Regionların inkişafı şəhərlərə
köçün qarşısını alar
Bazar iqtisadiyyatına əsaslanan
siyasət urbanizasiyanın sürətini tələb və təklif
qanununa görə tənzimləyir
Müasir dövrün ən aktual məsələlərindən
olan urbanizasiyanın ümumilikdə həm müsbət, həm
də mənfi cəhətləri var
Müasir dövrün ən aktual məsələlərindən
olan urbanizasiyanın ümumilikdə
həm müsbət, həm də mənfi cəhətləri
var. Şəhərlərin böyüməsi nəticəsində
şəhər həyatının müxtəlif sahələrində
yaranan çətinliklərlə şəhər həyatının
yaşanmaz hala gəlməsi insanlarda psixoloji gərginliyə
səbəb olur. Dörd bir tərəfdən hündür və
nəhəng binaların əhatəsində sıxılaraq təbiətdən
və təbii mühitdən ayrı qalan insanlar estetik
zövqdən, təbiilikdən uzaqlaşır. Tibbi təminatın
yetərsizliyi nəticəsində xəstəliklərin artma
ehtimalı çoxaldır.
İşsizlik problemi yoxsulluq dərəcəsini
artıra bilər ki, bu da ölüm nisbətinin yüksəlməsinə
səbəb ola bilər. Xüsusilə mənzil
ehtiyacının tam ödənə bilməməsi nəticəsində
yaranan «gecəqondu”ların yerləşdiyi ərazilərdə
torpaq spekulyasiyası arta bilər. Lakin planlı və nəzarət
altında aparılan, düzgün siyasətə əsaslanan
urbanizasiyanın bir çox müsbət cəhətləri də
vardır. Məsələn, elm və texnikanın səviyyəsi
yüksəlir, kəşflərin sayı artır, mədəniyyət
və incəsənətin səviyyəsi yüksəlir, ticarət
və nəqliyyat inkişaf edir, istehsal edilən əmtəə
və xidmətlərin keyfiyyəti artır, fikir mübadilələrində
axıcılıq və canlanma yaranır.
Göründüyü kimi urbanizasiyanın həm müsbət,
həm də mənfi cəhədləri var.
Ümumiyyətlə,
mənfi təsirlərin qarşısını almaq,
urbanizasiya prosesini müsbət yöndə dəyişmək
və onun iqtisadi inkişafın təminatçısına
çevirmək üçün ölkələr müxtəlif
urbanizasiya siyasətləri hazırlayaraq həyata
keçirirlər. Urbanizasiya siyasəti, kəndlərdən
şəhərlərə əhali axınının sürətini,
şəklini, coğrafi yayılmasını, ölkənin
inkişafına xidmət edəcək tərzdə dəyişdirəcək
fəaliyyətlərin bütünüdür. Müxtəlif
ölkələr malik olduqları social- mədəni, iqtisadi,
coğrafi, demoqrafik quruluşlarına görə müxtəlif
urbanizasiya siyasətləri yürütsələr də,
ümumilikdə, bir neçə ortaq urbanizasiya siyasətindən
bəhs etmək mümkündür. Bura sərbəst bazar
iqtisadiyyatına əsaslanan siyasət, kənd əhalisini kənddə
saxlamağa istiqamətlənən siyasət, genişləndirmə siyasəti,
metropol (böyük şəhər) qurma siyasəti, orta yol
siyasəti və s.daxildir.
Azərbaycan əsasən
bazar iqtisadiyyatına əsaslanan siyasətə
üstünlük verir. Bu siyasət urbanizasiyanın sürətini
tələb və təklif qanununa görə tənzimləyir.
Bu istiqamətdə
Azərbaycanda ciddi işlər görülür. Müasir
dövrdə ölkəmizin sürətli inkişafına
nail olmaq üçün kifayət qədər geniş
proqramlar icra edilir. Bu proqramların içində əlbəttə
ki, ən önəmlisi və ən vacibi 2004-cü ildə qəbul
edilmiş regionların sosial-iqtisadi inkişafı Dövlət
Proqramıdır. Bu proqramın qəbul edilməsindən
sonra ölkəmizin bölgələri çox sürətlə
inkişaf etməyə, regionlardan iri şəhərlərə
axın azalmağa başlayıb.
