Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi

Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyi (03.05.94, № 04/19-2238) təsdiq etmişdir | Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin 05.05.94-cü il tarixli 7-3 saylı qərarı ilə təsdiq edilmişdir | Azərbaycan Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyasının İcraiyyə Komitəsinin 17.05.94-cü il tarixli 26 b.6 saylı qərarı ilə təsdiq edilmişdir

Əmək şəraiti zərərli olan işlərdə çalışan işçilərə pulsuz süd və digər keyfiyyətli yeyinti məhsulları verilməsi qaydası haqqında Əsasnamə

Əmək şəraiti zərərli olan işlərdə çalışan işçilərin xəstəliklərinin qarşısını almaq məqsədilə, onlar süd və digər eyni keyfiyyətli yeyinti məhsulları ilə təmin edilməlidirlər.

Əsasnaməni mülkiyyət formasından və təsərrüfat fəaliyyətindən asılı olmayaraq Azərbaycan Respublikasının ərazisində yerləşən bütün müəssisələr hökmən yerinə yetirməlidirlər.

Bu Əsasnamə Kimyəvi Maddələrin Siyahısını və əmək şəraiti zərərli olan işlərdə çalışan işçilərə pulsuz süd və digər eyni keyfiyyətli yeyinti məhsulları verilməsi qaydasını müəyyən edir.

İş zonasının havasında kimyəvi maddələrin miqdarı Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyinin təsdiq etdiyi Sanitariya normalarında nəzərdə tutulan son həddən artıq olduqda bu Siyahıdan istifadə olunur. Siyahıda nəzərdə tutulmuş kimyəvi maddələrin istehsalı və ya işlədilməsi ilə bağlı işlərdə işçinin faktik məşğul olunduğu günlərdə iş növbəsinin davamiyyətindən asılı olmayaraq növbə ərzində hərəyə 0,5 litr süd verilir.

Süd bufetlərdə, yeməkxanalarda və ya sanitariya-gigiyena tələblərinə müvafiq surətdə xüsusi avadanlıqla təchiz edilmiş otaqlarda paylanmalı və içilməlidir.

Südün əvəzinə pul ödənilməsinə, qeydlərdə göstərilən eyni keyfiyyətli mallar və məhsullar istisna olunmaqla, başqa mallar və məhsullar verilməsinə icazə verilmir.

Xüsusilə zərərli əmək şəraiti ilə əlaqədar olaraq pulsuz müalicə-profilaktika qidası alan işçilərə süd verilmir.

Pulsuz süd verilməsi ilə əlaqədar xərclər buraxılan məhsulun göstərilən iş və xidmətlərin maya dəyəri hesabına, büdcə təşkilatlarında isə smeta xərclərində nəzərdə tutulmaqla ödənilir.

Əsasnamədə göstərilən süd və eyni keyfiyyətli yeyinti məhsullarının miqdarı dövlət təminatının minimum miqdarını müəyyən edir. Müəyyən edilmiş miqdardan artıq xərclər məhsulun maya dəyərinə və smeta xərclərinə aid edilmir və o, təşkilatın öz hesabına verilir.

Normal əmək şəraiti təmin edilərsə, müdiriyyət və həmkarlar ittifaqı komitəsi süd verilməsini dayandırmaq haqqında qərar qəbul edirlər.

Kimyəvi maddələrin siyahısı

1. Alifatik və alitsiklik karbohidrogenlər (doymuş və doymamış);

a) metan sırası karbohidrogenləri: butan, izobutan, pentan, izopentan, heksan, oktan, izoktan, ionan;

b) etilan sırası karbohidrogenləri: butilenlər,amilenlər, izobutitenlər;

v) tsiklik, doymamış karbohidrogenlər: tsiklopentadiyen, ditsiklopendiyen, tsiklopentadiyeniltrikarbonil permanqanat;

q) bir və iki nüvəli aromatik karbohidrogenlər: benzol, ksilol, toluol, etilbenzol, kumol, diizopropibenzol, stirollar, difenil, naftalin və onların törəmələri.

