Azərbaycan mİllİ kİtabxanası

ELEKTRON KİTABXANA

ELEKTRON KATALOQ VƏ KİTABXANA

ELEKTRON MƏLUMAT BAZASI

MUSİQİ KİTABXANASI

İLİN YEKUNLARI

Azərbaycan Milli Kitabxanasının

2016-ci il fəaliyyəti haqqında

 

Azərbaycan Milli Kitabxanası respublikada kitabxana işi sahəsində dövlət  siyasətini həyata keçirən, milli nəşrləri, xarici ölkələrdə Azərbaycan dilində nəşr olunmuş çap məhsullarını və Azərbaycan müəlliflərinin əsərlərini, dünya əhəmiyyətli nəşrləri, o cümlədən xarici dillərdə çap olunmuş məlumat daşıyıcılarını toplayıb mühafizə edən  milli xəzinə və dövlət kitabsaxlayıcısıdır.
Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabinetinin 15 aprel 2004-cü il tarixli 50 saylı Qərarı ilə kitabxanaya “Milli Kitabxana” statusu verilmişdir və Azərbaycan Milli Kitabxanası (AMK) adlanır.
Milli Kitabxanada fəaliyyət göstərən 27şöbədə 361 nəfər işçi çalışır. 
“Kitabxana işi haqqında” və “Nəşriyyat işi haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunlarına əsasən Milli Kitabxana ölkə ərazisində nəşr olunan kitablardan 4 nüsxə, qəzet və jurnallardan isə 2 pulsuz məcburi nüsxə almalı və onların əsasında  milli mətbuatın arxiv  fondunu yaratmalıdır.

Bu Qanunların mövcudluğuna baxmayaraq bəzi nəşriyyatlar, müəlliflər və kitab çapı ilə məşğul olan poliqrafiya müəssisələri çap etdirdikləri nəşrlərdən Milli Kitabxanaya məcburi nüsxə verməkdən boyun qaçırırlar. 

