Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi

Azərbaycan Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyası icraiyyə komitəsinin «2» fevral 1994-cü il tarixli, 22 saylı qərarı ilə təsdiq edilmişdir | Azərbaycan Respublikasının Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin «29» dekabr 1993-cü il tarixli, 16-7 saylı qərarı ilə təsdiq edilmişdir

İşçilərin xüsusi geyim, xüsusi ayaqqabı və digər fərdi mühafizə vasitələri ilə təmin edilmə qaydaları haqqında Təlimat

I. Ümumi müddəalar

Azərbaycan Respublikasının «Əməyin mühafizəsi haqqında» Qanununun 16-cı maddəsinə müvafiq olaraq zərərli və təhlükəli olan istehsalatlarda, həmçinin xüsusi temperatur şəraitində aparılan və ya çirklənmə ilə bağlı işlərdə çalışan işçilərə müəyyən edilmiş normalara müvafiq surətdə pulsuz xüsusi geyim, xüsusi ayaqqabı və digər fərdi mühafizə vasitələri, yuyucu və dezinfeksiyaedici materiallar verilir. Normalara müvafiq verilən FMV (FMV — fərdi mühafizə vasitələri) mülkiyyət və təsərrüfat formalarından asılı olmayaraq bütün müəssisələr və təşkilatlar üçün mütləq minimumdur.

Xüsusi geyim, xüsusi ayaqqabı və digər FMV-i o peşələr və vəzifələrdə işləyənlərə verilir ki, həmin peşələr və vəzifələr Azərbaycan Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyası ilə razılaşdırılmaqla Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi tərəfindən təsdiq olunmuş xüsusi geyimlərin, xüsusi ayaqqabıların və digər FMV-in pulsuz verilməsi üzrə normalar nümunəvi sahə normaları ilə müvafiq istehsalatlarda, sexlərdə, sahələrdə nəzərdə tutulur.

FMV işçilərə sahəsindən asılı olmayaraq norma və geyilmə müddətinə uyğun olaraq verilir.

Misal: a/təbii daşdan üzlük materiallarının istehsalında çalışan işçilərə sahəsindən asılı olmayaraq (yeri sənaye, tikinti və sairə) xüsusi geyim, xüsusi ayaqqabı və digər FMV-i tikinti materialları sənayesində şüşə və saxsı istehsalı sənayesində çalışan işçilərə nümunəvi sahə normalarına uyğun verilir;

b/metalın mexaniki emalı ilə məşğul olan dəzgahçıya sahəsindən asılı olmayaraq xüsusi geyim, xüsusi ayaqqabı və digər FMV-i maşınqayırma və metal emaletmə istehsalında çalışan fəhlə və qulluqçuların nümunəvi sahə normalarına uyğun verilir.

1.3. İşçilərin peşələri və vəzifələri xalq təsərrüfatının bütün sahələri üçün birbaşa nümunəvi normalarda nəzərdə tutulubsa və əgər bu peşələr və vəzifələr müvafiq NSN-da (NSN — nümunəvi sahə normaları) nəzərdə tutulmayıbsa xüsusi geyim, xüsusi ayaqqabı və digər FMV işlədiyi istehsalatdan, sexdən və sahədən açılı olmayaraq verilir.

Məsələn: avtomobil müəssisəsində işləyən akkumulyatorçuya xüsusi geyim, xüsusi ayaqqabı və digər FMV xalq təsərrüfatının bütün sahələri üçün nümunəvi sahə normalarına müvafiq verilməlidir. Eyni zamanda bu kateqoriyalı yeraltı mədən işlərində mədənçıxarma sənayesində çalışan fəhlələrə xüsusi geyim, xüsusi ayaqqabı və digər FMV mədən və metallurgiya sənayelərində və digər sənayelərin metallurgiya istehsalatlarında çalışanlar üçün NSN-na uyğun verilməlidir.

1.4. Nümunəvi sahə normalarında nəzərdə tutulan peşələrin adları, mühəndis-texniki işçilərin və qulluqçuların vəzifələri peşə və vəzifələr üzrə vahid tarif ixtisas sorğu kitabçasına müvafiq olaraq göstərilir.

1.5. Təyin olunmuş normalara əlavələri və dəyişiklikləri yerli istehsalat və iqlim şəraitlərini nəzərə almaqla Azərbaycan Respublikasının Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiə Nazirliyi AHİK-lə razılaşdıraraq Respublika Sahə Həmkarlar İttifaqı Komitələri ilə nazirliklər tərəfindən müəssisə, idarə və təşkilatların təklifləri əsasında təsdiq edir. Qaldırılan məsələyə aid olan işçilərin sayı, eyni zamanda maliyyə vəsaitləri, müvafiq elmi-tədqiqat idarələrinin cəlb olunması nəticəsində işlənib hazırlanmış dəyişikliklər və əlavələr əsaslandıran zəruriyyət haqqında məlumatlara əlavə olunur.

