E L E K T R O N   M Ə L U M A T   B A Z A S I

  TÜRK DİLLƏRİNİN ORFOQRAFİYASI BARƏDƏ QƏTNAMƏ


    

    1. Birinci Beynəlxalq Türkoloji Qurultay orfoqrafiya ilə bağlı türk dilləri üçün bu məsələləri əhatə edir: Mədəni dillərdə düzgün yazmaq üçün dörd elmi prinsip olur. Bunlardan türk dilləri üçün ən uyğun olanı başlıca olaraq fonetik prinsipdir. Bu və ya digər ölçülər etimoloji,
morfoloji prinsiplə uyğunlaşmalıdır.
   2. Etimoloji prinsipinin həyata keçirilməsi ədəbi ənənədən asılı olmalıdır. Hər bir dilin dialektlərinin böyük və ya kiçik olmasından asılı olmayaraq etimoloji prinsip yazıda dialektlərə imkan yaradır, hər cür danışanların düzgün yazmasını əsaslandırır.
   3. Düzgün yazmaq üçün təkcə etimologiyadan istifadə etmək olar. Etimoloji prinsip tarixi prinsiplə qarışdırılmalarıdır.
   4. Məlum dillərdə danışan xalqlar fonetik prinsiplə yazarkən ərəb və xarici (avropa) sözləri xalq kütləsi mənimsəməlidir.
   5. Fonetik prinsip tələffüzə əsaslanır. Ona görə də canlı türk dilləri üzərində heca tipləri və onlarda əvvəldə, ortada, sonda iştirak edən saitlər, samitlər aydınlaşmalıdır.
   6. İslah olunmuş ərəb əlifbası işlənilmiş orfoqrafiyaya hələlik ardıcıllıqla xidmət etməmişdir. Azərbaycanda, digər respublikalarda və
vilayətlərdə qəbul olunmuş yeni latın əlifbası orfoqrafiyanı yaratmaq üçün daha əlverişli şərait yaradır.
    7. Qurultay məsləhət bilir ki, ədəbi dildə vahid orfoqrafiya qaydası qorunsun. Qurultay bir sıra türk dillərində rast gəlinən provinsializm (məhəlli söz və ya ifadə, əyalətə məxsus görüş və ədalar) ənənəsini qəbul etmir.
    8. Səmərəli surətdə düzgün yazmağı qurmaq üçün türk-tatar dillərinin orfoqrafiya lüğətlərini yaratmaq lazımdır.
     9. Qurultay təklif edir ki, müvafiq elmi təşkilatlar vahid fonetik transkripsiyaları təşkil etmək məsələlərini latın əlifbası əsasında səslərin ifadə olunması üçün bütün türk-tatar dillərində işlər görsünlər.


<<  Geri