İKT-nin tətbiqi
yüksək cəmiyyətin qurulmasında mühüm
addımdır
Bank və bankların öz aralarındakı əməliyyatlar elektron variantda
aparılır
Azərbaycanın sosial-iqtisadi
inkişafında informasiya-kommunikasiya
texnologiyaları sahəsindəki inkişafın səviyyəsi
digər sahələrin inkişafı ilə müqayisədə
daha yüksəkdir. Mövcud İnformasiya-kommunikasiya
texnologiyaları sahəsinin intensiv və
yüksək səviyyədə inkişafını, yeni xidmət növlərinin, o
cümlədən mobil telofon
rabitəsinin, internetin ölkəmizdə
təşəkkül tapması və genişləndirilməsi
ilə səciyələndirmək olar.
Bu gün Azərbaycan
Respublikasında informasiya-kommunikasiya
texnologiyaları (İKT) sahəsindəki fəaliyyət ümummilli lider Heydər Əliyevin
müəyyənləşdirdiyi strateji xətt
üzrə uğurla davam
etdirilir. Onun
2003-cü ildə təsdiq etdiyi “Azərbaycan
Respublikasının inkişafı naminə informasiya-kommunikasiya
texnologiyaları üzrə Milli Strategiya (2003-2012-ci illər)” bu
istiqamətin ölkəmiz üçün
vacibliyini və
əhəmiyyətini vurğulayan ilk rəsmi sənəd olub.
Bununla
yanaşı, həyata keçirilən dövlət
proqramları və zəruri islahatlar nəticəsində
ölkəmizin ümumdünya elektron məkanına daha
sürətli inteqrasiyası təmin edilmiş,
elektron hökumətin yaradılması,
biliklərə əsaslanan iqtisadiyyatın təşəkkülü,
informasiya təhlükəsizliyi və digər
məsələlərin həlli istiqamətində
mühüm addımlar atılıb. Əhalinin
rifah halının yüksəldilməsi
məqsədilə müasir
texnologiyaların və mütərəqqi üsulların tətbiqinə
xüsusi diqqət yetirilməyə
başlanıb. İqtisadiyyatın müxtəlif sahələrində
aparılan islahatlar, istehsalın, məhsul satışının, əldə olunan gəlirlərdən istifadənin
dünyanın inkişaf etmiş
ölkələrinin təcrübələrindən istifadə
etməklə məqsədəuyğun şəkildə
istifadəsi müvəffəqiyyətlərin əldə
olunmasına səbəb olub.
Aydındır ki, uğurlar
birdən həll olunmayıb. Heydər Əliyev hakimiyyətə
gəldikdən sonra həyata keçirilən
islahatlar bu
uğurların əsasını təşkil edib. İqtisadçı alim Mahmud Məmmədov ölkənin iqtisadi uğurlarında Heydər Əliyevin neft strategiyasının önəmli rol oynadığını bildirib.
Onun
sözlərinə görə, respublikamızda mövcud karbohidrat
ehtiyatlarından düzgün istifadə
proqramlarının hazırlanması beynəlxalq əhəmiyyətli
neft və qaz
müqavilələrinin bağlanaraq həyata
keçirilməsi iqtisadi inkişafın
yüksək tempinin əsası oldu. Respublika rəhbərliyinin
apardığı düzgün iqtisadi siyasət keçən əsrin 95-ci
ilindən sonra ölkəmizdə
iqtisadiyyatın demək olar ki, bütün sahələrində
gəlirlərin artmasını təmin etdi.
Neft və
qaz sahələrindən əldə olunan gəlirlərin düzgün
istifadəsi və iqtisadiyyatın digər sahələrinin inkişafı
həmin dövrdəki ölkə prezidenti
Heydər Əliyev tərəfindən texnologiyaların
istehsalı və tətbiqi, aqrar sahənin
yeni əsaslar üzərində
inkişafını özündə əks etdirən mühüm əhəmiyyətli qərarların
qəbul edilməsi və ardıcıl olaraq
həyata keçirilməsində uzaqgörənlik göstərdi.
Dünya ölkələrinin iqtisadi inkişafının təhlilindən
aydın oldu ki,
yalnız malik olduğumuz
sərvətlərin xammal kimi
xarici ölkələrə
satışı ölkənin iqtisadi
inkişafının davamlı olmasını təmin edə
bilməz. Məhz buna görə də iqtisadi sahələr içərisində
ölkə daxilində yeni
texnologiyaların tətbiqi və ən müasir texniki vasitələrin istehsal
sahələrinin yaradılması qarşıya məqsəd qoyuldu. Hal-hazırda respublikamızda müasir kompüterlərin, müxtəlif telekommunikasiya vasitələrinin istehsalı
müəssisələri fəaliyyət göstərir. Bu isə özlüyündə ölkə
daxilində İKT-nın tətbiqi və istifadəsi səviyyəsinin
yüksəlməsinə səbəb oldu.
Hal-hazırda respublikamız İKT-nın tətbiqi səviyyəsinə
görə ən öndə olan ölkədir.