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev tərəfindən 20 oktyabr 2015-ci il tarixində İnzibati Xətalar Məcəlləsində dəyişikliklər edilməsi barədə Sərəncam  imzalanmış, Sərəncamda İnzibati Xətalar Məcələsinə Maddə 192-1:Kitabxanaların pulsuz məcburi nüsxələrlə təchizatı üzrə tələblərin pozulması əlavə olunmuşdur. Maddəyə əsasən kitabxanaların pulsuz məcburi nüsxələrlə təchizatı üzrə tələblərin pozulmasına görə vəzifəli və hüquqi şəxslərə cərimə tətbiq edilmişdir.
Milli Kitabxanada Azərbaycan mətbuatının və nəşr məhsullarının arxiv fondunun yaradılması işini  nizama salmaq üçün yanvar ayının 27-də Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi, Mətbuat Şurası və Milli Kitabxana birgə Azərbaycan mətbuatının və nəşr məhsullarının arxiv fondunun yaradılmasının təkmilləşdirilməsi məsələlərinə dair qəzet və jurnal redaktorlarının və nəşriyyat direktorlarının respublika müşavirəsini keçirmişdir. Müşavirədə əksər nəşriyyat direktorları iştirak etmişdir.
Milli Kitabxananın fəaliyyətinin əsas prioritetləri kitab fondlarının formalaşdırılması, elektron kataloqun və elektron kitabxananın daha da təkmilləşdirilməsi, oxuculara xidmət proseslərinin tam avtomatlaşdırılması, yeni texnologiyaların tətbiqi istiqamətində əhəmiyyətli tədbirlərin həyata keçirilməsindən ibarət olmuşdur.
Milli Kitabxana avtomatlaşdırılmış kitabxana sistemi VİRTUA proqramı ilə işləyir, Orakle üzərində qurulmuş bu proqram vasitəsilə hazırda oxuculara xidmət prosesləri tam şəkildə avtomatlaşdırılmışdır. Oxucuların kitabxanaya yazılması, qeydiyyatı və oxucu biletlərinin verilməsi, oxucuların nəzarət-buraxılış məntəqəsindən buraxılması prosesləri, kitabların elektron kataloq üzrə axtarışı və sifarişlərin verilməsi prosesləri, oxucuların yaşayış və iş yerlərindən kitabların əvvəlcədən virtual sifarişi, onlayn biblioqrafik və metodik xidmət sahələri yaradılmışdır.
Cari ildən elektron kataloq “Elektron kataloq və kitabxana” adı altında fəaliyyət göstərməyə başlamışdır. Belə ki, kataloqda axtarış aparan oxucu hazırlanmış xüsusi proqram vasıtəsilə birbaşa həmin kitabı onlayn oxumaq imkanı əldə etmişdir. Burada Azərbaycan Respublikasının “Müəlliflik hüququ və əlaqəli hüquqlar haqqında” Qanuna əməl etmək məqsədilə kitablara Milli Kitabxananın holoqramı vurulmuş, kitabın surətinin çıxarılmasına, üzünün köçürülməsinə, elektron daşıyıcılara ötürülməsinə məhdudiyyətlər qoyulmuşdur.
2016-cı ildə kitabxana bir sıra yeni layihələrə start vermişdir. Belə ki, kitabxananın tərkibində “Açıq kitabxana” sərbəst mütaliə bölməsi yaradılmışdır. “Açıq kitabxana” sərbəst mütaliə bölməsi Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin və Azərbaycan Milli Kitabxanasının birgə layihəsi əsasında paytaxt sakinləri və şəhərimizin qonaqları üçün fasiləsiz və sərbəst mütaliə imkanlarının yaradılması məqsədilə, həftənin bütün günləri, 24 saat ərzində xidmət göstərir.
Burada ayrı-ayrı vətəndaşlar, oxucular, yazıçılar, şairlər, ziyalılar və alimlər tərəfindən kitabxanaya təqdim olunan kitablar nümayiş olunur və onların  mütaliəsinə şərait yaradılır. Eyni zamanda açıq kitabxanada “Mən oxudum, sən də oxu” devizi altında “Kitabı kitaba dəyişmə” guşəsi də fəaliyyət göstərir. Burada hər bir vətəndaşa artıq özünün mütaliə etdiyi kitabı gətirərək həmin guşəyə təhvil vermək və əvəzində mütaliə etmədiyi kitabı apararaq özünün iş və yaşayış yerində mütaliə etmək imkanı yaradılmışdır. Burada həmçinin açıq səma altında poeziya gecələri, mütaliə axşamları, ayrı-ayrı yazıçı və şairlərlə görüşlər keçirilir, yazıçı və şairlərin yeni kitablarının təqdimat mərasimləri təşkil olunur, imzalı görüşlər keçirilir.