Xatırladaq ki,
regionların inkişafı ilə bağlı birinci
proqramın qəbul edilməsi 2004-cü ilə təsadüf
edir. Birinci proqramın həyata keçirildiyi dövrdə, yəni
2004-2008-ci illərdə ölkədə 760 min yeni iş yeri
açılıb. Bu da regionlarda həm işsizliyin aradan
qaldırılması, həm də yoxsulluğun
aşağı salınması üçün xüsusi əhəmiyyət
kəsb edib. Beləliklə, 2004-cü ildə qəbul
edilmiş proqram regionların iqtisadi inkişafına təkan verib. 2009-cu ilin əvvəlində
isə Proqramın yeni dövrü başlayıb. Artıq
regionların inkişafı ilə bağlı ikinci proqram qəbul
edilib. Bu Proqramın əsas istiqaməti də yenə bölgələrin
inkişafına yönəldilib. Artıq dörd ildir ki,
ikinci Dövlət Proqramı icra edilir. Birinci mərhələdə
əsas istiqamət biznes imkanlarının genişlənməsinə,
sənaye potensialının formalaşmasına yönəldilib.
Ondan sonrakı mərhələdə regionlarda infrastruktur
layihələrinin icrası prosesi başlayıb. Bu da
çox geniş bir istiqamətdir. Bura regionlarda həm yollar,
həm elektrik enerjisi, qazlaşdırma, su ilə təchizat,
sosial infrastruktur məsələləri daxildir. İndiki
proqramda bütün bu məsələlər öz əksini
tapıb. Digər istiqamət sosial infrastruktur ilə
bağlıdır. Bu günədək 3 mindən artıq məktəb
tikilib və ya bərpa edilib. Səhiyyə infrastrukturunun
yaradılmasına da böyük önəm verilib. Azərbaycanda
400-dən artıq müasir tibb ocağı yaradılıb.
Onların bir çoxu rayonlarda inşaa edilib. Magistral
yolların inkişafı da böyük əhəmiyyətə
malik idi. Çünki yollarımız çox bərbad vəziyyətdə
idi. Hazırda böyük su-kanalizasiya layihələri icra
olunur ki, bu, bütün ölkəni əhatə edir. “Azərbaycan
Respublikası regionlarının 2009-2013-cü illərdə
sosial-iqtisadi inkişafı üzrə Dövlət
Proqramı” çərçivəsində nəzərdə
tutulmuş tədbirlərə 150,0 milyon manat, su təchizatı
və kanalizasiya sisteminin bərpası və yenidənqurulması
üçün “Azərsu” Açıq Səhmdar Cəmiyyətinə
154,0 milyon manat, torpaqların su təminatı və meliorativ vəziyyətinin
yaxşılaşdırılması tədbirləri
üçün “Azərbaycan Meliorasiya və Su Təsərrüfatı”
Açıq Səhmdar
Cəmiyyətinə 156,0 milyon manat vəsait yönəldilib.
Dövlət büdcəsindən ayrılmış investisiya
xərcləri ilə yanaşı, ölkəmizdə yol, su
təchizatı və meliorasiya, kənd təsərrüfatı,
sosial və digər infrastrukturların tikintisi və yenidən
qurulması üçün Azərbaycan hökuməti tərəfindən
xaricdən cəlb olunmuş kreditlər hesabına 348,0 milyon
manat məbləğində vəsait istifadə edilib.