Respublikamızın xarici əlaqələrinin
genişlənməsi, ölkəmizin dünya
iqtisadi sisteminə daha
dərindən inteqrasiyası müasir texnologiyalara əsaslanan iqtisadiyyatın və
idarəetmənin də yaradılması və bərqərar
olması zərurətini doğurub. Bu sahədə irəliləyiş digər sahələrə
nisbətən elə böyük olmasa da, əvvəlki illərlə
müqayisədə müsbət nəticələr əldə
edilib. Ölkəmizin cöğrafi
mövqeyi, ABŞ və Avropa
İttifaqı ölkələri ilə artan
əlaqələri İKT-nın tətbiq sahələrinin
hərtərəfli genişləndirilməsini və bu sahədə təxirəsalınmaz tədbirlərin
görülməsini tələb edir.
İKT-nın ilk tətbiq
sahəsi bütün dünya
ölkələrində olduğu kimi Azərbaycanda da
müxtəlif tədqiqat işlərinin aparılması, bank və maliyyə sistemində ilk olaraq tətbiq edilməyə
başladı. Ölkənin müharibə şəraitində
olması, texniki təminatın zəifliyi,
maliyyə vəsaitlərinin ilk
müstəqillik illərində olmaması bu sahədə
inkişaf üçün
əlverişli olmayan şəraitin
formalaşmasına səbəb oldu. Lakin
1993-cü ildən başlayaraq
respublikamızın İKT-ları sahəsində müxtəlif
aparıcı dövlətlərlə əlaqələrinin
genişlənməsi, ölkə Prezidentinin
İKT-nın və onun tətbiq sahələrini
genişlənməsinə dair düzgün, vaxtlı sərəncam və qərarları
öz müsbət nəticələrini
verdi. İKT-larının idarəetmə
və hakimiyyətdə ilk tətbiqi kimi respublikamızda tələbə qəbulunun
test üsuluna
keçilməsi, seçkilərin
keçirilməsində şəbəkə
texnologiyalarından istifadədə görmək olar. Son keçirilən
seçkilərin təşkili İKT-larından geniş istifadəyə verilən əhəmiyyət
artıq inkişaf etmiş
dünya dövlətləri tərəfindən
də yüksək qiymətləndirilib. Bu
gün respublikamızda mobil
telefon və İnternet
istifadəçilərinin sayının gündən-günə
yüksək templə artması elektron
hakimiyyət və idarəetmənin qurulması və bərqərar
olması üçün gözəl zəmin
yaradır. Mahmud Məmmədovun sözlərinə görə, son illərdə Respublika Prezidenti tərəfindən “elektron
sənəd dövriyyəsi”, “elektron
dövlət”, “elektron ticarət”
haqqında verdiyi fərmanlar ölkəmizdə
elektron idarəetmənin bərqərar
olmasına və demokratik intellektual
səviyyəsi yüksək cəmiyyətin
qurulmasında mühüm addımdır.
Bank və
kredit əməliyyatlarının
aparılmasında artıq geniş şəkildə elektron
variantdan istifadə edilir.
Əmək haqqlarının, təqaüdlərin, müxtəlif
yönümlü sosial
yardımların plastik kartlarla
ödənişi, müəssisə və təşkilatlar
arasında, müəssisələrlə bank
və bankların öz aralarındakı
əməliyyatlar demək olar ki, bütövlüklə elektron
variantda aparılır. Əhalinin kommunal xərclərinin ödənilməsində
də elektron ödəmələrdən
istifadəyə başlanılıb. Belə ki,
2009-cu ildə artıq Bakı şəhərində kommunal xərclərin ödənilməsində
elektron variant
sınaqdan çıxarılmış və nəticələr
gözlənildiyindən də yaxşı
alınmışdır. Deməli əhalinin şəbəkə
texnologiyalarının və elektron ödəmələrin
tətbiqinə inamı artmışdır. Bu
isə insan şüurunun
da müasir texnologiyalara sürətlə
uyğunlaşması başlayıb. Hazırda
respublikamızda bir çox
dövlət idarələrində və dövlət
strukturlarında elektron idarəetmənin
tətbiqinə geniş yer
verilir. Buna misal olaraq vergi
bəyyənamələrini
doldurulması, gömrük deklerasiyalarının hazırlanması və bu sahələrdə
vahid pəncərə sistemlərinin tətbiqi
elektron idarəetmənin irəli sürdüyü tələblərə uyğundur. Son zamanlar ayrı-ayrı dövlət və hökumət idarələri, nazirliklərin xüsusi
portalları yaradılır, onların xüsusi
saytlarında gördükləri işlər, yeni
qanun və qaydalar haqqında geniş məlumat verilir. Eyni zamanda bu
saytlarda gündəlik məlumatların
verilməsi də məhz dövlət və hökumət
idarələrinin işində şəffaflığın təmin
olunmasına xidmət edir.
Respublikamızda İKT sahəsində xüsusi
canlanma hiss olunur. Elektron dövlətin
və elektron hökumətin
qurulmasında mühüm əhəmiyyəti
olan elektron imza haqqında qəbul olunmuş
qərarlar, onun hüquqi
bazasının təşkili və respublikada
elektron imzanın tətbiqi mühüm əhəmiyyətə malikdir. Respublikamızın özünün
xüsusi rabitə peykinə sahib olması əslində elektron
idarəetmənin həyata keçirilməsinin mərhələli
şəkildə yerinə yetirilməsinin bir
hissəsidir.
Üç
nöqtə.-2013.-26 aprel.-S.9.