“Açıq kitabxana” sərbəst mütaliə bölməsində Uşaq guşəsi, Dövri mətbuat və Milli musiqi guşəsi də yaradılıb. Açıq kitabxananın fəaliyyət göstərdiyi müddət ərzində bölmənin fondundan 20 000 oxucu istifadə etmişdir. Yazıçılar, naşirlər,oxucular tərəfindən kitabxanaya hədiyyə edilən kitablar Açıq kitabxananın fondunu zənginləşdirir. Açıq kitabxananın fəaliyyətinin qiymətləndirilməsi üçün hazırlanmış Rəy və təkliflər kitabında təkcə şəhərimizin sakinləri deyil, Bakıya gələn xarici turistlərin də müsbət rəyləri öz əksini tapmışdır.
Açıq kitabxananın fəaliyyətinin yaxşılaşdırılması məqsədilə “Kitab satışı mərkəzi”nin yaradılması, onlayn kitab sifarişi, Azərbaycan Milli Kitabxanasının Elektron kataloqundan, Elektron kitabxanasından, “Azərbaycan ədəbiyyatının virtual kitabxanası”ndan və digər elektron kitabxanalardan oxucuların istifadəsi üçün kompüter avadanlıqlarının quraşdirilması da nəzərdə tutulub.
Azərbaycan musiqisinin dünya miqyasında və respublikada geniş təbliğinə nail olmaq, xalqımızın musiqi irsinin, Azərbaycan bəstəkarlarının əsərlərinin, xalq musiqimizin, folklorumuzun dünyada ən çox tanınan və populyar olan beynəlxalq musiqi saytlarında və portallarında, habelə Milli Kitabxananın saytında yerləşdirilməsi məqsədilə Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi, Müəllif Hüquqları Agentliyi və Milli Kitabxananın “Azərbaycan musiqi irsinin dünyada təbliği” birgə Layihəsinin mart ayının 4-də təqdimat mərasimi keçirilmişdir.
Beynəlxalq Musiqi Kitabxanası Layihəsi /Petruççi  Musiqi Kitabxanası (IMSLP) və Milli Kitabxananın saytında yaradılan “Musiqi kitabxanası”nda Azərbaycan musiqisinə dair çap olunmuş və Milli Kitabxananın fondlarında mühafizə olunan nəşrlərin elektron versiyasından ibarət tam mətnlər yer almışdır. Beynəlxalq Musiqi Kitabxanası Layihəsi /Petruççi  Musiqi Kitabxanasının qaydalarına müvafiq olaraq “Müəlliflik hüququ və əlaqəli hüquqlar haqqında” Qanunun icazə verdiyi və ya müəlliflərin özləri tərəfindən rəsmi icazə verilən əsərlər sayta yerləşdirilir.
81 ölkəni özündə birləşdirən Beynəlxalq Musiqi Kitabxanası Layihəsinin  /Petruççi  Musiqi Kitabxanasının Azərbaycan bölməsində (http://imslp.org/wiki/Category:Azerbaijani_people) 65 kateqoriya (Azərbaycan Xalq Mahnıları, Xalq Rəqsləri, bəstəkarlar, redaktorlar, aranjımançılar, librettoçular, ifaçılar, xanəndələr, dirijorlar, orkestrlar, ansamblar və s) yer almışdır. Xalq mahnıları kateqoriyasına 274 xalq mahnısının notu, Xalq mahnıları (2 cildlik) kitabı yerləşdirilmişdir. Ümumilikdə 454 musiqi notu yerləşdirilmiş bu səhifədə 31 bəstəkarımız öz əksini tapmışdır. Sayta eyni zamanda Azərbaycanın Himni, mp3 və mp4 formatında materiallar yerləşdirilmişdir.
Azərbaycan musiqisinin dünya miqyasında təbliği məqsədilə təqdim olunan hər bir material, yazı, bəstəkar işi burada tam açıqlığı ilə öz əksini tapır. Yerləşdirilmiş hər bir şəxs haqqında məlumat, not haqqında açıqlama, musiqi alətlərimiz haqqında informasiya istifadəçiyə çatdırılır.