1.6. İstehsalatın xüsusiyyətlərini nəzərə alaraq sahə həmkarlar ittifaqı komitəsi ilə razılaşdırılmaqla müəssisələrin müdiriyyəti xüsusi geyimlərin bir növünü başqaları ilə əvəz etmək hüququna malikdir.

Bu hallarda dəyişilmiş FMV eyni mühafizə xüsusiyyətlərinə malik olmalıdır:

- pambıq parça kombinezonunu, pambıq parça kostyumu ilə və xalat ilə, ya əksinə;
- pambıq parça kostyumunu yarım kombinezon və köynəklə (üst köynəyi ilə) və ya qolsuz üst qadın paltarı, üst köynəyi ilə, ya də əksinə;
- mahud kostyumunu pambıq parça kostyumu ilə, ya da oddan və ya turşudan qoruyucu hopdurma ilə;
- brezent kostyumunu oddan qoruyucu, ya da su keçirməyən pambıq parça kostyumu ilə;
- dəridən tikilmiş çəkməni (qısaboğaz çəkmə) – rezin uzunboğaz çəkmə ilə, ya da əksinə əvəz edə bilər.

1.7. Aşağıda göstərilən fərdi və ya digər mühafizə vasitələri nümunəvi sahə normalarında göstərilmədikdə – xilas kəməri, dielektrik qaloş və əlcək, dielektrik rezin örtük, qoruyucu eynək və qalxan, respirator, əleyhqaz, qoruyucu dəbilqə, dəbilqə altından geyilən papaq, üzlük tor, dəbilqə, qolçaq, çiyinlik, dirsəkliklər (özünü) xilasedicilər, antifonlar, səs batırıcı, səsdən qoruyucu dəbilqə, işıq filtri, titrətmə, qoruyucu əlcək, NSN-da göstərilən digər əşyalar xüsusiyyətindən və şəraitdən asılı olaraq dövlət nəzarət orqanları, sahə əmək texniki inspeksiyası ilə razılaşdırılmaq şərti ilə geyilib dağılana qədər müəssisə müdiriyyəti tərəfindən işçilərin istifadəsinə verilir.

II. Xüsusi geyim, xüsusi ayaqqabı və digər FMV-nin sifarişinin rəsmiləşdirilmə qaydaları, onların qəbul olunması və saxlanılması

2.1. Müəssisələrin FMV ilə təmin olunması dövlət müəssisələrinin Dövlət Material Ehtiyatları və Təchizat İdarələrinə yazılı şəkildə (forma 27) müraciəti əsasında həyata keçirilir. Qeyri-dövlət müəssisələri FMV istehsal edən müəssisələrə birbaşa müraciət əsasında təmin olunurlar.

2.2. Müəssisəyə daxil olan xüsusi geyim, xüsusi ayaqqabı və digər FMV tərkibində əməyin mühafizəsi, material-texniki təchizat mühasiblik və həmkarlar ittifaqları komitəsinin nümayəndələri olan komissiya tərəfindən qəbul olunur.

FMV-nin keyfiyyəti yoxlanılmalı və xüsusi jurnalda qeyd edilməlidir. FMV-in keyfiyyəti normativ-texniki tələblərə uyğun gəlmədikdə, komissiya məmulatların keyfiyyəti, miqdarı haqqında akt tərtib edir və Azərbaycan Respublikasının «Əməyin mühafizəsi haqqında» Qanununun 33-cü bəndinə müvafiq olaraq müəssisə və təşkilatların iqtisadi məsuliyyəti haqqında iddia qaldırır.

Müəssisə və təşkilatların rəhbərləri lazım olan hallarda FMV-nin saz olmasını yoxlamaq üçün komissiyanın tərkibinə müvafiq mütəxəssisləri cəlb edə bilərlər.

2.3. Alınan xüsusi geyimin sinədəki cibində, qolunda, ya da kürəyində ştampın (nişanın) ölçüsü 8 x 8 mm, ya da 9 x 9 mm olan, yuyulmayan təzad rənglə müəssisənin qısa adı, firma nişanı ştamp (nişan) şəkilində vurulur.

Gödəkçənin yaxaaltında və şalvarın bel astarında yuyulmayan rənglə işləyənin dəmxa-tabel nömrəsi vurulur.

