunmasının 70 illiyi münasibətilə Ukrayna Respublikasında həyata keçirilən tədbirlər sırasında 6 may 2013 il tarixdə Nikolayev vilayətinin Berezanski rayonunun Çernova Ukrainka kəndində Qırmızı bayraqlı 416cı Azərbaycan atıcı diviziyasının şərəfinə Şöhrət memorialı və muzeypanoramın açılışında iştirak etmək məqsədilə 416cı diviziyanın veteranları Hüseynov Məmməd Umid oğlu və Əmralıyev Əmiralı Qulu oğlu, onları müşayiət etmək üçün Şuranın baş mütəxəssisi e/o polkovnikleytenant Babaşov Adil Ukrayna Respublikasının Nikolayev şəhərinə ezamiyyətə getdilər.

Adıçəkilən abidəni öz şəxsi vəsaiti hesabına inşa etdirən Nikolayev şəhərində yaşayan. Heydər Əliyev adına Azərbaycan ictimaimədəni təhsil mərkəzinin sədri həmyerlimiz Əliyev Yunis Dəmir oğludur.

Abidənin açılışında Azərbaycanın Ukraynadakı səfirliyinin I katibi Subhan Hüseynli, səfirliyin 3 katibi Ruslan Qurbanov, Rusiya səfirliyinin Odessa şəhərində konsulu Andrey Aksenov, Nikolayev vilayətinin milli məsələlər üzrə şöbə müdiri Viktor Çebataryev, vilayətin deputatı Fazil Hacıyev və başqaları iştirak etdilər.

Ukrayna milli paltarları geymiş qız və oğlanlar duzçörəklə, eləcə də məktəblilər gülçiçəklə bizi qarşıladı.

416cı atıcı diviziyanı çoxmillətli diviziya saymaq olar. Berezan rayonunun veteranlar şurasının sədri Nikolay Qorbatenkonun qeyd etdiyi kimi, bu diviziyada müxtəlif millətlərin nümayəndələri iştirak etsələr də, çoxluğu azərbaycanlılar təşkil edirdi.

N.Qorbatenko eyni zamanda bildirdi ki, memorial abidəni inşa etdirmək məqsədilə Nikolayev şəhərində yaşayan H.Əliyev adına Azərbaycan ictimai mədəni təhsil mərkəzinin sədri həmyerlimiz Əliyev Yunis Dəmir oğlu özünə məxsus şəxsi mənzilini satmış və pulunu abidənin tikintisinə sərf etmişdir. Bu barədə çıxış edən Nikolayev şəhərinin nümayəndələrinin çıxışlarından məlum oldu ki, Yunis Əliyev yüksək dərəcədə vətənpərvər, vətəninə bağlı, xeyirxah və ailəcənab bir insandır.

Söhbət əsnasında o da məlum oldu ki, 416cı Azərbaycan atıcı diviziyasının şərəfinə memorial tikintisində, onun tərtibatında öz fiziki əməyini əsirgəməyən Nikolayev şəhərinin veteranlar şurasının sədri Qorbatenko Nikolay Nikolayevi, həmin şəhərin milli məsələlər üzrə cəmiyyətin sədri Anar Axundovun da az əməyi olmamışdır. Adları çəkilən insanlar lazımi təltifə layiqdirlər.

 

Adil BABAŞOV,

 

Respublika Veteranlar Şurasının baş mütəxəssisi,

Qarabağ müharibəsi Silahlı Qüvvələr veteranı,

e/o polkovnikleytenant.

 

Respublika.-2013.-25 may.-S.6.