2016-cı ildə ən uğurlu nəaliyyətlərimizdən biri də Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə təsdiq olunmuş “Azərbaycan Respublikasında Kitabxana İnformasiya sahəsinin inkişafı üzrə (2008-2013-cü illər) Dövlət Proqramı”na əsasən Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi və Azərbaycan Milli Kitabxanası tərəfindən, yeni və dəyərli sorğu-məlumat kitabı – Azərbaycan Kitabxana Ensiklopediyası (AKE) (Bakı: Zərdabi-Nəşr MMC, 2015.- 630 s.) hazırlanaraq çap edilməsidir.
Azərbaycan Kitabxana Ensiklopediyasını hazırlamaqda məqsəd, respublikada bu sahədə əldə olunmuş professional biliklərin toplanması, onların yığcam şəkildə işlənərək geniş kitabxana cəmiyyətinin istifadəsinə verməkdir. Gərgin əməyin bəhrəsi, Azərbaycan kitabxanaçılığı üzrə zəngin məlumatlar mənbəyi olan bu sorğu kitabı Azərbaycan kitabxanaşünaslıq elmi üçün töhfə, kitabxanaçılar üçün dəyərli hədiyyədir.
Azərbaycan Milli Kitabxanası və Respublika Mədəniyyət Müəssisələri İşçilərinin Hazırlıq və İxtisasartırma Mərkəzinin birgə layihəsi əsasında iyun ayından etibarən respublikanın şəhər və rayonlarından İxtisasartırma Mərkəzinə tədris keçmək üçün gələn kitabxana işçilərinə Milli Kitabxananın Treninq Mərkəzində kitabxananın trenerləri tərəfindən “İnnovasiya texnologiyalarının kitabxanaların işinə tətbiqi”, “ALİSA proqramının tətbiqi və elektron xidmətlərdən istifadə imkanları”, “Milli Kitabxananın innovativ onlayn xidmətləri” mövzularında treninqlər keçirilir.
Bu gün Milli Kitabxananın fondunda 4 580 862 nüsxə ədəbiyyat toplanmışdır ki, bunun da 2 375 907 nüsxəsi kitab və kitabçalar, 2 204 955 nüsxəsi isə digər sənədlərdir. 2016-cı ildə kitabxanaya 24 929 nüsxə ədəbiyyat daxil olmuşdur. Daxil olan ədəbiyyatın 14 251  nüsxəsi kitab, 10 678 nüsxəsi isə digər sənəd növləridir. Yeni ədəbiyyatın 15 076 nüsxəsi Azərbaycan, 4700 nüsxəsi rus, 5153 nüsxəsi isə xarici dildə olmuşdur. (Əlavə 4).
İl ərzində fiziki cəhətdən yararsız hala düşmüş, köhnəlmiş, aktuallığını itirmiş 13 671 nüsxə ədəbiyyat silinmişdir  ki, bu ədəbiyyatın 12 159 nüsxəsi rus, 37 nüsxəsi xarici, 1475 nüsxəsi Azərbaycan dilindədir.
Cari ildə kitabxanaya 30 058 nəfər oxucu üzv olmuşdur və ümumilikdə oxucuların sayı 121 558 nəfərə çatmışdır (Əlavə 3).