2. Yağlı karbohidrogen sırasının hallogenli birləşmələri:

a) ftorlu törəmələri: floretilen, difloretilen, trifloretilen, tetrafloretilen, triflorpropilen, difloretan, dekaflorbutan;

b) xlorlu törəmələri: metilxlorid, metilenxlorid, xloroform, karbon-4 xlorid, etilxlorid, dixloretan, tetraxlorpropan, tetraxlorpentan, vinilxlorid, dixloretilen, tetraxloretilen, trixloretilen, heksaxxlortsiklopentadiyen, allozan, xloropren, allilxlorid, butilenxlorid, heksaxlorbutadiyan və bu sıradan başqaları;

v) bromlu törəmələri: metilenbromid, metilbromid, etilromid, dibrometan, tetrabrometan, dibrompropan, broform və başqaları;

q) yodlu törəmələri: metilyodid, yadofrom, etilyodid və başqaları.

3. Aromatik karbohidrogen sırasının hallogenli birləşmələri: xlorbenzol, dixlorbenzol, trixlorbenzol, tetraxlorbenzol, heksaxlorbenzol, benzilxlorid, benzotrixlorid, xlorstirol, brombenzol, benzilbromid və bu sıradan qalan hallogenli birləşmələri.

4. Çoxnüvəli monotsiklik karbohidrogenlərin xlorlu birləşmələri: xlorlaşmış difenillər, difenilin xloroksidi, xlorindan, xlornaftalinlər, heptaxlor, DDT, heksaxlortsikloheksan, polixlorpinin, polixlorkamfen, xlorten, sinazin, artazin.

5. Spirtlər:

a) yağlı karbohidrogenlərin doymuş və doymamış spirtləri və qlikolları: metil spirti, allil və krotil spirtləri və başqa spirtlər;

b) yağlı karbohidrogen spirtlərinin hallogenli törəmələri: ortafloramil, tetraflorpropil və başqa spirtlər;

v) alitsiklik və aromatik sıra spirtləri: benzil spirti, tsikloheksanol və başqaları.

6. Fenollar: fenol, xlorfenollar, pentaxlorfenol, krezollar, hidroxinon, natri pentaxlorfenolyat və başqaları.

7. Alitsiklik və alifatik sıranın efirləri və onların hallogenli törəmələri: dimetil, diyetil, dinzopropil, dibutil, vinilbutil, divinil, monoxlordimetil, dixlordietil, tetraxlordietil efirləri, etilenqlikol, propilenqlikol, qliserin və poliqlikolların efirləri.

8. Fenol efirləri: qvayakol, hidroxinonun monobenzol efiri, dinil və bu sıradan başqaları.

9. Üzvi oksid və pereoksidlər: etilen, propilen oksidləri, epixlorhidrogen, izopropibenzolun hidroperoksidi, benzol, peroksid, metiletilketon, tsikloheksanon oksidləri və bu sıradan başqa maddələr.

10. Tiospirtlər, tiofenollar və tioefirlər: metil və etilmerkaptanlar, trixlorfenol və pentaxlortiofenol: 2,4-D trixlorfenoksisirkə turşusunun duzları.

11. Əvəzləyici və əvəzləyicisiz aldehid və ketonlar: asetaldahid, formaldehid, benzoldehid, akroleyin, aseton, bromaseton, xloraseton, pentaxloraseton, heksaxloraseton və bu sıradan başqaları.

12. Üzvi turşular, onların anhidridləri, amidlər və hallogenanhidridləri: malein ftal anhidridi, turşular: qarışqa, sirkə, propion və onların anhidridləri, naftan turşuları, benzoilxlorid, xlorfenoksirkə turşusu, karbomon turşusunun birləşmələri, tio və ditikarbamid turşuları, dimetilfermamid və həmin qrupdan qalanları, həmçinin diazobirləşmələr, diazoketonlar və diazoefirlər.

13. Mürəkkəb efirlər: nitrit, nitrat, sulfat, xlorsulfanol, qarışqa, sirkə, propion, akril, metakril turşuları, efirləri və onların hallogenli törəmələri.

14. Fosfat turşusunun mürəkkəb efirləri və amidləri: trikrezilofosfat, tiofos, metafos, metiletiltiofos, merkaptofos, metimerkaptofos, florofos, tabun, zonan, zarin, oktametil, karbofos, M-81, № 74 perparatları DDVF, fosfamid, dietilxlormonofosfat, metildixlortiofosfat, dimetilxlortiofosfat və digər fosfor üzvi zəhərləyici maddələr.