Ümumiyyətlə,
regionların su təchizatında ciddi dəyişikliklər
olub. Bu layihələr sırf sosialyönümlüdür. Əgər
elektrik enerjisinin təchizatı ilə bağlı verilən
göstərişlər həm sosialyönümlü, həm
biznesyönümlüdürsə, su layihələri sırf
sosial məna daşıyır. İndi imkanımız var ki,
sosial infrastrukturun yaradılmasına daha da böyük həcmdə
vəsait qoyaq. Azərbaycan dövləti sahibkarlara siyasi dəstəkdən
başqa, iqtisadi dəstək də verir. Sahibkarlığa
Kömək Milli Fondunun xətti ilə regionlardakı
sahibkarlara güzəştli şərtlərlə kredit
verilir. Onların mütləq əksəriyyəti bölgələrə
və demək olar ki, hamısı iqtisadiyyatın real sektoruna
yönəldilib. Kənd təsərrüfatı ilə məşğul
olan fermerlərə gübrələr,
yanacaq güzəştli şərtlərlə verilir. Hər
hektar taxıl əkini üçün vəsait verilir. Azərbaycan
dövləti bundan sonra da ölkəmizin hərtərəfli
inkişafı üçün əlindən gələni edəcəkdir.
2013-cü ilə qədər ikinci Dövlət Proqramı
icra ediləcəkdir. “Azərbaycan Respublikası
regionlarının Beləliklə, Regionların 2009-2013-cü
illərdə sosial-iqtisadi inkişafı Dövlət
Proqramının icrası ölkə iqtisadiyyatının
dinamik inkişafında müstəsna rol oynayıb.
Yerlərdə
ictimaiyyətin nümayəndələri ilə
keçirilmiş görüşlərdə
qaldırılmış məsələləri nəzərə
alaraq, müvafiq rayonların inkişafı ilə
bağlı tədbirlərə 140 milyon manat əlavə vəsaitin
ayrılması barədə Azərbaycan Prezidenti 40 Sərəncam
imzalayıb. Ölkənin sosial-iqtisadi inkişafı sahəsində
həyata keçirilmiş məqsədyönlü siyasət
nəticəsində 2011-ci ildə 72 min 400-ü daimi olmaqla,
94 min yeni iş yeri və 5 mindən çox müəssisə
açılıb. Ümumilikdə, 2009-cu ildən ötən
müddət ərzində Dövlət Proqramının
icrası nəticəsində ölkə üzrə 14,7 min
müəssisə fəaliyyətə başlayıb və
241 min yeni iş yeri yaradılmışdır ki, bunun 180 mini
daimidir. Qeyd edək ki, regionların sosial-iqtisadi
inkişafı ilə bağlı Dövlət Proqramları qəbul edildikdən bəri
2 milyondan artıq iş yerləri açılıbki,
onların da əksəriyyəti regionlardadır.
Xatırladaq ki,
2012-ci ilin son altı ayda Prezidentin Ehtiyat Fondundan müxtəlif
şəhər və rayonlarda bir sıra sosial və
infrastruktur layihələrinin həyata keçirilməsinə
133 milyon manat vəsaitinin ayrıldığını, son iki
ildə kəndlərarası yolların təmirinə 215
milyon manat vəsait xərclənib. Görülən işlər
isə regionlarda əhalinin işlə təminatında, həyat
şəraitinin yaxşılaşdırılmasında,
onların sosial təminatında mühüm rol oynayır.
Aydındır ki, bu şəraitlə təmin olunan insanlar
iri şəhərlərə köç etməkdə
maraqlı olmur.
Bəzi ölkələr
isə kəndlərin
inkişafını təmin etməklə, torpaq
islahatları, kənd təsərrüfatı islahatları
aparmaqla kəndlinin kəndində qalmasını təmin edən
siyasət tətbiq edirlər. Azərbaycanda da bu istiqamətdə
işlər görülür. Torpaq sahələri özəlləşdirilib.
İndi iri təsərrüfatların yaradılması istiqamətində
fəaliyyətlər artıb. Kənd təsərrüfatı məsullarının
emalı müəssisələrinin sayı hər il
artır. Yuxarıda qeyd etdiyimiz kimi, fermerlər bir sıra
güzəştlərlə təmin edilib. Onların maliyyə
mənbələrinə çıxışı
asanlaşdırılıb və torpaq vergisindən başqa
digər vergilərdən azad olunublar. Bunlar isə regionlarda əhalinin
köçünün qarşısını almağa
başlayıb.
Üç
nöqtə. – 2012. – 20 noyabr. – S. 9.