2.4. Müəssisələrdən alınan xüsusi geyim, xüsusi ayaqqabı və digər FMV quru otaqda, digər maddi sərvətlərdən ayrıca saxlanılmalıdır.

2.5. Rezinləşmiş parçadan olan xüsusi geyim və rezin ayaqqabı 50o – 20oS-yə qədər temperaturda, havanın nisbi rütubəti 50-dən 70-ə qədər olan şəraitdə, istilik sistemindən 1 m-dən az olmayaraq məsafədə, qaranlıq otaqlarda saxlanılmalıdır. Xilas kəməri açılı vəziyyətdə saxlanılmalıdır.

2.6. Saxlanılmağa qəbul olunmuş xüsusi geyim və xüsusi ayaqqabı dezinfeksiya olunmalı, çirkdən və tozdan təmizlənməli, qurudulmalı, təmir olunmalı və mütəmadi baxılmalıdır.

2.7. Sağlamlıq üçün zərərli olan maddələrdə (qurğuşun, onun qarışıqları və birləşmələri, civə, etil, benzin, radioaktiv maddələr və s.) əlaqədar işlərdə çalışan işçilərin xüsusi geyimi və xüsusi ayaqqabısı sanitar nəzarət orqanlarının təqdimatı və göstərişlərinə müvafiq olaraq saxlanılmalıdır.

III. Xüsusi geyimlərin, xüsusi ayaqqabıların və digər FMV-nin verilməsi qaydaları

3.1. İşləyənlərə verilən FMV işin xüsusiyyətinə və şəraitinə müvafiq olmalı və işin təhlükəsizliyini təmin etməlidir.

3.2. İşləyənlərə verilən xüsusi geyim, xüsusi ayaqqabı və digər FMV müəssisənin mülkiyyəti sayılır və aşağıdakı hallarda: işdən azad olunma, həmin müəssisədən başqa işlərə keçirmə (hansılar üçün verilən FMV normalarla nəzərdə tutulmayıb) geyilmə müddəti qurtarandan sonra mütləq geri qaytarılır.

3.3. İşləyənlərə xüsusi geyimlərin və xüsusi ayaqqabıların əvəzinə onların tikilişi üçün parça və ya alınması üçün pul verilməsi qadağandır.

3.4. İşləyəndən asılı olmayan səbəblərdən, ona verilən FMV geyilmə müddəti başa çatmamış yararsız hala düşdükdə, müəssisə tərəfindən mütləq dəyişilməlidir.

3.5. İşləyənlərdən asılı olmayan səbəblərdən, müəyyən edilmiş saxlanılma yerlərində itirilmiş və ya xarab olmuş xüsusi geyim, xüsusi ayaqqabı və digər FMV-nin əvəzinə müəssisənin müdiriyyəti mütləq keyfiyyətli mühafizə vasitələri verməlidir.

3.6. İşlənmiş xüsusi geyim, xüsusi ayaqqabı və digər FMV işçilərə yalnız yuyulduqdan, kimyəvi və digər profilaktik təmizlənmədən keçirildikdən və təmir edildikdən sonra verilir. Verilən FMV-nin geyilmə müddəti təlimatın 2.2. bəndində göstərilən komissiya tərəfindən müəyyən olunur.

3.7. Kollektivdə işlənilən ehtiyat FMV sexlərin və ya sahələrin anbarlarında saxlanılır və işçilər yalnız nəzərdə tutulmuş işləri yerinə yetirən vaxtda onlara verilir və ya müəyyən edilmiş iş yerlərinə təhkim olunur (kürk – xarici postlarda, dielektrik əlcəklər – elektrik qurğularında və sair) və növbədən-növbəyə təhvil verilir. Ehtiyac FMV-in geyilmə müddəti müəssisələrin müdiriyyəti tərəfindən əməyin mühafizəsi xidmətləri və həmkarlar ittifaqı komitəsi ilə razılaşdırılmaq şərti ilə təyin edilir. FMV-in geyilmə müddəti NSN-də göstəriləndən qısa olmalıdır.

3.8. NSN-də nəzərdə tutulmuş xüsusi isti geyim və xüsusi ayaqqabı (isti astarlı pambıq parça kostyumu, gödəkçə, xəz kostyum, yarımkürk, keçə çəkmə, qulaqlı papaq, xəz əlcək və sair) işçilərə ilin soyuq fəslində verilir, ilin isti fəslində isə mütəşəkkil (saz) saxlanılması üçün təhvil alınır. Göstərilən geyim və ayaqqabıların geyilmə müddəti müəssisənin müdiriyyəti tərəfindən, həmkarlar ittifaqı komitəsi ilə razılaşdırılmaq şərti ilə, yerli istehsal və iqlim şəraitindən asılı olaraq təyin edilir.