15. Yağlı polietilen sırasının nitro və amino birləşmələri və onların törəmələri: nitroolefinlər, nitroetan, nitrometan, nitropropan, nitrobutan, nitrofoks, xlorpikrin, nitrosikloheksan, metilamin, dimetilamin, trimetilamin, etilamin, dietilamin, etilenimin, polietipilin, polietetilenpoliamin, heksametilendiamin, etanolamin, tsikloheksilalin və bu sıradan qalanları.

16. Aromatik sıranın nitro və amin birləşmələri və onların törəmələri: nitrobenzollar, nitrotoluollar, nitroksilol, dinok, dinoseb, nitronaftalinlər, nitrofenollar, nitro və aminozollar, animen, asetonamilin, xloranilinlər, finilendiaminlər, benzidin, parafenetizin.

17. Benzoxinonlar, nataxinon, antraxinon, benzatren, parabenzoxenon və dixlornaftaxinon.

18. Üzvi boyalar: antrazinon, nitro və nitrozoboyalar, azoboyalar, azin boyaları, 2-metilfuran (silvan).

19. Hetrotsiklik birləşmələr istehsalında: furan, tetrahidrofuran, furfurol, tiofen, indol, piridin, pirazalan, purin, piridin və pirin əsasları, pikolinlər, nikotin turşusu, dioksanlar, piperidin, morfomen, heksoken, barbituratlar və onların yarımfabrikatlar preparatlar hazırlanmasında istifadə olunur.

20. Alkaloidlər: atropin, kokain, tiryək, morfin, kodein, strixnin, pilokarpin, skopolanin, salsolin, olekopos, papaverin, nikotin, anatazin, həmçinin tərkibində bu maddələr olan xammal və hazır məhsullar (narkotik-tütün, siqaret, siqaret istehsalı, tütünün fermentləşdirilməsi).

21. Bor karbohidrogenləri.

22. Hallogenlər və hallogen törəmələri: flor, xlor, brom, yod, xlorlu, bromlu, florlu hidrogen, flor turşusu, silisiumlu hidrogen florid turşusu, flor oksidi, 1 və 2 xlor oksidi, triffloridxlor, yodxlorid, karbonxlor oksidi (fosken).

23. Kükürd birləşmələri: hidrogensulfid, karbonsulfid, xlorsulfon turşusu, kükürdün xlor anhidridləri, sulfid və sulfat anhidridləri.

24. Selen və onun birləşmələri: selen anhidridi, selenit turşusu, selenat turşusu, onların duzları, selenxloroksidi, selenin üzvi birləşmələri.

25. Tellur və onun birləşmələri.

26. Azot birləşmələri: hidrozin və onun birləşmələri, azot oksidi, azot turşusu, natrium azit, ammoniak, natrium nitrit, azotxlorid, nitrozilxlorid, hidroksilamin.

27. Sarı (ağ) fosfor və onun birləşmələri: fosfor anhidridi, fosfat turşusu və onun duzları.

28. Mərgümüş (arsen) və onun birləşmələri: arsen anhidridi və ona oxşar anhidridlər, kalsium arsenit, kalsium arsenat, natrium arsenat, Paris yaşılı, asarsol, iprit.

29. Sürmə və onun birləşmələri: sürmə anhidridi və sürməli, sürməli hidrogen, sürmə xlorid.

30. Sianidlər: hidrogensianid, kalium və natrium sianidlər, disian, xloroian, bromsian, kalsiumsianid, sianurxlorid, benzilsianid.

31. Nitrollar: asetonitril, asetonsianhidrin, akrilonitril, etillensianhidrin, benzonitril və başqaları.

32. İzosianatlar, fenilizosianit, heksametilen, divzosianat, toluilendiizosianat və başqaları.

33. Tərkibində 10%-dən çox sərbəst kristallik silisium 2-oksid olan aerozol şəkilli silisium birləşmələri.

34. Jivə və onun üzvi qeyri-üzvi birləşmələri – metal, civə, civə-sianid, civə və nitrat, quruldayıcı civə, dimetilcivə, etilmerkurxlorid, etilmerkurfosfat, dietilcivə, xlorfenolcivə, merkurasetat, merkuran və civənin başqa birləşmələri.