Gündən-günə artmaqda olan virtual oxucuların sayı 900 min, il ərzində kitabxanaya gələn oxucuların davamiyyəti  204 591 nəfərə, kitab verilişi isə 984 861 nüsxəyə çatmışdır (Əlavə 2). 
Hesabat dövründə nəşriyyat planına uyğun olaraq “Azərbaycan kitabı: biblioqrafiya” IV cild (52,5ç.v.), “Səməd Vurğun. Biblioqrafiya” “R.Behbudov.Biblioqrafiya”, (Azərbaycanın görkəmli şəxsiyyətləri seriyasından);  “Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin nəşrləri (2006–2016)”, “Azərbaycan kitabxana ensiklopediyası”, “Açıq Kitabxananın fəaliyyətinin əsas istiqamətləri: metodik tövsiyələr”,  "Fiziki qüsurlu şəxslərə kitabxana xidmətinin təşkili”, “İnnovativ kitabxana-informasiya xidməti”, “Oxuculara xidmətin əsas istiqamətləri, innovativ yeniliklərin tətbiqi təcrübəsi (Azərbaycan Milli Kitabxanasının təcrübəsi əsasında)”, “Kitabxanalarda biblioqrafik xidmət: ənənələr və innovasiyalar” və b. vəsaitlər çap olunmuşdur.
Ümumilikdə 2016-cı il ərzində Milli Kitabxana tərəfindən 40 adda, 7960 nüsxə tirajla, 565,2 çap vərəqi həcmində biblioqrafiya və biblioqrafik vəsaitlər, məlumat kitabları və informasiya bülletenləri, metodik materiallar və b. vəsaitlər nəşr edilmişdir. 
Milli kitabxananın çap etdiyi bütün nəşrlər respublikanın MKS-nə və Bakı şəhər kitabxanalarına operativ surətdə çatdırılmış və Elektron kitabxanada və Milli Kitabxananın saytında “Kitabxanamızın nəşrləri” bölməsində yerləşdirilmişdir.
Cari ildə 26 831 biblioqrafik yazı yaradlmış, 37 301 analitik-biblioqrafik tammətnli resurs bazaya daxil edilmişdir.
28 041 elektron resurs (kitab, dövri mətbuat, dissertasiya və avtoreferat, not) rəqəmsallaşdırılmış, Azərbaycn Respublikası Prezidentinin müvafiq sərəncamlarının icrasına uyğun olaraq 4 elektron məlumat bazası yaradılaraq elektron kitabxanaya daxil edilmişdir. Ümumilikdə kitabxananın 163 851 elektron resursu vardır. 
Hesabat ilində kitabxananın ayrı-ayrı şöbələri tərəfindən məqsədyönlü işlərin görülməsi davam etdirilmişdir. 
Milli Kitabxanada keçirilən kütləvi tədbirlər, elmi və praktik konfranslar, kitab sərgiləri, mühazirələr, kitab təqdimatları, oxucu konfransları, yazıçı və şairlərlə, elm adamları və alimlərlə görüşlər ədəbiyyatın təbliğində, oxucuların kitabxanaya cəlb olunmasında  mühüm rol oynayır və xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.
Ümumilikdə cari ildə 100-dən artıq  kütləvi tədbir keçirilmişdir.  Bunlardan:  Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi və Azərbaycan Milli Kitabxanası ilə birgə mədəniyyət və turizm müəssisələri üçün multikulturalizm ilinin açılışı münasibətilə “Multikulturalizm Azərbaycanın həyat tərzidir” adlı geniş kitab sərgisi, Azərbaycan mətbuatının və nəşr məhsullarının arxiv fondunun yaradılmasının təkmilləşdirilməsi məsələlərinə dair qəzet və jurnal redaktorlarının və nəşriyyat direktorlarının respublika müşavirəsi, “Azərbaycan musiqi irsinin dünyada təbliği” Layihəsinin təqdimatı, Latviyanın Azərbaycandakı Səfirliyinin “Art Nouveau (yeni incəsənət) memarlığı: Riqa və Latviya”  sərgisi, “20 yanvar-hüzn və milli qürur günüdür” kitab sərgisi, Rumıniya milli mədəniyyət günləri çərçivəsində “Rumın poeziya günü”, yazıçı Sona Vəliyevanın milli mətbuatımızın banisi, görkəmli ziyalı, maarifçı və publisist Həsən bəy Zərdabinin ömür yoluna həsr olunmuş “İşığa gedən yol” romanının İmza törəni və təqdimat mərasimi, “Azərbaycan kitabxana ensiklopediyası” kitabının təqdimatı, “Gəncliyin səsi” adlı festival çərçivəsində “Gənc yazarlarla görüş”, Ümummilli lider Heydər Əliyevin anadan olmasının 93-cü ildönümünə həsr olunmuş “Kitabxanaçılıq-İnformasiya elmi: tədris və təcrübədə yeni çağırışlar” mövzusunda Beynəlxalq Elmi Konfrans, Xalq  yazıçısı, görkəmli dramaturq Elçinin Musiqili Teatrda səhnələşdirilmiş “Baladadaşın toy hamamı” tamaşasının qəhrəmanları və yaradıcı heyət ilə görüş, Ağcabədi rayonunda  “Multikulturalizm və kitab” mövzusunda zona konfransı və Bakı Beynəlxalq Multikulturalizm Mərkəzinin nəşri olan “Azərbaycan multikulturalizminin ədəbi-bədii qaynaqları” kitabının, “Multikulturalizm” jurnalının ilk nömrəsinin təqdimatı, “Multikulturalizm və kitab” mövzusunda konfrans, “Açıq kitabxana”layihəsinin oxuculara və paytaxt sakinlərinə təqdimatı və b. tədbirləri göstərmək olar. 
İl ərzində Sərgi zalında, Konfrans zalında, Oxuculara xidmət şöbəsinin oxu zallarında, Xarici ədəbiyyat və beynəlxalq kitab mübadiləsi şöbəsinin oxu zalında,  Not nəşrləri və səsyazmaları şöbələrində mütəmadi olaraq yeni ədəbiyyat sərgiləri, kitab təqdimatları, görüşlər təşkil edilmişdir.
Kitabxananın fəaliyyəti müxtəlif informasiya vasitələrində – televiziya və radio kanallarında, mətbuatda geniş işıqlandırılmışdır.
Dövri mətbuat səhifələrində Milli Kitabxana haqqında 200 material əks olunmuşdur.
Ötən il ərzində Milli Kitabxananın yerinə yetirdiyi ən vacib missiyalardan biri də beynəlxalq əlaqələrin daha da genişləndirilməsi və Azərbaycan həqiqətlərinin ölkə xaricində daha geniş təbliğində fəal iştirak etməkdən ibarət olmuşdur. İl ərzində dünyanın  50-dən artıq milli kitabxanasına, səfirliklərə, universitetlərə və digər təşkilatlara 5043 nüsxə Azərbaycanın tarixinə, mədəniyyətinə, iqtisadiyyatına, daxili və xarici siyasətinə, Dağlıq Qarabağ məsələsinə və s. dair müxtəlif kitablar göndərilmişdir.
İl ərzində Tacikistan, Misir və Rumıniya Milli Kitabxanaları ilə ikitərəfli qarşılıqlı əməkdaşlıq barədə Memorandum razılaşdırılmış, növbəti ildə  imzalanması nəzərdə tutulmuşdur.
Cari ildə bir sıra beynəlxalq tədbirlər keçirilmişdir. TÜRKSOY təşkilatı ilə həmişə sıx əməkdaşlıq edən Milli Kitabxana bu il türk dünyasının üç böyük ədibinə həsr olunmuş beynəlxalq elmi konfrans keçirmişdir.