3.9. Xüsusi isti geyim və xüsusi ayaqqabıların işlənilmə vaxtı qurtarandan sonra onların qəbulu adları göstərilməklə siyahı üzrə aparılır. Saxlanılmadan sonra onlar həmin şəxslərə qaytarılır.

3.10. Fərdi qaydada, briqada və kursda təhsil alan şagirdlər, orta texniki peşə, ümumi təhsil, xüsusi ali və orta məktəblərin şagirdləri istehsalat təcrübəsi (istehsalat təlimi) keçirilmə vaxtı və ya müxtəlif peşələr üzrə işləri müvəqqəti yerinə yetirən işçilər müəyyən edilmiş qayda ilə müvafiq xüsusi geyimlə, xüsusi ayaqqabı ilə və digər FMV ilə təmin olunurlar.

3.11. Briqadirlərə, briqadir vəzifəsini yerinə yetirən ustalara, fəhlə köməkçilərinə, NSN-da və ya SN-da nəzərdə tutulmuş müvafiq peşələrdə işləyən fəhlələr kimi həmin FMV verilir.

3.12. Nümunəvi sahə normalarında nəzərdə tutulmuş xüsusi geyim, xüsusi ayaqqabı və digər FMV işçilərə (o cümlədən mühəndis texniki işçilərə) o hallarda verilməlidir ki, onların tutduğu vəzifələr buna imkan verir (böyük mühəndis, böyük mexanik, böyük usta və s.) və bilavasitə elə işlər yerinə yetirirlər ki, bunlar müvafiq FMV-in almağa hüquq verir.

3.13. Peşələri əvəz edən, ya da daim əvəzçilik işlərini yerinə yetirən fəhlələrə, o cümlədən kompleks briqadalarda, əsas peşə üzrə verilən FMV-indən əlavə gördükləri əvəzçilik işinə müvafiq qüvvədə olan normalarda nəzərdə tutulmuş eyni geyilmə müddəti ilə digər FMV verilir.

3.14. İşləyənlərə verilən və onlardan qəbul olunan xüsusi geyim, xüsusi ayaqqabı və digər FMV şəxsi vərəqədə qeyd olunmalıdır.

3.15. Müəssisələrin müdiriyyəti mərkəzləşdirilmiş qaydada verilən xüsusi geyimlərin, xüsusi ayaqqabıların və digər FMV-nin lazımi uçotunu, işçilərin əyninə uyğunluğunu və nəzarətini lazımi qaydada təşkil etməlidir.

IV. Xüsusi geyimlərin, xüsusi ayaqqabıların və digər FMV-in işlənilmə qaydaları

4.1. Verilən xüsusi geyimin, xüsusi ayaqqabının, digər FMV-nin işçilər tərəfindən istifadə edilməsi, onların peşə və ixtisas borcudur.

4.2. Xüsusi geyimin, xüsusi ayaqqabının və digər FMV-nin geyilmə müddəti faktiki verilən gündən sayılır.

4.3. Müəssisələrin müdiriyyəti işçilərə respirator, əleyhqaz (özünü) xilasedicilər, qoruyucu kəmər üzlük toru, dəbilqə və s. istismara verdikdə, onlarla FMV-dən istifadə qaydaları haqqında müvafiq təlimat keçirilməlidir.

4.4. Müəssisələrin müdiriyyəti alınan FMV-ni (respirator, əleyhqaz, (özünü) xilasedicilər, qoruyucu kəmər, üzlük toru və sair, müntəzəm olaraq müəyyən edilmiş vaxtlarda sınaqdan keçirməli, eyni zamanda filtrləri, şüşələri və müdafiə xüsusiyyətləri zəifləmiş digər hissələri dəyişməlidir. Yoxlanılmadan sonra FMV-ində növbəti sınaqdan keçirmə vaxtı ştamp və ya nişan şəklində qeyd olunur.

4.5. İş vaxtı qurtardıqdan sonra işçilər tərəfindən xüsusi geyim, xüsusi ayaqqabı və digər FMV-nin müəssisədən kənara çıxarılması qadağandır.

4.6. İşçilərə verilən FMV-nin saxlanılması üçün müəssisələrin müdiriyyəti sanitar normaların tələblərinə müvafiq xüsusi təchizatlı otaqları təşkil etməlidir.