35. Manqan və onun birləşmələri: manqan oksidi, sulfat, xlorid və manqansulfat və onun başqa birləşmələrinin aerozolları.

36. Berillium və onun birləşmələri: berillium oksidi, berillium oksidinin hidratı, berillium karbid, berillium sulfat, berillium xlorid, berillium ftor oksidi və başqa birləşmələrinin aerozolları.

37. Tallium və onun birləşmələri: tallium xlorid, tallium sulfat, tallium asetat, tallium nitrat, tallium karbonat və başqaları.

38. Titan və onun birləşmələri.

39. Vanadium və onun birləşmələri: vanadium – 5-oksid və 3-oksid, ammonium, natrium və kalsium vanadatları, vanadium xloridləri.

40. Xrom və onun birləşmələri: xrom – 3-oksid, xrom oksidi, xrom zəyi, natrium bixromat və başqaları.

41. Molibden və onun birləşmələri: molibden – 3-oksid, ammonium molibdat.

42. Nikel və onun birləşmələri: nikeloksid, nikel – 3-oksid, nikel – oksidin hidratı.

43. Metanol.

44. Qalay, bor və silisium üzvi birləşmələri.

45. Qurğuşun və onun birləşmələri.

46. Nikel, kobalt, marqans materiallarının karbonilləri.

47. Litium, sezium, rubidium və başqa qələvi elementləri və onların birləşmələri.

48. Nadir torpaq elementləri (lantanidlər) və onların birləşmələri.

49. Kadmium oksid və onun başqa birləşmələri.

50. Antibiotiklər: biomisin, tetrasiklin, sintomisin, levomisetin və başqaları.

51. Mikrobioloci mənşəli komponentlər: bakterioloci toksinlər, mikrotoksinlər.

52. Güclü təsir edən zəhərli maddələrin aerozolları (*A* və *B* Siyahısına daxil olan).

53. Bütün növ dudaların istehsalı.

54. Pestisidlər.

55. Birinci və ikinci dərəcəli işlərdə açıq istifadə edilən radioaktiv maddələr.

Qeydlər:

1. Antibiotiklərin istehsalında və e` malında çalışanlara təzə süd əvəzinə qatıq və ya üzlü süd əsasında hazırlanmış kolibakterin verilməlidir.

2. Qurğuşunun qeyri-üzvi birləşmələri ilə təmasda olan işçilərə süddən əlavə saflaşdırılmış və ya konservləşdirilmiş bitki mənşəli yeyinti məhsulları, meyvə şirəli içkilər şəklində 2 qram pektin verilməlidir (pektinin faktik miqdarını istehsalçı zavod göstərməlidir).

3. Zülal hesabı ilə aşağıdakı yeyinti məhsulları südə bərabər tutulur:

3.1. Qatıq məhsulları (kefir, prostokvaşa, asidofilin və başqaları)- 500 qr.

3.2. Kəsmik – 100 qr.

3.3. Yağlılığı 24% olan pendir – 60 qr.

3.4. Qurudulmuş üzlü süd – 55 qr.

3.5. Qatılaşdırılmış sterilizə edilmiş şəkərsiz süd – 200 qr.

3.6. 2-ci kateqoriya mal əti – 70 qr.

3.7. Piysiz balıq növləri – 90 qr.

4. Pektini əvəz etmək üçün müəssisələrdə və ictimai iaşə sistemlərində fəhlələrə kələmdən, yerköküdən, ağ turpdan, qırmızı turpdan, çuğundurdan hazırlanmış salat verilə bilər. Bu, ictimai iaşə müəssisələri üçün xörək reseptləri külliyyatında nəzərdə tutulmuşdur.

Həmin məhsulların tərkibində 250-300 miliqram mət olan natura meyvə şirələri ilə əvəz edilməsinə icazə verilir. Qurğuşunun qeyri-üzvi birləşmələri ilə daimi ünsiyyəti olan adamlara süd əvəzinə qatıq içmək tövsiyə edilir.

5. Süd-qatıq məhsulları iş günü ərzində verilməlidir.

Tərkibinə peptin qatılan yeyinti məhsulları, meyvə şirələri, içkilər, habelə tərkibində meyvənin əti olan natural meyvə şirələri iş başlanmazdan qabaq verilməlidir.