4.7. Xüsusi geyim, xüsusi ayaqqabı və digər FMV müəyyən edilmiş qaydalarda saxlanılır, mümkün olmayan hallarda (ağac tədarükü, bioloji kəşfiyyat) onları işdən sonra fəhlələr özlərində saxlaya bilər, lakin bu hal daxili intizam qaydalarında və ya kollektiv müqavilələrdə qeyd olunmalıdır. Belə hallarda FMV-nin saxlanılması üçün işçi özü məsuliyyət daşıyır.

V. Xüsusi geyim, xüsusi ayaqqabı və digər FMV-nə qulluq etmə qaydaları

5.1. Xüsusi geyim vaxtında yuyulması, kimyəvi təmizlənməsi, tozsuzlaşdırılması, deqazasiyası, xüsusi ayaqqabıların və digər FMV-nin təmiri, deqazasiyası, radiasiyadan təmizlənməsi və zərərsizləşdirilməsi müəssisələrin müdiriyyəti tərəfindən həyata keçirilir.

İstehsalat şəraiti tələb edən hallarda müəssisələr (sexlər, briqadalar və s.) xüsusi geyim, xüsusi ayaqqabı və digər FMV üçün quruducu cihaz, tozsuzlaşdırılma kamerası, qazdan, radiasiyadan zərərsizləşdirmə, təmizləmə qurğuları ilə təchiz edilməlidir.

5.2. Xüsusi geyimlərin kimyəvi təmizlənməsi, yuyulması, tozsuzlaşdırılması, deqazasiyası, radioaktivlikdən təmizlənməsi, zərərsizləşdirilməsi və təmiri müəssisələrin hesabına həyata keçirilir və istehsalat şəraitindən asılı olaraq müdiriyyət təyin etdiyi vaxtda, həmkarlar ittifaqı komitəsi yerli sanitar nəzarət orqanları ilə razılaşdırılmaq şərti ilə edilir.

Həmin qayda ilə xüsusi ayaqqabıların və digər FMV-nin təmiri, deqazasiyası, radioaktivlikdən təmizlənməsi və zərərsizləşdirilməsi həyata keçirilir.

5.3. Xüsusi geyimlər vaxtından tez çirkləndiyi hallarda onların yuyulması və kimyəvi təmizlənməsi təyin olunduğu vaxtdan tez həyata keçirilməlidir.

5.4. Xüsusi geyimlərin yuyulması, kimyəvi təmizlənməsi və digər profilaktiki təmizləmə tədbirləri zamanı onların mühafizə keyfiyyətinin saxlanılması zəruridir.

5.5. Sağlamlığa təsir edən zərərli maddələrlə əlaqədar olan işçilərdə (qurğudan, onun ərintiləri və birləşmələri, civə, etil olunmuş benzin, radioaktiv maddələr) işçilərin xüsusi geyimlərinin kimyəvi təmizlənməsi, yuyulması və digər profilaktiki təmizlənməsi və təmiri sanitar nəzarət orqanlarının təlimatlarına müvafiq həyata keçirilməlidir.

5.6. Yoluxucu xəstəliklər alan işçilərin xüsusi geyimləri, xüsusi ayaqqabıları, digər FMV və ya onların saxlanılma yeri sanitar-epidemioloji stansiyaların müvafiq şöbələri tərəfindən təmizlənməlidir.

5.7. İşçilər xüsusi ayaqqabıların təmizlənməsi və yağlanması üçün müvafiq yerdə şotka və çəkmə yağı ilə təmin olunmalıdırlar.

VI. Xüsusi geyimlərin, xüsusi ayaqqabıların və digər FMV-nin saxlanılması və onlardan istifadə qaydaları ilə əlaqədar başqa məsələlər

6.1. Xüsusi geyimlərin, xüsusi ayaqqabıların verilməsi və istifadə edilməsi üzrə mübahisəli məsələlər əmək mübahisəsi üzrə komissiya tərəfindən baxılır.

6.2. İşçilər tərəfindən xüsusi geyimlərin, xüsusi ayaqqabıların və digər FMV-nin xarab edilməsi və ya itirilməsi nəticəsində müəssisələrə dəyən zərərə görə maddi məsuliyyət qüvvədə olan qanunvericiliklə tənzim edilir.

6.3. İşçilərin xüsusi geyim, xüsusi ayaqqabı və digər FMV ilə vaxtında təmin edilməsi və göstərilən təlimatın yerinə yetirilməsi üçün müəssisə rəhbərliyi məsuliyyət daşıyır.